Την ανάγκη πλήρους υλοποίησης της μεταρρύθμισης του συνταξιοδοτικού του 2016 επισημαίνει, σε ό,τι αφορά την Ελλάδα, έκθεση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για την επάρκεια των συντάξεων στην Ε.Ε.

Ειδικότερα, έκθεση αναλύει τον τρόπο με τον οποίο οι τρέχουσες και οι μελλοντικές συντάξεις βοηθούν στην πρόληψη της φτώχειας των ηλικιωμένων και στη διατήρηση του εισοδήματος ανδρών και γυναικών καθ' όλη τη διάρκεια της συνταξιοδότησής τους

Σε ότι αφορά την Ελλάδα υπογραμμίζεται ότι η συνταξιοδοτική μεταρρύθμιση του 2016 θεωρείται η πιο κρίσιμη μεταρρύθμιση του συνταξιοδοτικού συστήματος της χώρας από καταβολής του. Σύμφωνα με την έκθεση, κύριο μέλημα του ελληνικού συνταξιοδοτικού συστήματος είναι η διασφάλιση της βιωσιμότητας, αλλά και η εξασφάλιση της επάρκειας των συντάξεων, δεδομένου ότι η χώρα παρουσιάζει ένα από τα υψηλότερα ποσοστά γηράσκοντος πληθυσμού στην ΕΕ. Όπως τονίζεται, ο προσπάθειες πρέπει να επικεντρωθούν στην αντιμετώπιση συγκεκριμένων προκλήσεων που συνδέονται με τη συνταξιοδότηση, όπως η οικονομική ύφεση, η υψηλή ανεργία, η περιστασιακή απασχόληση, η αδήλωτη εργασία και η φοροαποφυγή. Επιπλέον, επισημαίνεται ότι παρά τις διαδοχικές περικοπές που επιβλήθηκαν κατά την περίοδο 2010-2016, οι συντάξεις στην Ελλάδα διαδραμάτισαν ζωτικό ρόλο στην πρόληψη της φτώχειας των ηλικιωμένων. Το ποσοστό της φτώχειας και του κοινωνικού αποκλεισμού των ατόμων ηλικίας από 65 ετών και πάνω μειώθηκε κατά 6,1 ποσοστιαίες μονάδες, ήτοι από 28,1% το 2008 σε 22% το 2016 (έναντι 35,6% του συνολικού πληθυσμού 2016). Το ποσοστό φτώχειας ατόμων ηλικίας από 65 ετών και πάνω ήταν 12,4% το 2016, πολύ χαμηλότερο από ό,τι για τον πληθυσμό ηλικίας κάτω των 65 ετών (23,5%). Αυτό σημαίνει ότι το εισόδημα από τις συντάξεις είναι πιο επαρκές σε σχέση με το εισόδημα του υπόλοιπου πληθυσμού.

Παράλληλα, η έκθεση τονίζει ότι τα κράτη μέλη αποδίδουν όλο και μεγαλύτερη προσοχή σε βιώσιμες, επαρκείς συντάξεις στις μεταρρυθμίσεις τους, αλλά θα χρειαστεί να λάβουν περαιτέρω μέτρα στο μέλλον. Η κα Marianne Thyssen, επίτροπος Απασχόλησης, Κοινωνικών Υποθέσεων, Δεξιοτήτων και Κινητικότητας του Εργατικού Δυναμικού, δήλωσε: «Κάθε συνταξιούχος έχει δικαίωμα σε αξιοπρεπή διαβίωση. Πρόκειται για μια θεμελιώδη αρχή του ευρωπαϊκού πυλώνα κοινωνικών δικαιωμάτων. Οι επαρκείς συντάξεις είναι αναγκαίες για την πρόληψη της φτώχειας και του κοινωνικού αποκλεισμού των ηλικιωμένων στην Ευρώπη, ειδικά των γυναικών. Και πρέπει να διασφαλιστεί ότι δεν παραλείπονται τα άτομα με άτυπη απασχόληση ή αυτοαπασχόληση. Προτεραιότητά μας πρέπει να είναι να συνεχίσουν οι υπό εξέλιξη μεταρρυθμίσεις, οι οποίες προάγουν επαρκείς συντάξεις για όλους».

