Σαν σήμερα, το 1307, γεννιέται ο πιο διάσημος μύθος της ελβετικής ελευθερίας.

Ο Γουλιέλμος Τέλλος, ο τοξότης που πέρασε από την ελβετική παράδοση στα σχολικά βιβλία όλης της Ευρώπης και στη λογοτεχνία, καλείται από τον Αυστριακό διοικητή Χέρμαν Γκέσλερ να πετύχει με ένα μόνο βέλος το μήλο που τοποθετήθηκε πάνω στο κεφάλι του ίδιου του γιου του. Απόσταση: περίπου 50 μέτρα. Η εντολή δεν ήταν επίδειξη δεξιοτεχνίας. Ήταν μια δοκιμασία ταπείνωσης – το αιώνιο εργαλείο κάθε κατοχικής εξουσίας.

Ο Τέλλος πετυχαίνει τον στόχο, σώζει τον γιο του και, σύμφωνα με την ελβετική παράδοση, σημαδεύει την απαρχή της αντίστασης κατά των Αψβούργων. Το περιστατικό, αν και δεν τεκμηριώνεται ιστορικά, καταγράφεται για πρώτη φορά δύο αιώνες αργότερα, στο Λευκό Βιβλίο του Σάρνεν, και γίνεται ευρέως γνωστό μέσα από το έργο του Φρήντριχ Σίλλερ, που του δίνει και τη διαχρονική του πολιτική διάσταση.

Στην Ελβετία, ο Τέλλος δεν τιμάται ως ήρωας επειδή λύγισε ένα τόξο με ακρίβεια. Τιμάται επειδή θεωρήθηκε η προσωποποίηση της στιγμής όπου ένας απλός άνθρωπος λέει «ως εδώ». Η εικόνα του μήλου στο κεφάλι του παιδιού είναι, βεβαίως, θρυλική· αλλά πίσω από το επεισόδιο βρίσκεται μια πολύ πραγματική ανάγκη: η υπεράσπιση της ανθρώπινης αξιοπρέπειας απέναντι στην αυθαιρεσία της εξουσίας.

Το ενδιαφέρον είναι ότι ο μύθος αυτός δεν περιορίστηκε στην Ελβετία. Διαδόθηκε στην Ευρώπη ως σύμβολο λαϊκής αντίστασης, εμπνέοντας από θεατρικά έργα μέχρι πολιτικά κινήματα. Το ερώτημα αν ο Γουλιέλμος Τέλλος υπήρξε πραγματικά δεν απαντήθηκε ποτέ· όμως η δύναμη του μύθου του είναι αδιαμφισβήτητη. Σε μια εποχή όπου η εξουσία επιδιώκει συχνά να δοκιμάσει τα όρια της κοινωνικής αντοχής, η ιστορία του Τέλλου εξακολουθεί να λειτουργεί ως υπενθύμιση: υπάρχουν πάντα στιγμές όπου η ανυπακοή δεν είναι επιλογή, αλλά καθήκον.

Σαν σήμερα, λοιπόν, δεν «γιορτάζουμε» ένα περιστατικό με τόξα και μήλα. Θυμόμαστε μια αφήγηση που διαμόρφωσε την πολιτική κουλτούρα ενός λαού και έδειξε ότι η ελευθερία, συχνά, ξεκινά από μια απλή αλλά αποφασιστική πράξη αντίστασης.

Ο Γουλιέλμος Τέλλος, χαρακτικό του 1859

Εικονογράφηση της σκηνής με το μήλο στο έργο Cosmographia του Σεμπάστιαν Μύνστερ (έκδοση του 1554).

Ο Γουλιέλμος Τέλλος και ο γιος του στην επίσημη σφραγίδα της Ελβετικής Δημοκρατίας το 1798.