Θύμα των περιοριστικών μέτρων για την αντιμετώπιση της πανδημίας είναι και η προσέλευση στις εκκλησίες για τις καθιερωμένες λειτουργίες και τελετές αλλά και για πολλές έκτακτες, όπως κηδείες και μνημόσυνα ενώ οι γάμοι σχεδόν ξεχάστηκαν! Φυσικά η Εκκλησία δεν σταμάτησε να λειτουργεί, λίγοι ιερείς και συμμορφούμενοι στην έκτακτη κατάσταση που ζούμε τελούν τις ιεροπραξίες χωρίς εκκλησίασμα. Το γεγονός δεν ενθουσιάζει μερίδα των πιστών αλλά οι τελευταίες εξελίξεις με προκαθήμενους μάλιστα της Εκκλησίας, τους έκανε να μαζευτούν και να περιμένουν να λήξει ο συναγερμός...

Μαζί με τελετές και τις λειτουργίες της Εκκλησίας, περιορίστηκαν όχι μόνο τα πανηγύρια, πράγμα που στενοχώρησε το Πανελλήνιον γιατί σε κάθε χωριό, σε κάθε εκκλησία οι εορτές των αγίων ήταν ανέκαθεν η αφορμή να ακολουθήσει ένα τραπέζι κι ένα γλέντι. Φέτος από τον φόβο της πανδημίας δεν έγιναν πουθενά τέτοια πανηγύρια και όπου το τόλμησαν, τα περισσότερα περιορίστηκαν σε ένα απλό κέρασμα μετά το πέρας της λειτουργίας.

Στη δίνη αυτών των περιορισμών παρασύρθηκαν και όλες οι γιορτές που είχαν μια άλλη σημασία, πέρα από τη θρησκεία και οι οποίες άγγιζαν φανερά τον αρχαίο παγανισμό, ενσωματωμένο επί αιώνες ως δρώμενο στον κόσμο Χριστιανισμού. Γιορτές και συνήθειες που συνήθως αφορούν τον κύκλο της καρποφορίας, όπως τα «πολυσπόρια» που γίνονται αλλού στον εσπερινό της παραμονής και αλλού ανήμερα της εορτής των Εισοδίων της Θεοτόκου ή της Μεσοσπορίτισας όπως συνήθιζαν να λένε κάποτε οι άνθρωποι της υπαίθρου καθώς η γιορτή συνέπιπτε με την αρχή ή το μέσον της σποράς σιτηρών.    

Το έθιμο της Παναγιάς της Πολυσπορίτισσας όπως το καταγράφει ο Φίλιππος Βρετάκος («Οι δώδεκα μήνες του έτους και αι κυριώτεραι εορταί των»): «Ονομάζουν όμως αυτήν και Πολυσπορίτισσα (Ευρυτανία, Δυτ.Μακεδονία, κ.α.), επειδή την ημέραν αυτήν, κατά το έθιμον, έβραζαν εντός χύτρας πολυσπόρια, ήτοι διαφόρους δημητριακούς καρπούς και όσπρια, ως σιτάρι, αραβόσιτον (καλαμπόκι), λαθούρια, ρεβίθια, φασόλια, κουκκιά κ.τ.λ., τα οποία εμοίραζαν εις τον κόσμον για τα χρόνια πολλά, δια να εξασφαλίσουν δηλαδή κατά το ερχόμενο έτος την αφθονίαν των καρπών. [...] μοιράζουν δηλαδή απαρχές και θυμίζουν τα αρχαία Πυανέψια του ίδιου περίπου μήνα».

Επίσης ο Δημ.Λουκόπουλος («Γεωργικά της Ρούμελης», Αθήναι 1938, σ.171) αναφέρει: «Την 21ην Νοεμβρίου, οι γεωργοί γιορτάζουν την πολυσπορίτισσα ή Μεσοσπορίτισσα. Πολυσπορίτισσα λένε, γιατί σε πολλά χωριά παίρνουν πολυσπόρια (σιτάρι, καλαμπόκι, κουκκιά, κ.λ.π.) και πάνε στην πηγή, τα ρίχνουν μέσα και λένε: όπως τρέχει το νερό, να τρέχη το βιό. Παίρνουν νερό και γυρίζουν. Επίσης τη μέρα αυτή αντίς άλλο φαγητό βράζουν τα πολυσπόρια, τρώνε και μοιράζουν και σε δικούς τους για χρόνια πολλά. Μεσοσπορίτισσα, όπως λένε, το είπαν με το να μεσιάζη τότε η πρώιμη σπορά τους. Κι αυτή τη μέρα βασιλεύει η πούλια, αν τύχη ξαστεριά. Κι όπως θα κάμη αυτήν τη μέρα, θα κάμη και τις σαράντα κατοπινές μέρες».

