Αν καταρρεύσει η χώρα (ω μη γένοιτο) είναι σχεδόν βέβαιο πως τότε θα απαλλαγεί η κοινωνία μας από πολλές καταστρεπτικές αντικοινωνικές συνήθειες, γιατί θα συνδεθούν με την κατάρρευση. Θα απαλλαγεί μεταξύ άλλων από τη νοοτροπία ότι πολλά απ’ αυτά που λέμε και που πρέπει να κάνουμε είναι ένα «δήθεν» και όσο μας παίρνει, μπορεί να τα κάνουμε στραβά ή να κάνουμε άλλα. ότι είναι αφέλεια να τηρούμε τους κανόνες προστασίας της κοινωνικής ζωής και του Δημοσίου, νοοτροπία που βρίσκεται σε διαλεκτική σχέση με την κακονομία και την αντιμετώπιση των πολιτών από το Δημόσιο με εχθρότητα μάλλον παρά ως συνεργατών στην επίτευξη κοινών σκοπών, αλλά και από την υφέρπουσα αντίληψη ότι πειθαρχία και σεβασμός στο Κράτος και στα όργανά του δεν πολύ-συνάδουν προς το (ψευδό) αντιδικτατορικό φρόνημα Τότε όμως θα έχουμε γυρίσει δεκαετίες πίσω και θα έχει -ασυγκρίτως με ό,τι συμβαίνει τώρα- υποβαθμιστεί η ποιότητα ζωής. Θα τρέχουμε να βρούμε τους φταίχτες, αυτούς που εξαπατούσαν με ψεύτικες υποσχέσεις και έκαναν ρεμούλες, ενώ θα υμνούμε αυτούς που προειδοποιούσαν για την επιτακτική ανάγκη αλλαγής πορείας και προσπάθησαν να την υλοποιήσουν. Η ανεξέλεγκτη πτώχευση θα συνοδευτεί από ανεξέλεγκτες διώξεις κατά των υπαιτίων με αμφίβολη μάλιστα ευστοχία, δηλαδή μια άλλη μορφή φαινομένων μετεμφυλιοπολεμικού περιβάλλοντας. Τότε θα μπολιαστούμε με μνήμες που θα κληρονομήσουν και οι επόμενες γενιές, ότι τα αίτια ήσαν η παθολογία, όχι μόνο του πολιτικού συστήματος, αλλά και της κοινωνικής ζωής, θα τα εξορκίσουμε και θα τα αποβάλλουμε.

Η παθολογία, το καρκίνωμα, είναι ο λαϊκισμός και η ιδιοτέλεια μέρους των πολιτικών, η ταύτιση του Κράτους με το εκάστοτε κυβερνών κόμμα, ο παραγκωνισμός της αξιοκρατίας από τη φαυλότητα, η διαφθορά, αλλά και οι αντικοινωνικέs συμπεριφορές και νοοτροπίες μεγάλου μέρους του λαού. Αλλά το ότι είναι σωστό πως όσο περισσότερο «πονέσει» η κοινωνία τόσο αυξάνονται οι πιθανότητες της αποβολής του καρκινώματος και νέας αρχής με νέα πρόσωπα, κατά προτίμηση απ’ αυτούς που είχαν συγκρουστεί με τις προηγούμενες νοοτροπίες και πρακτικές, δεν σημαίνει ότι δεν πρέπει να γίνει το παν για να επιτευχθεί ο στόχος χωρίς να προηγηθεί κατάρρευση.

Οι δανειστές μας επεμβαίνουν με μερικά σωτήρια μέτρα, όπως είναι ο περιορισμός του άχρηστου παρασιτικού μέρους του Κράτους, πλην τα μέτρα αυτά λαμβάνονται για την αντιμετώπιση των οικονομικών συνεπειών της παθολογίας, ώστε να επιστραφούν τα δανεικά και όχι τόσο για τη στείρευση της πηγής που γέννα το καρκίνωμα. Τούτο είναι «ελληνική υπόθεση» γιατί αφορά κυρίως το ηθικό και πολιτισμικό υπόβαθρο της κοινωνίας, που, σαθρό όπως είναι, οδήγησε στον (συνεχιζόμενο) κατήφορο, που περισσότερο σήμερα βλέπουμε τα οικονομικά του αποτελέσματα, που δεν φαίνονταν παλαιοτέρα λόγω των δανεισμών, ενώ το καρκίνωμα υπήρχε. Αν δεν επέλθει στείρευση της πηγής, τότε και μετά τη διάσωση θα ξαναοδηγηθούμε στο ξεχείλωμα.

