Τους χειμερινούς μήνες αυξάνεται η παραμονή παιδιών και ενηλίκων σε κλειστούς χώρους, με αποτέλεσμα τη στενότερη επαφή και την ευκολότερη μετάδοση λοιμώξεων. Τα σχολεία και οι βρεφονηπιακοί σταθμοί, μάλιστα, αποτελούν το ιδανικό περιβάλλον για τη μετάδοση ιογενών βακτηριδιακών λοιμώξεων. Ως εκ τούτου καλό είναι να γνωρίζουμε τόσο τα αίτια, τα συμπτώματα και τους τρόπους θεραπείας, όσο και τους τρόπους πρόληψης της νόσου.
Τον Απρίλιο του 2009 ιδρύθηκε ο «Παγκόσμιος Συνασπισμός κατά της Πνευμονίας των Παιδιών» έχοντας ως αποστολή την ενημέρωση της κοινής γνώμης για τις επιπτώσεις της πνευμονίας στην ανθρωπότητα και καθιέρωσε την «Παγκόσμια Ημέρα κατά της Πνευμονίας» στις 12 Νοεμβρίου κάθε έτους.
Πνευμονία ονομάζεται η προσβολή των πνευμόνων από κάποιον μικροοργανισμό (ιούς, μικρόβια, μύκητες κ.τ.λ.). Η πνευμονία της κοινότητας αφορά υγιή παιδιά που νόσησαν εκτός νοσοκομείου. Η επίπτωση της νόσου είναι 34-40 περιπτώσεις ανά 1.000 παιδιά στην Ευρώπη και στη Β. Αμερική. Δυστυχώς, η πνευμονία οδηγεί στο θάνατο 2 εκατ. παιδιά μέχρι 5 ετών σε όλο τον κόσμο και είναι η πρώτη αιτία θανάτου στις αναπτυσσόμενες χώρες.

Ποια είναι τα αίτια

Τα παθογόνα αίτια διαφέρουν ανάλογα με την ηλικία, με τους ιούς να προεξάρχουν σε κάθε ομάδα ηλικιών πέραν της νεογνικής περιόδου.

Οι ιοί είναι η πιο συχνή αιτία πνευμονίας σε παιδιά ηλικίας 1 μηνός - 2 χρόνων.

Σε παιδιά προσχολικής ηλικίας: Πνευμονιόκοκκος και Αιμόφιλος της Ινφλουέντζας.

Σε παιδιά σχολικής ηλικίας: Πνευμονιόκοκκος και Μυκόπλασμα pneumonia.

Στο 40%-70% το παθογόνο αίτιο δεν μπορεί να ταυτοποιηθεί.

Έως 30%-40% των παιδιών έχουν μικτή βακτηριακή και ιογενή λοίμωξη.

Πώς εκδηλώνεται η πνευμονία
Η κλινική εκδήλωση σε όλες τις πνευμονίες, ιογενείς ή μικροβιακές, παρουσιάζει ομοιότητες και μπορεί να εκδηλωθεί αρχικά με συμπτώματα κοινού κρυολογήματος, όπως ρινική καταρροή, βήχας, πυρετός, αναπνευστική δυσχέρεια. Στην πνευμονιοκοκκική πνευμονία η κλινική εικόνα είναι θορυβώδης με αιφνίδια προσβολή, υψηλό πυρετό, ρίγος, «κοντόβηχα», θωρακικό ή κοιλιακό άλγος, κακουχία, ωχρότητα.

Πώς γίνεται η διάγνωση
Ο συνδυασμός των επιδημιολογικών, των εργαστηριακών και των κλινικών δεδομένων είναι εκείνος που θα μας οδηγήσει στη διάγνωση.

Η ακτινογραφία θώρακα είναι ο χρυσός κανόνας στη διάγνωση της πνευμονίας.

Γενική αίματος, ΤΚΕ, CRP.

Καλλιέργεια αίματος (θετική σε ποσοστό 15%-20%).

Ανίχνευση αντιγόνου (Αg) σε ρινοφαρυγγικό έκπλυμα (για τους ιούς της γρίπης Α, Β, RSV).

Ανίχνευση Αg πνευμονιόκοκκου στα ούρα.

Ορολογικός έλεγχος (Abs για Μυκόπλασμα pneumoniae).

