Η Εμπορική Τράπεζα της Ελλάδος εξέδωσε -και μου δώρισε το 2002- ένα σημαντικό Λεύκωμα - Χρονικό του 2000, με την ιστορία της, που αρχίζει το 1886, όταν ο Γρηγόριος Εμπεδοκλής ίδρυσε το «Τραπεζικό Γραφείο», το οποίο στη συνέχεια, το 1907, γίνεται Ανώνυμη Εταιρεία, με την ονομασία «ΕΜΠΟΡΙΚΗ ΤΡΑΠΕΖΑ». 

Στον πρόλογό του, ο Ιωάννης Αθ. Στουρνάρας, τότε πρόεδρος Δ.Σ. και δ/νων σύμβουλος της Εμπορικής Τράπεζας, έγραψε μεταξύ των άλλων: «Διαβάζοντας αυτό το Χρονικό, ο αναγνώστης, ο ιστορικός, ο οικονομολόγος, θα βρουν αρκετή τροφή για σκέψη. Σε επιχειρηματικό επίπεδο, ο παρατηρητής μπορεί να αναζητήσει, να βρει τους λόγους για τους οποίους η Εμπορική Τράπεζα ήταν η μόνη αμιγώς ιδιωτική τράπεζα, η οποία επέζησε μεταξύ των ιδιωτικών τραπεζών της εποχής. Έχει μήπως να κάνει με το γεγονός ότι πάντα χαρακτηριζόταν από υπερβάλλοντα ίδια κεφάλαια, που λειτούργησαν ως ασπίδα προστασίας σε δύσκολες εποχές; Αν η Ιστορία έχει πράγματα να μας διδάξει, αυτή είναι ίσως μια σημαντική ιστορική διδαχή. Η υψηλή εταιρική ευθύνη της Εμπορικής Τράπεζας, όρος που είναι τελευταία πολύ επίκαιρος διεθνώς, προκύπτει αβίαστα επίσης από την ανάγνωση του Χρονικού: Ευθύνη απέναντι στους μετόχους, στους εργαζόμενους, στους πελάτες, στην κοινωνία, στο περιβάλλον, στις τέχνες, στα γράμματα, στον πολιτισμό, στον αθλητισμό…». Ο κ. Στουρνάρας ευχαριστούσε τον Βασίλη Κρεμμυδά, που είχε την εποπτεία και συγγραφή, όπως και το Ελληνικό Λογοτεχνικό και Ιστορικό Αρχείο (ΕΛΙΑ), που στόχευσε στη διάσωση, μελέτη και έκδοση του αρχειακού υλικού, κυρίως της οικογένειας Εμπεδοκλέους. Είναι από τις καλές στιγμές της παρουσίας του Ι. Στουρνάρα η ενθάρρυνση και ενίσχυση εκδόσεων και σελίδων πολιτισμού.

Ο καθηγητής κ. Στουρνάρας ανέλαβε τη διοίκηση της Εμπορικής Τράπεζας τον Ιούλιο του 2000, που ένα μήνα πριν, τον Ιούνιο, είχε προχωρήσει σε κατ’ αρχήν συμφωνία με τον Όμιλο Crédit Agricole, τη μεγαλύτερη γαλλική τράπεζα. Τότε ξεκίνησαν και οι αλλαγές και ανακατατάξεις στις ασφαλιστικές του ομίλου, η ενοποίηση της «ΦΟΙΝΙΞ» με τη «METROLIFE», οι εξελίξεις στην «ΕΜΠΟΡΙΚΗ ΖΩΗΣ», με συμμετοχή της «PREDICA» κ.λπ., κ.λπ., και αργότερα της «GROUPAMA», η Ηλεκτρονική Τραπεζική κ.ά.

Στο βιβλίο γίνονται και αναφορές στην «πτώση Ανδρεάδη», με σταδιακή κρατικοποίηση και πολλές αλλαγές μεταξύ 1975-1978, που είχαν αφετηρία το 1972, με επιπτώσεις για τον Ανδρεάδη, ο οποίος όμως είχε αθωωθεί ή τα ζητήματα είχαν παραγραφεί... Από το 51% και συνολικά με όσα ήλεγχε το 70%, έπεσε να ελέγχει το 25%! Η αυτοκρατορία του μπήκε στη δίνη «οικονομοπολιτικών» εξελίξεων και… έσβησε! Η Ασφαλιστική «ΦΟΙΝΙΞ» και τα «Ναυπηγεία Ελευσίνας»  εμπόδιζαν τότε τον εκσυγχρονισμό της τράπεζας με τα βάρη που είχαν ως θυγατρικές! Επιβάρυνση έφερνε και το προσωπικό με τις δαπάνες του και την αδυναμία να ανταποκριθεί στο νέο χρηματοοικονομικό περιβάλλον! Έτσι, γράφεται στη σελ. 125 του Λευκώματος, που έχει απίθανες «αφορμές για σκέψη», όπως προλογίζει ο Ι. Στουρνάρας. 