Εργαλείο στην επιτυχία της ελληνικής υπόθεσης είναι και η διαπαιδαγώγηση των πολιτών σε θέματα κοινωνικών συμπεριφορών. Εξηγήθηκαν αλήθεια ποτέ, απλά και πειστικά, με αριθμούς και σύγχρονες μεθόδους δημόσιας ενημέρωσης οι συγκεκριμένες συνέπειες που έχει για τον καδένα η φορο (-εισφορο-δασμο) διαφυγή, η μη αναζήτηση νόμιμων αποδείξεων; Σε πόσο φόρο, εισφορές αλληλεγγύης, έκτακτες εισφορές κλπ. αντιστοιχούν; Ότι το ρουσφέτι αδικεί τους μη έχοντες αυτό και στερεί τη χώρα των υπηρεσιών των ικανών, με παραδείγματα των ζημιών που προκαλεί; Εξηγήθηκε ότι η καλλιεργήσιμη γη και η μεταποιητική παραγωγή εγκαταλείφτηκαν κυρίως χάριν του συνεχώς διογκούμενου με άχρηστες θέσεις Δημοσίου; Ότι η χρηματοδότησή του γινόταν κυρίως με δανεικά που ήρθε η ώρα επιστροφής τους; Ότι συνέπεια της πρακτικής αυτής δεν είναι μόνο το δημόσιο χρέος που απασχολεί την τρόικα, αλλά περισσότερο η αποξένωση του ενεργού πληθυσμού από υγιείς επιχειρηματικές πρωτοβουλίες και ο εθισμός στην απραξία. αργομισθία, παρασιτισμό και ανομία: Τώρα λοιπόν είναι η ευκαιρία να τα αντιληφθεί ο κόσμος, που, ανοικτά, είναι πάντα κατά της διαφθοράς και της ανομίας, τώρα που η φωτιά έχει φτάσει σε κάθε σπίτι και που επαληθεύονται εκείνοι οι λοιδορούμενοι ως γραφικοί και αφελείς που από χρόνια επισήμαιναν πού οδηγεί η εκπληκτική διάδοση της διαφθοράς. η άγνοια, n φαυλότητα και η ιδιοτέλεια.

Υπάρχουν άριστοι μηχανισμοί μεταβίβασης στην κοινή γνώμη των αιτιών του προβλήματος, ώστε να την καταστήσει συνειδητό υπέρμαχο της αλλαγής νοοτροπίας, αφού βραχυπρόθεσμα η κρίση πονάει πολύ περισσότερο από το περιβαλλοντικό, όπου αντίστοιχες πρωτοβουλίες είχαν εντυπωσιακά αποτελέσματα. Aς περιορίσουν π.χ. ορισμένα ΜΜΕ τις βλακώδεις παρουσιάσεις, για να δώσουν χώρο στην εκστρατεία έξυπνης ενημέρωσης. Επιπλέον, ας δοθεί χρόνος να παρουσιαστεί π. χ. πόσο στοίχισε στους πολίτες η συστηματική καταστροφή των πανεπιστημιακών κτιρίων της χώρας την τελευταία δεκαετία και να βγει επιτέλους το μήνυμα ότι αυτός που καταστρέφει δημόσια περιουσία ή διώχνει τους τουρίστες είναι «εχθροί του λαού», του παίρνει το ψωμί. Και ακόμα ας δίδονται συνεχώς στοιχεία για τους θανάτους, τραυματισμούς, έξοδα που δημιουργήθηκαν από τα τροχαία και του υψηλότατου ποσοστού κατά το οποίο θα μπορούσαν να είχαν αποφευχθεί ον εφαρμοζόταν οδική πειθαρχία. Πρέπει όμως να ενταθεί ποιοτικά και ποσοτικά στο μέγιστο βαθμό η προσπάθεια εντοπισμού της διαφθοράς και να τιμωρηθούν άμεσα οι εντοπισθέντες, γιατί, όπως έγραφε και ο Πλάτων, «το μεγαλύτερο αδίκημα είναι να μην τιμωρείται ο αδικών». Μόνο αν γίνει τούτο θα αποκτήσουν αξιοπιστία τα μέτρα διάσωσης και ενημέρωσης και η Πολιτεία θα βρει σύμμαχό της στην εφαρμογή τους τον πολίτη. Η μεταβατική κυβέρνηση μπορεί και πρέπει να ενεργήσει έτσι.

*του Ιώννη Ρόκα (στη φωτογραφία), Καθηγητή του Οικονομικού Πανεπιστημίου Αθηνών

Το άρθρο δημοσιεύθηκε και στην εφημερίδα «Καθημερινή»