Όπως αναφέρεται, υπάρχουν 1,9 εκατ. λιγότεροι ηλικιωμένοι Ευρωπαίοι σε κίνδυνο φτώχειας ή κοινωνικού αποκλεισμού σε σχέση με πριν από μια δεκαετία, ενώ ο αριθμός των μεγαλύτερης ηλικίας εργαζομένων στην απασχόληση αυξήθηκε κατά 4,1 εκατ. τα τρία τελευταία έτη και μόνο. Παρά τις βελτιώσεις αυτές στην κατάσταση των συνταξιούχων της Ευρώπης, δεν υπάρχει περιθώριο για εφησυχασμό. Σύμφωνα με την έκθεση, σήμερα περίπου 17,3 εκατ. ή το 18,2 % των ατόμων μεγαλύτερης ηλικίας (ηλικίας 65 ετών και άνω) στην ΕΕ εξακολουθεί να διατρέχει τον κίνδυνο της φτώχειας ή του κοινωνικού αποκλεισμού. Το ποσοστό αυτό έχει παραμείνει σχεδόν αμετάβλητο από το 2013. Επιπλέον, εξακολουθούν να υπάρχουν σημαντικές διαφορές μεταξύ χωρών και πληθυσμιακών ομάδων. Για παράδειγμα, οι συντάξεις των γυναικών είναι κατά 37 % χαμηλότερες απ' ό,τι των ανδρών, λόγω των χαμηλότερων μισθών και του μικρότερου εργασιακού βίου που συνδέεται με ευθύνες φροντίδας. Ομοίως, τα άτομα με άτυπη απασχόληση ή αυτοαπασχόληση συχνά αντιμετωπίζουν λιγότερο ευνοϊκούς όρους για την πρόσβαση και τη θεμελίωση συνταξιοδοτικών δικαιωμάτων σε σχέση με τα άτομα με τυπική απασχόληση. Ο κίνδυνος της φτώχειας και του κοινωνικού αποκλεισμού στην τρίτη ηλικία αυξάνεται, επίσης, με την ηλικία. Πάνω από τα μισά άτομα που διατρέχουν κίνδυνο φτώχειας ή κοινωνικού αποκλεισμού στην ΕΕ είναι ηλικίας 75 ετών και άνω. Αυτό οφείλεται στο γεγονός ότι, παρόλο που οι ανάγκες αυξάνονται με την ηλικία, το ύψος των συντάξεων μειώνεται κατά τη διάρκεια της συνταξιοδότησης.

Τα κράτη μέλη θέσπισαν μέτρα για τη διασφάλιση της επάρκειας των συντάξεων, επικεντρώνοντας καλύτερα τις πολιτικές τους προσπάθειες στο ζήτημα αυτό, ιδίως για τις συντάξεις χαμηλού εισοδήματος, αλλά θα πρέπει να καταβληθούν ακόμη περισσότερες προσπάθειες. Για να διασφαλιστεί η επάρκεια και η βιωσιμότητα των τρεχουσών και των μελλοντικών συντάξεων, τα συνταξιοδοτικά συστήματα θα πρέπει να προωθήσουν την παράταση του εργασιακού βίου, σύμφωνα με τη συνεχή αύξηση του προσδόκιμου ζωής. Αυτό μπορεί να επιτευχθεί μέσω της ενθάρρυνσης της δια βίου μάθησης, με την παροχή ασφαλούς και υγιούς περιβάλλοντος εργασίας, την αναπροσαρμογή των ορίων ηλικίας συνταξιοδότησης, την επιβράβευση της συνταξιοδότησης σε μεγαλύτερη και την αποθάρρυνση της πρόωρης εξόδου. Οι ευέλικτες εργασιακές επιλογές, όπως η δυνατότητα να συνδυάζεται η σύνταξη με εισόδημα από εργασία, και τα φορολογικά κίνητρα για την προώθηση της συνταξιοδότησης σε μεταγενέστερο στάδιο, εξαπλώνονται όλο και περισσότερο και θα εξακολουθήσουν να είναι σημαντικές.

Η έκθεση υπογραμμίζει ότι τα κράτη μέλη θα πρέπει να προβούν σε περαιτέρω βήματα για να καλυφθεί το χάσμα μεταξύ των φύλων στις συντάξεις με την εφαρμογή πολιτικών ίσων ευκαιριών, που να απευθύνονται σε γυναίκες και άνδρες σε ηλικία εργασίας, για παράδειγμα, η προώθηση της ισορροπίας μεταξύ επαγγελματικής και προσωπικής ζωής και της ίσης κατανομής των ευθυνών φροντίδας, η αντιμετώπιση της συμμετοχής στην αγορά εργασίας, η ένταση εργασίας και τα διαλείμματα επαγγελματικής σταδιοδρομίας. Συγκεκριμένα, οι πολιτικές συνταξιοδότησης θα πρέπει να προστατεύουν επαρκώς τα διαλείμματα που σχετίζονται με την παροχή φροντίδας. Με βάση τον ευρωπαϊκό πυλώνα κοινωνικών δικαιωμάτων, η Επιτροπή επιδιώκει να συνδράμει τα κράτη μέλη σ' αυτές τις προσπάθειές τους, για παράδειγμα με την πρότασή της για τη δημιουργία καλύτερης ισορροπίας μεταξύ ιδιωτικής ζωής και επαγγελματικής σταδιοδρομίας για εργαζόμενους γονείς και παρόχους φροντίδας.

Τέλος, στην έκθεση τονίζεται ότι είναι σημαντικό να συνεχιστεί η επέκταση της συνταξιοδοτικής κάλυψης για τα άτομα με άτυπη απασχόληση ή με αυτοαπασχόληση και να προωθηθεί η επικουρική συνταξιοδοτική αποταμίευση. Στο πλαίσιο αυτό και επίσης στο πλαίσιο του πυλώνα κοινωνικών δικαιωμάτων, η Επιτροπή υπέβαλε πρόσφατα πρόταση σύστασης σχετικά με την πρόσβαση στην κοινωνική προστασία.