Τελευταία πολύς λόγος γίνεται για τη χρήση και αξιοποίηση διαδραστικών πινάκων (ΔΠ) στην εκπαίδευση. Τι ακριβώς όμως είναι ο διαδραστικός πίνακας; Ο διαδραστικός πίνακας (Interactive Whiteboard) είναι στην ουσία ένας πίνακας που συνδυάζει την απλότητα και λειτουργικότητα ενός συμβατικού πίνακα με τις δυνατότητες ενός υπολογιστή. Αποτελείται από μια λευκή επιφάνεια εργασίας που υποστηρίζει τις λειτουργίες προβολής και η οποία συνδέεται με έναν υπολογιστή και ένα βιντεοπροβολέα. Μέσω του προβολέα εμφανίζεται στον πίνακα η οθόνη του υπολογιστή. Η ιδιαιτερότητα του διαδραστικού πίνακα είναι ότι λειτουργεί με την αφή, δηλαδή οι μαθητές και οι εκπαιδευτικοί μπορούν να γράφουν ή να σχεδιάζουν είτε με το δάχτυλό τους είτε με ειδική γραφίδα, είτε με κάποια άλλη συσκευή. Ο μαθητής μπορεί να χρησιμοποιήσει το δάχτυλό του σαν ποντίκι υπολογιστή ή μπορεί να γράψει επάνω στον πίνακα με έναν από τους ειδικούς μαρκαδόρους, που δε λερώνουν και δεν αδειάζουν το μελάνι, καθώς το ίχνος που αφήνουν είναι απλώς μια ψηφιακή εικόνα.
Επίσης, ο μαθητής μπορεί να μετακινήσει και να περιστρέψει αντικείμενα με το χέρι του, να γράψει πάνω σε ειδικά προβαλλόμενο πληκτρολόγιο και γενικά να κάνει με πολύ άμεσο και απλό τρόπο ό,τι μπορεί να κάνει με έναν ηλεκτρονικό υπολογιστή. Κάποιοι διαδραστικοί πίνακες συνοδεύονται και από ψηφιακά σφουγγαράκια.

Ο πρώτος διαδραστικός πίνακας δημιουργήθηκε από τη SMART Technologies το 1991. Διεθνώς πάνω από ένα εκατομμύριο ψηφιακοί πίνακες έχουν τοποθετηθεί σε σχολικές αίθουσες, ενώ πάνω από τρία εκατομμύρια αναμένονται να εγκατασταθούν σ’ αυτές μέχρι το τέλος του 2010. Με το διαδραστικό πίνακα περνάμε σε ένα νέο επίπεδο εκπαίδευσης όπου η διδασκαλία γίνεται πιο γρήγορα, πιο εύκολα και πιο αποτελεσματικά. Οι μαθητές έχουν τη δυνατότητα να εξασκήσουν όλες τις δεξιότητές τους σ’ ένα πραγματικά ενδιαφέρον περιβάλλον συμμετέχοντας και οι ίδιοι ενεργά στην εκπαιδευτική διαδικασία.

Αυτό που κρατάει το ενδιαφέρον των μαθητών στραμμένο στον διαδραστικό πίνακα είναι το οπτικό ερέθισμα. Αποτελεί ένα πολυμεσικό εργαλείο που βασίζεται στο χρώμα και την εικόνα κι οι έρευνες δείχνουν ότι οι μαθητές ανταποκρίνονται θετικά στη χρήση του. Οι μαθητές πάντα ενθουσιάζονται και συμμετέχουν ενεργά όταν χρησιμοποιείται ο διαδραστικός πίνακας στην τάξη τους.
Τάξεις που διαθέτουν έναν μόνο ηλεκτρονικό υπολογιστή όπως η τάξη του νηπιαγωγείου, μπορούν να επωφεληθούν μεγιστοποιώντας τη χρήση του ενός μόνο μηχανήματος, χρησιμοποιώντας παράλληλα τον διαδραστικό πίνακα.

Η μεγάλη διαδραστική οθόνη που διαθέτει ο πίνακας, την οποία μπορούν να δουν και να εργαστούν σ’ αυτήν όλα τα νήπια, αυξάνει τον ενθουσιασμό τους και ενθαρρύνει το υψηλό επίπεδο διάδρασης μεταξύ τους. Η συγκεκριμένη τεχνολογία θυμίζει πολύ τον παραδοσιακό μαυροπίνακα και δημιουργεί έτσι αίσθημα ασφάλειας ακόμα και στους τεχνοφοβικούς εκπαιδευτικούς προκειμένου να τον χρησιμοποιήσουν στο μάθημά τους.

Με βάση τα πορίσματα των ερευνών ο σχεδιασμός του μαθήματος σε διαδραστικό πίνακα μπορεί να βοηθήσει τους εκπαιδευτικούς να κατευθύνουν την προετοιμασία τους και να είναι πιο αποτελεσματικοί στο μάθημά τους. Αυτό γιατί ο εκπαιδευτικός έχει άμεση πρόσβαση σε ένα μεγάλο πλήθος ψηφιακών πηγών. Με αυτόν τον τρόπο η μάθηση προάγεται μέσα από τον ενθουσιασμό και το ενδιαφέρον των μαθητών, σε σχέση με το συνηθισμένο μαυροπίνακα. Ενεργοποιείται παράλληλα μια σύνδεση ανάμεσα στην τεχνολογία και στο γνωστικό αντικείμενο. Ο διαδραστικός πίνακας επομένως είναι ένα εργαλείο που αν αξιοποιηθεί σωστά προωθεί τη μάθηση, εμπλουτίζει τη διδασκαλία με τα σύγχρονα τεχνολογικά μέσα και προσφέρει ένα πλούσιο εκπαιδευτικό περιβάλλον με μεγάλο πεδίο δράσης τόσο στο δημοτικό όσο και στο νηπιαγωγείο.

Διεθνείς έρευνες έχουν δείξει:

• Ενθαρρύνει τις συνεργατικές δραστηριότητες ανάμεσα στους μαθητές και στον εκπαιδευτικό, δίνοντας έτσι την ευκαιρία στον εκπαιδευτικό να παρέχει «σκαλωσιές μάθησης» στους μαθητές του
• Υποστηρίζει την αλληλεπίδραση και μέσα από το πλούσιο περιβάλλον που διαθέτει δίνει κίνητρα για συζήτηση στην τάξη αυξάνοντας τη συμμετοχή των μαθητών
• Καθιστώντας τη διδασκαλία πιο παραστατική, συμβάλλει στην επικέντρωση της προσοχής των μαθητών στο μάθημα, παρέχοντας μ’ αυτόν τον τρόπο κίνητρα για μάθηση
• Χαρακτηρίζεται από ευελιξία και προσαρμοστικότητα και μπορεί να αξιοποιηθεί απ’ όλες τις ηλικίες των μαθητών.

*Γιώτα Παναγιωτοπούλου, Υπ. Διδάκτωρ Πανεπιστημίου Αθηνών

**Τα θέματα για το παιδί είναι αποτέλεσμα της συνεργασίας της εφημερίδας «Παιδικός Σταθμός για Γονείς» και των ανθρώπων του νηπιακού κέντρου «Μανταρίνι».