Το διαζύγιο μπορεί να προκαλέσει στα παιδιά ποίκιλα συναισθήματα, αντιδράσεις και προβλήματα, όπως:

Φαντασιώσεις επανασύνδεσης
Τα παιδιά δυσκολεύονται να αποδεχτούν τη μονιμότητα της κατάστασης ενός διαζυγίου και πολύ συχνά εμφανίζουν για μεγάλο χρονικό διάστημα φαντασιώσεις επανασύνδεσης των γονέων τους και το συναίσθημα ότι θα μπορούσαν να ανατρέψουν την υπάρχουσα κατάσταση με το να είναι «αρκετά καλά παιδιά». Όταν οι διάφορες στρατηγικές που χρησιμοποιούν τα παιδιά για να επιτύχουν αυτό το σκοπό αποτύχουν, ως αποτέλεσμα μπορεί να αναπτυχθεί μια χαμηλότερη αίσθηση αυτεπάρκειας και αυτοεκτίμησης.    

Φόβος εγκατάλειψης
Το διαζύγιο μπορεί να κλονίσει τα θεμέλια των βασικών αντιλήψεων του παιδιού για τον κόσμο και να του δημιουργήσει φόβους ότι οι γονείς μπορεί να το εγκαταλείψουν ή να σταματήσουν να το αγαπούν. Ο φόβος εγκατάλειψης οδηγεί μερικά παιδιά στην προσπάθεια να συμπεριφέρονται «καλά», προκειμένου να μη «χάσουν» την αγάπη και τη φροντίδα των γονέων τους. Καθώς όμως είναι δύσκολο για ένα μικρό παιδί να κρατήσει έναν τέτοιο έλεγχο για πολύ καιρό, μπορεί να προκύψουν προσβολές πανικού εν αναμονή μιας πιθανής απόρριψης. Άλλα παιδιά πανικοβάλλονται τόσο πολύ από μια φανταστική τους απόρριψη από τους γονείς, που υιοθετούν μια «κακή» συμπεριφορά για να απορριφθούν μια ώρα αρχύτερα.  Εν ολίγοις, μια υπερβολικά κακή συμπεριφορά ή μια ασυνήθιστα συνεργατική συμπεριφορά έπειτα από ένα διαζύγιο μπορεί να κρύβει φόβους εγκατάλειψης.

Αίσθημα προσωπικής ευθύνης
Πολύ συχνά τα παιδιά νιώθουν ότι φέρουν προσωπική ευθύνη για το διαζύγιο των γονέων τους. Τα συναισθήματα ενοχής και αυτομομφής γίνονται ακόμα πιο έντονα όταν τα παιδιά είχαν εμπλακεί με κάποιο τρόπο στη συζυγικές διαμάχες και συγκρούσεις που οδήγησαν τους γονείς στην απόφαση του διαζυγίου.

Προβλήματα στην ταύτιση με το ρόλο του φύλου
Το διαζύγιο έχει, επίσης, συνδεθεί με ένα φάσμα αρνητικών επιπτώσεων στη διαδικασία ταύτισης του παιδιού με τα χαρακτηριστικά, τις ιδιότητες και το ρόλο του φύλου του. Σε παλαιότερες έρευνες είχε υποστηριχθεί ότι η απουσία του πατέρα και η ζωή στα πλαίσια μιας μονογονεϊκής οικογένειας με κεφαλή τη μητέρα επηρεάζει καταλυτικά τη διαμόρφωση της σεξουαλικής ταυτότητας κυρίως των αγοριών.  Ευρήματα νεότερων ερευνών, ωστόσο, καταδεικνύουν τη σημασία της παρουσίας του πατέρα για τη διαμόρφωση μιας υγιούς αίσθησης θηλυκότητας στα κορίτσια. Τόσο για τα αγόρια όσο και για τα κορίτσια, προβλήματα στη διαδικασία της ταύτισης με το ρόλο του φύλου τους προκύπτουν όσο πιο περιορισμένη είναι η επαφή και με τους δύο γονείς, ανεξαρτήτως φύλου. Όμως, ακόμα και όταν η επαφή με τον απόντα γονέα είναι αρκετά συχνή, το παιδί στερείται της καθημερινής ευκαιρίας να επιβεβαιώσει τις υπάρχουσες ταυτίσεις μαζί του.

Προβλήματα προσαρμογής
Τα προβλήματα στην προσαρμογή των παιδιών εκδηλώνονται στο μεγαλύτερο ποσοστό τους με τη μορφή εξωτερικευμένων διαταραχών: επιθετικότητα, παραβατική-αντικοινωνική συμπεριφορά, έλλειψη αυτορρυθμιστικών δεξιοτήτων, χαμηλή κοινωνική υπευθυνότητα, μειωμένη γνωστική επάρκεια και πτώση της σχολικής επίδοσης. Σε μικρότερο βαθμό, το διαζύγιο σχετίζεται και με εσωτερικευμένες μορφές διαταραχών: άγχος, κατάθλιψη και δυσκολία στις κοινωνικές σχέσεις. Επίσης, συχνά παρουσιάζονται προβλήματα στη σχέση με τους γονείς, τα αδέλφια, τους συνομηλίκους και τους δασκάλους.

*Το άρθρο υπογράφει η κ. Κωνσταντίνα Καπώνη, Κλινική ψυχολόγος, MSc Κλινικής Ψυχολογίας