Το πρώτο τρίμηνο του 2020 καταγράφηκαν οι πρώτες επιπτώσεις της πανδημίας του COVID-19 στην παγκόσμια και στην ελληνική οικονομία, αναφέρει στην τριμηνιαία έκθεσή του για την ελληνική οικονομία το Γραφείο του Προϋπολογισμού του Κράτους στη Βουλή.

Όπως τονίζεται στην έκθεση, τα διαθέσιμα μακροοικονομικά και δημοσιονομικά στοιχεία της χώρας μας δεν έχουν αποτυπώσει ακόμα το σύνολο των επιπτώσεων της πανδημίας. Ωστόσο, οι μεγαλύτερες επιπτώσεις αναμένεται να εκδηλωθούν πλήρως στη διάρκεια του δεύτερου τριμήνου. Τα μέχρι στιγμής δεδομένα δείχνουν μείωση του πληθωρισμού και διεύρυνση του ελλείμματος στο ισοζύγιο τρεχουσών συναλλαγών. Στην αγορά εργασίας δεν έχουν δημοσιευτεί στοιχεία απασχόλησης και ανεργίας μετά τον Φεβρουάριο, ωστόσο οι ροές μισθωτής απασχόλησης του συστήματος Εργάνη για τον Μάρτιο και Απρίλιο καταγράφουν μια δραματική μείωση των προσλήψεων που αναμένεται να αποτυπωθεί στο ποσοστό ανεργίας των επόμενων μηνών. Σημαντική επιδείνωση καταγράφουν και οι βραχυχρόνιοι δείκτες, ιδιαίτερα εκείνοι των προσδοκιών όπως ο δείκτης οικονομικού κλίματος και ο PMI.

Τα δημοσιονομικά στοιχεία του πρώτου τριμήνου δείχνουν υστέρηση 1,3 δις ευρώ σε σχέση με τα περσινά επίπεδα και αναμένεται να διευρυνθεί στους επόμενους μήνες. Στα θετικά στοιχεία περιλαμβάνεται το γεγονός ότι επιτεύχθηκε η άρση του περιορισμού για πρωτογενές πλεόνασμα 3,5%, το να μη συμπεριληφθούν όλες οι δημοσιονομικές δαπάνες στον ορισμό του πρωτογενούς πλεονάσματος και η επιτυχημένη πρόσβαση στις διεθνείς αγορές χρήματος και κεφαλαίου, με την έκδοση επταετούς ομολόγου και τις εκδόσεις εντόκων γραμματίων με σχετικά χαμηλές αποδόσεις. Τα ανωτέρω δείχνουν τη σχετική διατήρηση της αξιοπιστίας της ελληνικής οικονομίας από τους διεθνείς επενδυτές και ότι το ελληνικό δημόσιο διατηρεί ακέραια την πρόσβαση στον εξωτερικό δανεισμό, υποβοηθούμενο από τη συμμετοχή των ελληνικών κρατικών ομολόγων στο νέο έκτακτο πρόγραμμα αγοράς στοιχείων ενεργητικού λόγω πανδημίας της ΕΚΤ.

Η πανδημία του COVID-19 φαίνεται να μπαίνει σε φάση ύφεσης και οι περισσότερες χώρες του κόσμου ακολουθούν πολιτικές σταδιακού ανοίγματος των οικονομικών δραστηριοτήτων και άρσης των περιοριστικών μέτρων. Παράλληλα, ολοκληρώνεται η πρώτη φάση των οικονομικών παρεμβάσεων «έκτακτης ανάγκης» που κάλυψαν προσωρινά τις εισοδηματικές απώλειες εργαζομένων και επιχειρήσεων και ανέστειλαν την πληρωμή φορολογικών και ασφαλιστικών υποχρεώσεων. Ωστόσο, η επερχόμενη κάμψη της οικονομικής δραστηριότητας θα απαιτήσει ένα νέο κύκλο παρεμβάσεων, με στόχο το περιορισμό της έντασης και της διάρκειας της ύφεσης.

Οι οικονομικές παρεμβάσεις θα πρέπει να διασφαλίζουν ότι τα προβλήματα που δημιούργησε η κρίση του κορωνοϊού δεν θα οδηγήσουν σε μόνιμη υποβάθμιση των παραγωγικών δυνατοτήτων της χώρας. Δηλαδή, θα πρέπει να αποφευχθεί μια παρατεταμένη αύξηση της ανεργίας, μια συνεχιζόμενη κάμψη των επενδύσεων και μια νέα γενιά μη εξυπηρετούμενων δανείων. Επιπλέον, οι παρεμβάσεις θα πρέπει να στοχεύουν στη δημιουργία μιας πιο ανθεκτικής και εξωστρεφούς οικονομίας με έμφαση σε δραστηριότητες υψηλής προστιθέμενης αξίας και ειδικευμένης εργασίας. Παράλληλα, θα πρέπει να ενισχυθούν οι ενεργητικές πολιτικές απασχόλησης προκειμένου να διασφαλιστεί η γρήγορη επιστροφή στην αγορά εργασίας των εργαζομένων που θα βρεθούν στην ανεργία λόγω της κρίσης του κορωνοϊού.