Σαν σήμερα πάλι σε πολλές περιοχές της Ελλάδας τα παλαιότερα χρόνια, ίσως ακόμα και σήμερα, υπάρχουν και μερικά ήθη και έθιμα όπως τα «Μπόλια» και το «πάντρεμα της φωτιάς». «Μπόλια» έλεγαν ένα μείγμα από πολλά σπόρια τα οποία έβραζαν σε μια μεγάλη κατσαρόλα. Φασόλια, φακές ρεβίθια. καλαμπόκι, σιτάρι, κουκιά, φάβα, ρύζι με λίγη ζάχαρη. Η ανομοιογένεια των προς βράση σπόρων απαιτούσε αρκετή ώρα με αποτέλεσμα να μένουν στη φωτιά αρκετό χρόνο. Αυτό απαιτούσε συνεχή τροφοδοσία της φωτιάς. Την βραδιά λοιπόν αυτή γινόταν και το επίσημο άναμμα του τζακιού και για το λόγο αυτό βάζανε να ανάψει η φωτιά πολλών ειδών ξύλα. Πρώτα βάζανε ξύλο αρσενικό,  όπως πουρνάρι, πλάτανο, κέδρο και ύστερα βάζανε ξύλο θηλυκό βελανιδιά, γκορτσιά τραγουδώντας: «απόψε παντρεύω τη φωτιά, με τούτα τα παιδιά...» ονοματίζοντας κάθε φορά το όνομα του ξύλου που τοποθετούσε στο τζάκι. Σημαντικό ήταν ότι για το πάντρεμα τη φωτιά τα ξύλα που θα χρησιμοποιούσαν πρέπει να προέρχονταν από δέντρα που ήταν μέρος ηλιόλουστο γιατί διαφορετικά αν ήταν από σκιερά μέρη δεν κάνανε ούτε κάρβουνο ούτε φλόγα παρά μόνο καπνό. Αφού η φωτιά άναβε τότε τοποθετούσαν πάνω στην πυροστιά τα μπόλια και έπρεπε να διατηρηθεί η φωτιά όλη τη νύχτα για να σιγοβράσουν τα μπόλια. Έτσι λοιπόν έπρεπε να μείνει ένας να λαγοκοιμάται δίπλα στο γωνολίθι και να τροφοδοτεί την φωτιά με ξύλα όλη την νύχτα.

Είναι μια γιορτή, η σημερινή της Μεσοσπορίτισας για την οποία δεν θα δούμε και καμιά βαριά στενοχώρια που δεν έγινε όπως τα πανηγύρια, όχι γιατί ο κόσμος της υπαίθρου φοβάται σε αυτή τον covnd-19 αλλά γιατί στα περισσότερα σημεία της Ελλάδας οι άνθρωποι έχουν ξεχάσει την πραγματική σχέση τους με την γη και τους κύκλους της καρποφορίας και αυτό ίσως είναι και ένα θέμα που έχει να κάνει με την επιδημία…

ΥΓ. Οι φωτογραφίες από την εορτή των Εισοδίων της Παναγίας στον ιστορικό ναό του Αγίου Αθανασίου (1811) στον Ρουμ Παλαμά της Καρδίτσας το 2009. Στον Παλαμά όπου ανέκαθεν καλλιεργούσαν σιτηρά στον γόνιμο κάμπο τα πολύσπόρια ήταν μια σημαντική γιορτή και την οποία τιμούσαν όλοι για να πάνε καλά τα σπαρτά και κατά συνέπεια και η ζωή τους.    

Ο Ηλίας Γ. Προβόπουλος γεννήθηκε και μεγάλωσε στη Μεγάλη Κάψη της Δυτικής Φθιώτιδας. Έγινε δημοσιογράφος και εργάστηκε επί πολλά χρόνια και αποκλειστικά στις εφημερίδες, κυρίως στην «Ελευθεροτυπία» από τις στήλες της οποίας οργάνωσε και προέβαλλε μια ειδική αρθρογραφία με τον τίτλο «Μικρές Πατρίδες» για την ελληνική περιφέρεια και τους ανθρώπους της καθώς και για την Αθήνα, τα τελευταία χρόνια. Συνεχίζει να γράφει και να δημοσιεύει φωτογραφίες με την ίδια θεματογραφία στο actimon.blogspot.com ενώ εκδίδει και βιβλία που έχουν σχέση με την τοπική ιστορία.