Παραθέτω και τα βιογραφικά των Γρηγορίου Εμπεδοκλή και Στρατή Ανδρεάδη, έτσι για την ιστορία, αλλά και για… φιλοσοφικούς και άλλους προβληματισμούς σε όλους, αλλά κυρίως γι’ αυτούς που έχουν θέσεις ευθύνης για αποφάσεις καθοριστικές στις εταιρείες που διοικούν. Οι άνθρωποι στη διοίκηση της CVC-ΕΘΝΙΚΗΣ ΑΣΦΑΛΙΣΤΙΚΗΣ, της EUROLIFE, της GENERALLI, της ΝΝ, της ALLIANZ, πολλά θα ωφεληθούν διαβάζοντας όσα καταγράφονται στο Λεύκωμα... Και σήμερα γίνονται τα ίδια με αυτά που έκαναν Εμπεδοκλής και Ανδρεάδης, και σήμερα αγοράζονται εταιρείες και αυτοκρατορίες, και σήμερα σβήνουν εραιρείες - ονόματα αιώνων και είναι άγνωστο το τι θα γράψει η Ιστορία για τους σημερινούς. Πίσω από τους αριθμούς υπάρχουν και οι άνθρωποι.

«Η ζωή μας κύκλους κάνει», λένε τα τραγούδια και κάποιες φορές «όλα τριγύρω αλλάζουν κι όλα τα ίδια μένουν». Πιο σκληρά: «Πάντα σκιάς ασθενέστερα», αλλά και «ονείρου απατηλότερα»… Επίσης, «μηδένα προ του τέλους μακάριζε», κατά τον αρχαίο Έλληνα φιλόσοφο Σόλωνα. Ο «πανδαμάτωρ χρόνος» δαμάζει τα πάντα: ονόματα, πρόσωπα, εταιρείες, πρωθυπουργούς. Το μεγάλο όνομα «ΕΜΠΟΡΙΚΗ ΤΡΑΠΕΖΑ» δεν επέζησε! Τα σημερινά παιδιά δεν γνωρίζουν καν το όνομα. Ας πάρουμε τα μηνύματα του χτες για ένα καλύτερο αύριο. Είχε δίκιο ο κ. Στουρνάρας ότι η ιστορία της Εμπορικής Τράπεζας δίνει τροφή για πολλές  σκέψεις, του ευχόμαστε όταν συνταξιοδοτηθεί να γράψει βιβλία με όσα γνώρισε στην καριέρα του! 

ΣΤΡΑΤΗΣ Γ. ΑΝΔΡΕΆΔΗΣ 

Γιος του Γεωργίου και της Πολυτίμης Ανδρεάδη, γεννήθηκε στον Βροντάδο Χίου, το 1905. Σπούδασε νομικά στην Αθήνα και ολοκλήρωσε τις σπουδές του στο Πανεπιστήμιο του Παρισιού. Ασχολήθηκε με τη δικηγορία και από το 1939 ακολούθησε ακαδημαϊκή καριέρα. Εκλέχθηκε αρχικά τακτικός καθηγητής Διοικητικού Δικαίου στο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης  και αργότερα (1969) της Ανωτάτης Σχολής Οικονομικών και Εμπορικών Επιστημών στην Αθήνα (ΑΣΟΕΕ). Διετέλεσε επανειλημμένως πρύτανης του ίδιου Ιδρύματος, αντεπιστέλλον μέλος της Γαλλικής Ακαδημίας, πρόεδρος του Κέντρου 
Κοινωνικών Επιστημών Αθηνών. Ανέπτυξε πλούσια συγγραφική και κοινωνική δράση.

Υπήρξε πρόεδρος του Δ.Σ. και γενικός διευθυντής της Εμπορικής Τράπεζας την περίοδο 1952-1975 και δημιουργός του ομίλου της τράπεζας. Επιδίωξε τον διαρκή εκσυγχρονισμό της τεχνικής υποδομής, της οργάνωσης και της λειτουργίας του ιδρύματος, την επιμόρφωση του προσωπικού, τη δραστηριοποίηση της τράπεζας και σε άλλους τομείς, την υιοθέτηση νέων θεσμών και πρακτικών και τη διατήρηση του διεθνούς προσανατολισμού. Παράλληλα, είχε εφοπλιστική δραστηριότητα και υπήρξε για σειρά ετών πρόεδρος της Ένωσης Ελλήνων Εφοπλιστών, του Συνδέσμου Ανωνύμων Εταιρειών Περιορισμένης Ευθύνης και της Ελληνικής Επιτροπής του Διεθνούς Εμπορικού Επιμελητηρίου.