Ένα ζήτημα που δεν έχει συζητηθεί αρκετά, αφορά το επιπρόσθετο κόστος που προκαλούν οι παρεμβάσεις για την αντιμετώπιση της πανδημίας. Σύμφωνα με το πρόγραμμα σταθερότητας που κατέθεσε η κυβέρνηση στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή, το άμεσο δημοσιονομικό βάρος των μέτρων που έχουν ληφθεί μέχρι σήμερα, χωρίς τις εγγυήσεις, φτάνει τα 10 δις ευρώ, δηλαδή 5,35% του ΑΕΠ. Με δεδομένες τις σχετικές υποθέσεις για το μέγεθος της ύφεσης (-4,7% στο βασικό σενάριο) το πρωτογενές αποτέλεσμα του 2020 αναμένεται να διαμορφωθεί σε έλλειμμα 1,9% του ΑΕΠ και το χρέος σε 188,8% του ΑΕΠ.

Η δημοσιονομική ισορροπία αναμένεται να αποκατασταθεί όταν η οικονομία επανέλθει στα κανονικά της επίπεδα. Ωστόσο, το αυξημένο δημόσιο χρέος δεν θα εξαλειφθεί αυτόματα με την επιστροφή σε πρωτογενή πλεονάσματα. Αυτό με τη σειρά του θέτει δύο κρίσιμα ζητήματα.

Το πρώτο είναι ότι δύσκολα μπορεί να προβλεφθεί ο χρόνος που θα χρειαστεί αυτή η επαναφορά του λόγου χρέους προς ΑΕΠ στα προ κορωνοϊού επίπεδα, στο μεσοδιάστημα της οποίας η χώρα θα βρεθεί εκτεθειμένη στις αβεβαιότητες των διεθνών αγορών. Για αυτόν τον λόγο θα πρέπει να διασφαλιστεί, κυρίως από την πλευρά της Ευρωπαϊκής Ένωσης, η δυνατότητα χρηματοδοτικής στήριξης των πιο ευάλωτων χωρών και να δοθεί επαρκής χρόνος ώστε να αποκαταστήσουν τη δημοσιονομική τους ισορροπία με ομαλό τρόπο.

Το δεύτερο – και κρισιμότερο – ζήτημα είναι ότι αυτό το αυξημένο χρέος θα πρέπει να πληρωθεί από δημόσιους πόρους επιβαρύνοντας, σε τελική ανάλυση, τους πολίτες της χώρας. Η κατανομή αυτού του βάρους, είτε μεταξύ κοινωνικών ομάδων είτε μεταξύ γενεών, θα πρέπει να αποτελέσει αντικείμενο ανοιχτού και ειλικρινούς δημόσιου διαλόγου ώστε να χαραχθεί μια κοινώς αποδεκτή δημοσιονομική στρατηγική για τα επόμενα χρόνια.

Προβλέψεις για την Ελληνική Οικονομία

Η πανδημία του κορωνοϊού COVID-19 και οι εξαιρετικά δυσμενείς επιπτώσεις της στην παγκόσμια οικονομία θα επιφέρουν σημαντική ύφεση της ελληνικής οικονομίας το 2020.

Σύμφωνα με την Ειδική Έκθεση του Γραφείου Προϋπολογισμού για τις Οικονομικές Συνέπειες του COVID-19 (Απρίλιος 2020) αναμένεται μεγάλη μείωση της οικονομικής δραστηριότητας το 2020 και σημαντική επιδείνωση του δημοσιονομικού αποτελέσματος και του δημόσιου χρέους. Οι προβλέψεις οικονομικής μεγέθυνσης υποθέτοντας δημοσιονομική επέκταση 10 δις και τρία σενάρια για την ταχύτητα επαναφοράς αναπαράγονται στον παρακάτω πίνακα.

