Γράφει ο ΒΑΓΓΕΛΗΣ ΒΕΡΤΟΠΟΥΛΟΣ - Ψυχολόγος / MSc αθλητικός ψυχολόγος

Μπορεί η εμπειρία να είναι υπερβολικά πολλή; Μερικές φορές φαίνεται πως μπορεί! Σε μια μελέτη των Canal-Bruland & Schmidt (2009), έμπειροι τερματοφύλακες δοκιμάστηκαν όσον αφορά την ικανότητα λήψης απόφασης συγκρινόμενοι με παίκτες που αγωνίζονται στις άλλες θέσεις της ομάδας και με αρχάριους. Οι συμμετέχοντες έπρεπε να κρίνουν αν ο παίκτης που εκτελούσε ένα πέναλτι προσπαθούσε να τους εξαπατήσει με τις κινήσεις του ή αν επρόκειτο για μια «ειλικρινή» προσπάθεια. Παραδόξως, οι έμπειροι τερματοφύλακες τα πήγαν χειρότερα και από τους παίκτες των άλλων θέσεων αλλά και από τους αρχάριους. Η ανάλυση των αποτελεσμάτων έδειξε πως η εμπειρία τους τους οδήγησε σε εσφαλμένη ερμηνεία των δεδομένων που τους έδινε ο αντίπαλός τους με τις κινήσεις του κατά την εκτέλεση και πως έχοντας μεγάλη αυτοπεποίθηση παρατηρούσαν μόνο για μικρό χρονικό διάστημα την προσπάθεια του «αντιπάλου», χάνοντας οπτικές πληροφορίες που προέκυπταν στη συνέχεια.

Και τι χρήσιμο μπορεί να υπάρχει για τα στελέχη επιχειρήσεων από μια τέτοια μελέτη της Αθλητικής Ψυχολογίας και της Νευροεπιστήμης; Για να γίνει αυτό πιο εμφανές χρειάζεται να μπούμε λίγο περισσότερο στις γνωστικές διεργασίες των έμπειρων αθλητών. Φαίνεται πως η εμπειρία δεν είναι αρκετή για να αποκρουστεί ένα πέναλτι ή ένα μπαλάκι του τένις. Η διαδικασία αντίδρασης σε μια εμφανιζόμενη απειλή (ή ευκαιρία) εμπλέκει τις κινητικές δεξιότητες, την αντίληψη, την ικανότητα λήψης αποφάσεων και επίλυσης προβλημάτων και, τέλος, τις συναισθηματικές αντιδράσεις που αναδύονται στη συγκεκριμένη κατάσταση (ως συνήθως, τα συναισθήματα όπως το άγχος, ο θυμός και η απογοήτευση είναι πάντα έτοιμα να ενισχύσουν ή να δυσχεράνουν τις προσπάθειές μας). Όπως στον αθλητισμό, έτσι και στις επιχειρήσεις, η εμπειρία από μόνη της μπορεί να προκαλέσει προβλήματα είτε από την υπερβολική αυτοπεποίθηση ή μέσω της αυτοματοποίησης του τρόπου σκέψης μας και του τρόπου που λαμβάνουμε αποφάσεις. Οι παράγοντες αυτοί μουδιάζουν την αντίληψη και την κριτική μας σκέψη. Στο διάβα της Ιστορίας, πολλά πλοία έχουν βυθιστεί, αεροσκάφη έχουν συντριβεί και μάχες έχουν χαθεί λόγω αυτών των παραγόντων. Είναι βέβαιο πως επίσης πολλές ανεπιτυχείς στρατηγικές αποφάσεις και επιλογές διαχείρισης κρίσεων είχαν την ίδια αιτιολογία.

Τι κάνει όμως τη διαφορά ανάμεσα στον έμπειρο τερματοφύλακα και τον επιτυχημένο; Ο επιτυχημένος, φαίνεται πως καθυστερεί την αντίδρασή του και καταγράφει τις πληροφορίες που εμφανίζονται μέχρι ένα επόμενο στάδιο της εκτέλεσης του πέναλτι. Ακόμα και σε μία τόσο γρήγορα εξελισσόμενη κατάσταση όπως η εκτέλεση ενός πέναλτι, οι τερματοφύλακες περιμένουν περισσότερο μέχρι να αποφασίσουν πού να πέσουν (Dicks, Davis et al., 2010). Η ικανότητα να ελέγχει τις αυτοματοποιημένες αντιδράσεις του και η ικανότητα για ευέλικτη σκέψη είναι κρίσιμες για την απόδοση σε τέτοιες συνθήκες. Και βασική προϋπόθεση για να λειτουργήσει κάποιος με αυτόν τον τρόπο είναι η ικανότητα να βιώνει λειτουργικά, ψύχραιμα συναισθήματα, ένα ζήτημα που αντιμετωπίζει πολύ αποτελεσματικά η Γνωσιακή και Συμπεριφορική Ψυχολογία και οι εφαρμογές της στο coaching (CBT & REBT προσεγγίσεις). Σε κάθε περίπτωση, αν ένας τερματοφύλακας, ένας τενίστας ή ένας ξιφομάχος μπορούν να λειτουργήσουν με αυτή την ευελιξία μέσα σε κλάσματα του δευτερολέπτου, τότε σίγουρα μπορούν να το κάνουν και τα στελέχη των επιχειρήσεων!