Η ακτινογραφία θώρακος δεν πρέπει να αποτελεί εξέταση ρουτίνας σε παιδιά με ήπια, χωρίς επιπλοκές, λοίμωξη του κατώτερου αναπνευστικού. Ωστόσο, οι περισσότεροι ερευνητές συνιστούν να γίνεται ακτινογραφία θώρακα σε παιδιά μικρότερα των 5 ετών, με υψηλό πυρετό (39°C), λευκοκυττάρωση ή όταν δεν υπάρχει εμφανής εστία πυρετού.
Η ακτινογραφία θώρακος δεν βοηθά ιδιαίτερα στη διαφορική διάγνωση μεταξύ ιογενούς και μικροβιακής πνευμονίας. Ωστόσο, η τμηματική ή η λοβώδης πύκνωση αποτελεί ισχυρή ένδειξη πνευμονιοκοκκικής πνευμονίας, ενώ οι διάμεσες διηθήσεις συσχετίζονται με ιογενή ή μυκοπλασματική λοίμωξη.

Ποια παιδιά πρέπει να νοσηλευτούν
Ένα συχνό ερώτημα είναι ποια παιδιά με πνευμονία χρειάζεται να νοσηλευθούν στο νοσοκομείο.

Ασθενείς ηλικίας κάτω των 12 μηνών.

Ασθενείς με βαριά κλινική εικόνα.

Ασθενείς με αναπνευστική δυσχέρεια.

Ασθενείς που δεν λαμβάνουν ικανοποιητική ποσότητα υγρών από το στόμα.

Ασθενείς που παρουσιάζουν επιπλοκές ή δεν ανταποκρίνονται στην από του στόματος χορήγηση θεραπευτικής αγωγής.

Ποια είναι η θεραπεία

ΟΧΙ αντιβιοτικά σε ιογενή πνευμονία, σε βρογχιολίτιδα ή προληπτικά.
Η θεραπευτική αντιμετώπιση της πνευμονίας στοχεύει στην υποστηρικτική αγωγή του ασθενούς και στην καταπολέμηση του υπεύθυνου αιτίου όταν αυτό είναι δυνατόν.
Στην υποστηρικτική αγωγή περιλαμβάνεται η καλή ενυδάτωση, τα αντιπυρετικά και η αντιμετώπιση της αναπνευστικής δυσχέρειας με τη χορήγηση υγροποιημένου Ο₂.
Αν υπάρχει υπόνοια μικροβιακής λοίμωξης χορηγείται το κατάλληλο αντιβιοτικό. Η επιλογή του αντιβιοτικού στηρίζεται στην ηλικία, στην κλινική εικόνα και στην τοπική αντοχή του συχνότερου βακτηριακού παράγοντα. Η από του στόματος χορήγηση αντιβιοτικού καλύπτει ικανοποιητικά τους περισσότερους ασθενείς. Η παρεντερική χορήγηση αντιβιοτικού τυπικά έχει ένδειξη σε νεογνά και σε ασθενείς με πνευμονία που χρειάζονται ενδονοσοκομειακή νοσηλεία.

Η πρόληψη

Ο μητρικός θηλασμός πρέπει να ενθαρρύνεται.

Αποφυγή του παθητικού καπνίσματος.

Περιορισμός των ιογενών λοιμώξεων (πλύσιμο χεριών, καλός αερισμός των κλειστών χώρων κ.τ.λ.).

Εμβολιασμοί.

Το συζευγμένο εμβόλιο του H. Influenzae b συνιστάται σε όλα τα παιδιά.

Το εμβόλιο της γρίπης συνιστάται σε ομάδες υψηλού κινδύνου (παιδιά μεγαλύτερα των 6 μηνών, παιδιά με χρόνια νοσήματα, άτομα που φροντίζουν βρέφη έως 6 μηνών κ.τ.λ.).

Το συζευγμένο πνευμονιοκκοκικό εμβόλιο αποτελεί πλέον μέρος του υποχρεωτικού εμβολιασμού για όλα τα παιδιά ηλικίας από 2 μηνών μέχρι 2 ετών.

* Χριστίνα Κάσσου, Επιμελήτρια Α’ Παιδίατρος, Ευρωκλινική Παίδων