Σύμφωνα με το Πρόγραμμα Σταθερότητας που υπέβαλλε η κυβέρνηση στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή, η πρόβλεψη για τον ρυθμό μεταβολής του ΑΕΠ το 2020 είναι -4,7% (5,1% για το 2021), η ανεργία θα φτάσει το 19,9% (16,4% το 2021), το πρωτογενές αποτέλεσμα θα καταγράψει έλλειμμα -1,9% του ΑΕΠ (πλεόνασμα 2,5% το 2021) και το δημόσιο χρέος θα φτάσει το 188,8% του ΑΕΠ (176,8% το 2021). Οι προβλέψεις αυτές είναι σχετικά κοντά στο σενάριο της γρήγορης επαναφοράς των αντίστοιχων δικών μας, με εξαίρεση το ποσοστό ανεργίας. Το τελευταίο θα εξαρτηθεί από το βαθμό που τα μέτρα στήριξης των επιχειρήσεων θα έχουν ως αυστηρή προϋπόθεση τη διατήρηση του υφιστάμενων θέσεων εργασίας. Αν αυτή η προϋπόθεση διατηρηθεί, η αύξηση της ανεργίας θα προέλθει περισσότερο από τη μείωση των προσλήψεων και λιγότερο από την αύξηση των απολύσεων, με συνέπεια να περιοριστεί σε χαμηλότερα επίπεδα από εκείνα που προβλέπουμε. Σημειώνουμε επίσης ότι το Πρόγραμμα Σταθερότητας αναφέρει ένα δυσμενές σενάριο ύφεσης -7,9% για το 2020 που αναμένεται να διευρύνει το πρωτογενές έλλειμμα σε -2,8%.

Σύμφωνα με World Economic Outlook του ΔΝΤ (Απρίλιος 2020) η Ελλάδα προβλέπεται να καταγράψει ύφεση -10% το 2020 και μεγέθυνση 5,1% το 2021. Η ανεργία θα αυξηθεί στο 22,3% το 2020, ενώ το 2021 μειώνεται στο 19,0%. Στα δημοσιονομικά μεγέθη που παρουσιάζονται στο Fiscal Monitor, το πρωτογενές αποτέλεσμα του 2020 θα διαμορφωθεί σε έλλειμμα -5,1% του ΑΕΠ και το 2021 θα περιοριστεί οριακά σε έλλειμμα -4,4%. Το δημόσιο χρέος θα φτάσει το 200,8% του ΑΕΠ το 2020 και το 194,8% το 2021.

Σύμφωνα με τις Εαρινές Προβλέψεις της Ευρωπαϊκής Επιτροπής (Μάιος 2020), η ελληνική οικονομία θα παρουσιάσει ύφεση -9,7% το 2020, ενώ το 2021 ο ρυθμός μεγέθυνσης προβλέπεται 7,9%. Η ανεργία θα φτάσει το 19,9% το 2020 και το 16,8% το 2021. Το πρωτογενές έλλειμμα του 2020 προβλέπεται -3,6% και -0,6% το 2021 (υποθέτοντας πληρωμές τόκων 2,8% και 2,7% για το 2020 και 2021). Το δημόσιο χρέος θα φτάσει το 196,4% το 2020 και το 182,6% το 2021.

Κοινωνική ασφάλιση

Η εκτέλεση του προϋπολογισμού των ασφαλιστικών ταμείων για το πρώτο τρίμηνο του 2020 εμφανίζει μειωμένο πλεόνασμα κατά 74 εκατ. ευρώ σε σχέση με την αντίστοιχη περίοδο του 2019, καθώς τα έσοδα είναι μειωμένα κατά 46 εκατ. ευρώ και οι δαπάνες αυξημένες κατά 28 εκατ. ευρώ.

Ειδικότερα, στο τρίμηνο Ιανουαρίου-Μαρτίου 2020, τα έσοδα από εισφορές και ρυθμίσεις οφειλών είναι αυξημένα κατά 67 εκατ. ευρώ και οι μεταβιβάσεις από τον κρατικό προϋπολογισμό είναι μειωμένες κατά 27 εκατ. ευρώ, ενώ οι εισπράξεις υπέρ τρίτων είναι μειωμένες κατά 5 εκατ. ευρώ και τα άλλα έσοδα μειωμένα κατά 88 εκατ. ευρώ.

Οι δαπάνες για την καταβολή συντάξεων (κύριων και επικουρικών) είναι αυξημένες κατά 68 εκατ. ευρώ, οι άλλες παροχές και εφάπαξ μειωμένες κατά 42 εκατ. ευρώ, οι αποδόσεις προς τρίτους είναι αυξημένες κατά 24 εκατ. ευρώ και οι άλλες δαπάνες μειωμένες κατά 24 εκατ. ευρώ.

Στο τέλος Μαρτίου 2020 ο ΕΦΚΑ κατέβαλλε 2.720.453 συντάξεις (που αντιστοιχούν σε 2.467.247 συνταξιούχους), αριθμός μειωμένος σε σχέση με τον Δεκέμβριο 2019 που καταβλήθηκαν 2.722.617 συντάξεις, αλλά και σε σχέση με το Α’ τρίμηνο 2019 (2.743.781 συντάξεις).

