Παρά τα ορισμένα σημάδια ανάκαμψης, η οικονομικές επιδόσεις της ευρωζώνης παραμένουν απογοητευτικές, σημειώνει σε άρθρο του ο Ιταλός υπουργός οικονομικών Πιερ Κάρλο Πάντοαν (φωτογραφία). Η συνεχιζόμενη επίπτωση της χρηματοπιστωτικής κρίσης φανερώνει έλλειψη ζήτησης, διαρθρωτικά εμπόδια για την ανάπτυξη και τη δημιουργία θέσεων εργασίας, και ελαττώματα στην αρχιτεκτονική της οικονομικής και νομισματικής ένωσης.

Οι επίμονα υψηλοί δείκτες ανεργίας, διαπιστώνει ο υπουργός, έχουν οδηγήσει σε ευρεία λαϊκή δυσαρέσκεια για το κοινό νόμισμα ειδικώς και το ευρωπαϊκό εγχείρημα γενικώς. Δεν προκαλεί απορία που τόσο πολλοί Ευρωπαίοι είναι πλέον πεπεισμένοι ότι ο τρόπος για να επιλυθούν αυτά τα προβλήματα είναι να χαλαρώσει η ενσωμάτωση και να γίνουν κινήσεις εντός των εθνικών συνόρων.

Το επείγον των κοινωνικών προβλημάτων που προκαλεί η κρίση απαιτεί μια πιο φιλόδοξη στρατηγική απ’ ό,τι έχει δοκιμαστεί μέχρι τώρα.

Προς μια αληθινή ενοποίηση

Η σημερινή νομισματική πολιτική της ΕΕ κινείται στη σωστή κατεύθυνση, θεωρεί ο Πάντοαν: η ποσοτική χαλάρωση έχει θετική επίδραση στη μακροοικονομική επίδοση και στις χρηματοπιστωτικές αγορές· η πρόσφατη (σ.σ.: Ιανουάριος 2015) οδηγία της Κομισιόν για μεγαλύτερη δημοσιονομική ευελιξία παρέχει στις κυβερνήσεις ισχυρά κίνητρα για να προχωρήσουν σε αναγκαίες μεταρρυθμίσεις· το σχέδιο Γιούνκερ αποτελεί σημαντική ευκαιρία για επανεκκίνηση των επενδύσεων με την υποστήριξη του δημοσίου.

Ωστόσο οι πολιτικές ανάπτυξης σε επίπεδο ΕΕ δεν φτάνουν, κρίνει ο Ιταλός υπουργός. Η ενδυνάμωση της εσωτερικής αγοράς είναι απόλυτη προτεραιότητα. Πρέπει επίσης να προχωρήσει μια ένωση των κεφαλαιαγορών, ώστε οι μικρότερες εταιρείες να αποκτήσουν καλύτερη πρόσβαση, να ανοίξει η αγορά ενέργειας, να προωθηθεί η ψηφιακή οικονομία και η καινοτομία. Και η αλλαγή της οικονομικής διακυβέρνησης εντός της ευρωζώνης είναι όμως απαραίτητη, για τη βελτίωση της αποτελεσματικότητας της νομισματικής ένωσης και την προώθηση της συνεργασίας σε περιόδους κρίσης, ενώ οι διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις σε εθνικό επίπεδο χρειάζεται να συντονιστούν καλύτερα για να μεγιστοποιηθούν τα οφέλη.

Ανάκτηση της εμπιστοσύνης στην ΕΕ μέσω ασφάλισης των ανέργων

Ειδική μέριμνα, επισημαίνει ο Πάντοαν, χρειάζεται για εκείνη τη διάσταση των πολιτικών που αφορά την κοινωνία και την απασχόληση, ως αδιάσπαστο μέρος της οικονομικής σύγκλισης. Οι αγορές εργασίας, συγκεκριμένα, της ευρωζώνης πρέπει να γίνουν πιο ανθεκτικές. Αυτό θα μπορούσε να επιτευχθεί με την εισαγωγή ενός κοινού ευρωπαϊκού σχεδίου για την ασφάλιση των ανέργων.

Ένα τέτοιο σχέδιο θα συμπλήρωνε τις μεταρρυθμίσεις και θα ενίσχυε την αποτελεσματικότητα διάφορων εθνικών πρωτοβουλιών. Επιπλέον, θα εξομάλυνε τη ζήτηση και θα λειτουργούσε ως μαξιλάρι για τις αρνητικές συνέπειες τυχόν μελλοντικών κρίσεων. Πιο μακροπρόθεσμα, η ευρωζώνη θα έπρεπε να αναπτύξει έναν κατάλληλο μηχανισμό σταθεροποίησης για αυτά που οι οικονομολόγοι αποκαλούν «ασύμμετρα σοκ» –ή γεγονότα που χτυπούν ένα κράτος περισσότερο απ’ ό,τι άλλα– και μεταξύ άλλων οδηγούν σε εκτίναξη της ανεργίας.

Αυτό όμως συνεπάγεται την επιτάχυνση της δημοσιονομικής ενοποίησης, δηλαδή τον εξοπλισμό της ευρωζώνης με κατάλληλη προϋπολογιστική πολιτική και κοινό προϋπολογισμό, εκ των ων ουκ άνευ μιας νομισματικής ένωσης. Γενικότερα, η πρόοδος προς μια γνήσια νομισματική ένωση απαιτεί ενίσχυση του μοιράσματος των κινδύνων, επισημαίνει ο Πάντοαν. Αν και θα χρειαστούν μακροπρόθεσμα αλλαγές στις ευρωπαϊκές συνθήκες, οι ισχύουσες επιτρέπουν τη δημιουργία ενός ασφαλιστικού ταμείου ειδικά για την ανεργία αλλά και ενός κοινού προϋπολογισμού για την ευρωζώνη.

Η λεγόμενη έκθεση των τεσσάρων προέδρων (Κομισιόν, Συμβουλίου, Ευρωομάδας και ΕΚΤ) για την οικονομική διακυβέρνηση πρόκειται να συζητηθεί στο επόμενο συμβούλιο των αρχηγών κρατών και κυβερνήσεων στις 25 Ιουνίου στις Βρυξέλλες. Τελικά, καταλήγει ο Ιταλός υπουργός, η λαϊκή υποστήριξη προς τη νομισματική ένωση θα επανέλθει μόνο στον βαθμό που το εγχείρημα δημιουργεί θέσεις εργασίας και εξασφαλίζει την ευημερία των Ευρωπαίων πολιτών.