Τώρα, υπάρχουν κάποιες διαφορές ανάμεσα στην περίπτωση των αθλητών και αυτή των στελεχών επιχειρήσεων.

Ένας τερματοφύλακας ή ένας τενίστας έχει μόλις λίγα εκατοστά του δευτερολέπτου για να αντιληφθεί, να αποφασίσει, να αντιδράσει και να επαναπροσαρμόσει τη στρατηγική του. Ένα στέλεχος επιχείρησης δεν έχει αυτόν τον χρονικό περιορισμό. Από την άλλη, το στέλεχος θα πρέπει να λάβει υπόψη του πολύ περισσότερα δεδομένα που παρουσιάζονται απλωμένα σε όλο το φάσμα της αντίληψής του, από το εσωτερικό περιβάλλον της επιχείρησης ως και το απεριόριστο εξωτερικό περιβάλλον. Στην περίπτωση του αθλητή, η πληροφορία είναι συγκεντρωμένη στις μικροκινήσεις του αντιπάλου και την τροχιά της μπάλας. Συνεπώς, στο επιχειρείν, συνήθως έχουμε περισσότερο χρόνο για να αναγνωρίσουμε όλες τις παραμέτρους που θα επηρεάσουν την απόφασή μας για το πώς θα διαχειριστούμε μία κατάσταση ή κρίση, αλλά χρειαζόμαστε ευρύτερο focus και δεξιότητες αναλυτικής και κριτικής σκέψης για να επεξεργαστούμε αποτελεσματικά όλα τα δεδομένα.

Επιπλέον, ο αθλητής δεν έχει το χρόνο να λάβει υπόψη του την άποψη των συμπαικτών του ή του προπονητή που παρακολουθεί. Είναι μόνος του. Στις επιχειρήσεις το στέλεχος μπορεί να αξιοποιήσει την οπτική των συνεργατών του. Εκτός των άλλων, αυτή η πρακτική προάγει την ομαδικότητα, αναπτύσσει τους συνεργάτες και προάγει τις ηγετικές δεξιότητες στο ίδιο το στέλεχος και τους συνεργάτες του (υπό την προϋπόθεση πως η εν λόγω απόφαση δεν είναι πληροφοριακά ευαίσθητη και πως το ρίσκο που μας αφαιρεί είναι πιο σημαντικό από το χρόνο που θα αφιερώσουμε στο να αντιμετωπίσουμε την κατάσταση με ομαδικό τρόπο).

Φαίνεται πως στο χώρο των επιχειρήσεων, το focus, οι αρχές, τα εργαλεία και η επιστήμη της Αθλητικής Ψυχολογίας (γνωστή και ως Ψυχολογία της Απόδοσης) έχουν μεγάλη αξία, καθώς βοηθούν τα στελέχη να αναπτύξουν χαρακτηριστικά καίρια για την εκπλήρωση του ρόλου τους. Τα χαρακτηριστικά αυτά είναι: ισχυρό αλλά ευέλικτο focus ώστε να μπορεί ο επαγγελματίας να δει τη μεγάλη εικόνα και να μη διαφύγουν σημαντικές πληροφορίες, υπομονή και έλεγχος παρορμήσεων, συναισθηματική ισορροπία και έλεγχος που βοηθά να αποφύγει μη λειτουργικά συναισθήματα (τόσο αρνητικά, όπως το άγχος, ο θυμός και η απογοήτευση, όσο και θετικά, όπως η υπέρμετρη αυτοπεποίθηση και ο υπερβολικός ενθουσιασμός) και κοινωνικές δεξιότητες.

Τελικά η εμπειρία δουλεύει καλύτερα όταν συνεργάζεται με τις βάσεις της.

Ποιος είναι ο Βαγγελης Κ. Βερτόπουλος

Ο Βαγγέλης Κ. Βερτόπουλος είναι ψυχολόγος/αθλητικός ψυχολόγος/coach. Σπούδασε Marketing στο Οικονομικό Πανεπιστήμιο Αθηνών και εργάστηκε σε πολυεθνικές εταιρείες, όπως η Friesland (NOYNOY) και η Johnson n’ Johnson στους τομείς Sales, Sales Analysis και Category Management.

Στη συνέχεια, σπούδασε Ψυχολογία στο London Metropolitan και έκανε τις μεταπτυχιακές του σπουδές στο βρετανικό OU και MSc στην Αθλητική Ψυχολογία στο Staffordshire University και στην Κλινική Ψυχοπαθολογία στο Αιγινήτειο. Εκπαιδεύτηκε στην Ψυχοθεραπεία με Γνωσιακές και Συμπεριφορικές Προσεγγίσεις και στο Executive Coaching.

Για μεγέθυνση πατήστε ΕΔΩ