Ο συνολικός αριθμός των εκκρεμών αιτήσεων συνταξιοδότησης του ΕΦΚΑ (στις οποίες συμπεριλαμβάνονται από τον Ιούνιο 2019 και οι εκκρεμείς συντάξεις του πρώην Δημοσίου για τις οποίες δεν υπήρχε σαφής πληροφόρηση πριν από τον Ιούνιο 2019) αυξήθηκε στο τέλος Μαρτίου 2020 σε 160.959 από 151.496 στο τέλος Δεκεμβρίου 2019 με εκτιμώμενη δαπάνη περίπου 360 εκατ. ευρώ από 383 εκατ. ευρώ στο τέλος Δεκεμβρίου 2019. Οι ληξιπρόθεσμες αιτήσεις κύριας σύνταξης στον ΕΦΚΑ αυξήθηκαν από 93.785 στο τέλος Δεκεμβρίου 2019 (εκτιμώμενη δαπάνη 389 εκατ. ευρώ) σε 105.850 στο τέλος Μαρτίου 2020 (εκτιμώμενη δαπάνη περίπου 416 εκατ. ευρώ).  Στο ΕΤΕΑΕΠ ο αριθμός των ληξιπρόθεσμων αιτήσεων επικουρικής σύνταξης αυξήθηκε από 44.293 στο τέλος Δεκεμβρίου 2019 σε 47.363 (εκτιμώμενη δαπάνη περίπου 63 εκατ. ευρώ) στο τέλος Μαρτίου 2020. Ως ληξιπρόθεσμες χαρακτηρίζονται οι αιτήσεις συνταξιοδότησης που εκκρεμούν για τουλάχιστον 90 ημέρες. Στις ληξιπρόθεσμες αυτές αιτήσεις δεν περιλαμβάνονται εκείνες που αφορούν και συνταξιοδότηση με διεθνείς κανόνες.

Τράπεζες

Σύμφωνα με τα στοιχεία της Τράπεζας της Ελλάδος (ΤτΕ), οι ελληνικές τράπεζες σημείωσαν πρόοδο στη μείωση των ΜΕΔ, τα οποία διαμορφώθηκαν στο τέλος Δεκεμβρίου 2019 σε 68,5 δις ευρώ, μειωμένα κατά 13,3 δις ευρώ συγκριτικά με το τέλος Δεκεμβρίου 2018 (βλ. παρακάτω Διάγραμμα) και κατά 38,7 δις ευρώ έναντι του Μαρτίου 2016, οπότε είχε καταγραφεί και το υψηλότερο επίπεδο ΜΕΔ. Η υποχώρηση του αποθέματος των ΜΕΔ κατά τη διάρκεια του 2019 οφείλεται κυρίως σε πωλήσεις δανείων ύψους 8,1 δις ευρώ και σε διαγραφές ύψους 4,3 δις ευρώ.

Τον Δεκέμβριο του 2019 ο λόγος των ΜΕΔ προς το σύνολο των δανείων παρέμεινε σε υψηλό επίπεδο (40,6%). Ως προς τις επιμέρους κατηγορίες χαρτοφυλακίων, ο δείκτης ΜΕΔ διαμορφώθηκε σε 42,4% για το στεγαστικό, 48,6% για το καταναλωτικό και 38,4% για το επιχειρηματικό χαρτοφυλάκιο. Όσον αφορά την κάλυψη των ΜΕΔ από συσσωρευμένες προβλέψεις, ο σχετικός δείκτης ανήλθε σε 43,9%. Τα στοιχεία αφορούν σε εντός ισολογισμού δάνεια (προ προβλέψεων) των Ελληνικών εμπορικών και συνεταιριστικών τραπεζών που λειτουργούσαν στην υπό μελέτη περίοδο. Στα μη εξυπηρετούμενα δάνεια (ΜΕΔ) περιλαμβάνονται δάνεια με καθυστέρηση μεγαλύτερη των 90 ημερών και δάνεια αβέβαιης είσπραξης χωρίς τη ρευστοποίηση εξασφάλισης, ανεξαρτήτως ημερών καθυστέρησης. Δεν περιλαμβάνονται “ανοίγματα” σε χρεωστικά μέσα εκτός δανείων ούτε στοιχεία εκτός ισολογισμού (π.χ. εγγυητικές επιστολές).

Σύμφωνα με την Έκθεση του Διοικητή της ΤτΕ για το 2019, ο στόχος για τον δείκτη ΜΕΔ είναι να μειωθεί κάτω του 20% στο τέλος του 2021, με τη συμβολή του σχεδίου “Ηρακλής” (ν. 4649/2019). Ωστόσο, ακόμη και αν επιτευχθούν αυτοί οι στόχοι, ο δείκτης ΜΕΔ των ελληνικών τραπεζών θα παραμείνει πολλαπλάσιος του μέσου όρου της ΕΕ, ο οποίος στο τέλος Σεπτεμβρίου του 2019 ήταν 3,4%.

Διαβάστε εδώ ολόκληρη την έκθεση α' τριμήνου 2020.