Το σημείωμα για το όργωμα προχθές έκανε εντύπωση και άκουσα και διάβασα αρκετά (ευτυχώς καλά) από πολλούς οι οποίοι παραδέχθηκαν πως πράγματι δεν έχουν δει κάπου να γίνεται τα τελευταία χρόνια. Ακόμη και άνθρωποι που ταξιδεύουν συχνά στην επαρχία που και που βλέπουν να οργώνουν μόνο στους κάμπους τον Νοέμβριο ενώ στα ημιορεινά πουθενά δεν έχει σπαρθεί ένα κομμάτι γης με σιτηρά και όπου αυτό συμβαίνει πρόκειται για γρασίδι να βοσκήσουν τα ζώα, για σπορά δηλαδή που θα φτάσει στο θερισμό.

Τούτο βέβαια συμβαίνει γιατί οι μεγάλοι δρόμοι που δημιουργήθηκαν τις τελευταίες δεκαετίες, λόγω έργων και ταχύτητας βεβαίως έχουν στερήσει την θέα της υπαίθρου και όποιων δραστηριοτήτων γίνονται σε αυτή. Έτσι σπάνια καταλαβαίνει κάποιος τι γίνεται έξω από την μπάρα που κλείνει τον δρόμο και αν το δε δεν προλαβαίνει να το απολαύσει.

Έτσι καθώς ούτε οργώματα βλέπουμε, ούτε ελαιομαζώματα, ούτε και κοπάδια καν να βόσκουν δημιουργείται η εντύπωση πως έξω από τον δρόμο δεν γίνεται τίποτα – μια εντύπωση που είναι αληθινή γιατί πράγματι οι αγροτικές δραστηριότητες στο ύπαιθρο, εκτός από ειδικές περιπτώσεις, έχουν στο μεγαλύτερο τμήμα της χώρας σταματήσει. Όπως και οι κτηνοτροφικές αφού η κατεύθυνση της κτηνοτροφίας είναι αυτή που θέλει τα ζωντανά σταυλισμένα, όπως τα κοτόπουλα, τα πρόβατα, τις κατσίκες, τις αγελάδες μέσα σε μια εγκατάσταση όπου ζουν χωρίς να τα βλέπει μάτι κι αυτά να μην βλέπουν ήλιο. 

Οι περισσότεροι από όσους μίλησα και είναι στην ώριμη ηλικία μου μίλησαν για τις δικές τους, παιδικές και εφηβικές αναμνήσεις στα οργώματα που έκαναν κάποτε οι γονείς τους και αρκετοί ήταν μάλιστα αυτοί που είχαν συμμετάσχει. Όλοι αναφέρθηκαν με νοσταλγία για εκείνα τα χρόνια που ζούσαν στο χωριά τους επισημαίνοντας βεβαίως το πόσο σκληρή ήταν η ζωή η οποία ήταν και αυτή που τους ανάγκασε να φύγουν και με το πέρασμα του χρόνου να ξεχάσουν πως γίνονταν η μια δουλειά και η άλλη μεταξύ των οποίων και το όργωμα ή τον θερισμό. Το όργωμα αλλά οποιαδήποτε άλλη δουλειά στο χωράφι και στο κοπάδι τις μάθαινε ο καθένας από τους μεγαλύτερους  οι οποίοι με τη σειρά τους τις είχαν μάθει παρακολουθώντας τους παλαιότερους. Η ζωή εκείνα τα χρόνια ήθελε κάθε μέρα μαθήματα από τους μεγαλύτερους γιατί αλλιώς θα ήταν γεμάτη παθήματα.

Αυτά τα μαθήματα της ζωής σταμάτησαν να γίνονται τις πρώτες μεταπολεμικές δεκαετίες καθώς η γενιά που ανέστησε τον ρημαγμένο τόπο από τον πόλεμο και τον εμφύλιο έβλεπε πως δεν έχει μέλλον στα χωριά και σιγά  - απομάκρυνε τα παιδιά της από τα χωράφια. Έτσι έπαψε να μεταδίδεται η γνώση για την ζωή στο ύπαιθρο γενικώς ενώ οι μηχανές που ανέλαβαν να κάνουν τις περισσότερες δουλειές απομάκρυναν ακόμη περισσότερο τους ανθρώπους από την χειρονακτική εργασία και την εποπτεία τους πάνω σε αυτές. Έτσι μπορεί να μειώθηκε ο κόπος κατά πολύ αλλά εμπειρία πλέον είχε να κάνει με τις μηχανές και τις συμβουλές των γεωπόνων καθώς και μιας σειράς άλλων ειδικών τεχνικών.  

Μαζί με την εμπειρία χάθηκαν και τα εργαλεία, άλλα από τη φθορά του χρόνου όπως τα ξύλινα για παράδειγμα αλέτρια και τα μεταλλικά λόγω της αξίας που έχουν στην ανακύκλωση. Ορισμένα απ’ αυτά σώθηκαν και στεγάστηκαν σε διάφορα τοπικά μουσεία ώστε να τα βλέπουν όσοι ενδιαφέρονται για τα στοιχεία του αγροτικού πολιτισμού που υποχώρησε λόγω της τεχνολογίας αλλά και της εγκατάλειψης της υπαίθρου. Αυτά τα μουσεία γνώρισαν άνθηση τις περασμένες δεκαετίες καθώς ήταν ακόμη εν ζωή και ενεργοί αρκετοί από την παλιότερη γενιά κι έτσι μπορούσαν να εξηγήσουν σε όποιον ενδιαφέρονταν για το πώς δούλευε και τι ρόλο έπαιζε το καθένα απ’ αυτά. Η γενιά αυτή όμως βρίσκεται πια στους ουρανούς και από τους νεώτερους λίγοι έχουν την εμπειρία να δείξουν στους καινούργιους πως γίνονταν το όργωμα και πως το σκάψιμο κι θέρος. Χώρια, μια και μιλάμε για το όργωμα, πως θα γίνει αυτό όταν τα μουλάρια είναι πια σπάνιο είδος;

Στη φωτογραφία ο Απόστολος Ρομοσιός δείχνει το ξύλινο αλέτρι με το οποίο αυτός και οι πρόγονοί του όργωσαν τη γη τους στο Αρματολικό Τρικάλων. (2002).