ΓΡΗΓΟΡΙΟΣ ΕΜΠΕΔΟΚΛΗΣ

Γρηγόριος Εμπεδοκλής, του Πέτρου και της Ευανθίας, το γένος Γρηγορίου Τσιτσεκλή. Τραπεζίτης, ιδρυτής της Τράπεζας Εμπεδοκλέους και αργότερα της Εμπορικής Τράπεζας της Ελλάδος. Γεννήθηκε στο Λονδίνο στις 7 Οκτωβρίου 1861 και πέθανε στο Cape Town της Νοτίου Αφρικής, στις 21 Αυγούστου 1951.

Δευτερότοκος γιος του Πέτρου Α. Εμπεδοκλέους και νεότερος αδελφός του Αντωνίου Π. Εμπεδοκλέους,  φοίτησε σε αγγλικό σχολείο στο Λονδίνο. Το 1857 η οικογένειά του επέστρεψε στην Ελλάδα και ο Γρηγόριος παρακολούθησε την τελευταία γυμνασιακή του τάξη στο Βαρβάκειο Λύκειο. Στη συνέχεια φοίτησε στη Νομική Σχολή, παρακολούθησε ωστόσο και μαθήματα άλλων σχολών, ιδιαίτερα της Ιστορίας και της Αρχαιολογίας. Την ίδια εποχή προσελήφθη αρχικά στην υπηρεσία των  ταχυδρομείων και αργότερα ως λογιστής στην Τράπεζα Βιομηχανικής Πίστεως της Ελλάδος. Την εποχή της τραπεζικής κρίσης του 1885-1886, στράφηκε προς τον ελεύθερο επαγγελματικό στίβο. Το 1886 προέβη στην ενοικίαση ενός γραφείου στην καρδιά του τότε Χρηματιστηρίου, στην οδό Αριστείδου. Το γραφείο αυτό, μέσα στο οποίο  γίνονταν χρηματομεσιτικές πράξεις, γνώρισε μια περίοδο πολύ ανθηρών εργασιών.

Το 1892 μια καινούργια χρηματιστηριακή κρίση, που προκάλεσε την αναστολή των πληρωμών του εξωτερικού χρέους της Ελλάδας, έδωσε την ευκαιρία στον Γρηγόριο Εμπεδοκλή να μετατρέψει το χρηματομεσιτικό γραφείο του σε μια, μικρή στην αρχή, τράπεζα που πήρε το όνομά του και στη συνέχεια γνώρισε αξιόλογη ανάπτυξη και κατόρθωσε να κατακτήσει μια σημαντική θέση ανάμεσα στις τότε λειτουργούσες τράπεζες εμπορικών συναλλαγών.

Η μορφή της Τράπεζας Εμπεδοκλέους ήταν αρχικά προσωπική και απ’ αυτήν προήλθε αργότερα (1907) η Εμπορική Τράπεζα της Ελλάδος. Χάρη στην εμπνευσμένη διεύθυνση των εργασιών της και στις ορθόδοξες τραπεζικές μεθόδους που ακολούθησε η διοίκησή της, η Εμπορική Τράπεζα κατόρθωσε να υπερκάμψει τις δυσχέρειες, να κατακτήσει το κοινό και να έχει διαρκή άνοδο. Σε σύντομο χρονικό διάστημα αύξησε τον αριθμό των υποκαταστημάτων της και τα κεφάλαιά της και το 1922, με πρωτοβουλία του Γρηγορίου Εμπεδοκλέους, ιδρύθηκε στο Λονδίνο η Εμπορική Τράπεζα της Εγγύς Ανατολής (Commercial  Bank of the Near East Ltd.).

Ο Γρηγόριος Εμπεδοκλής, έχοντας απόλυτη εμπιστοσύνη στις κρίσεις του και με τις ποικίλες αρετές και ικανότητές του, θεμελίωσε και ανέπτυξε την τράπεζα, παρακάμπτοντας τις αμέτρητες δυσκολίες. Ακολούθησε συντηρητική πολιτική. Προσλάμβανε τους υπαλλήλους του με μικρό μισθό -αν ήξερε μάλιστα ότι μπορούν να τους συντηρήσουν οι οικείοι τους για μικρό χρονικό διάστημα, δεν τους πλήρωνε-, αλλά δεν έχανε την ευκαιρία να κεντρίσει το φιλότιμό τους. Έτσι, κάθε τριμηνία είχαν αύξηση του μισθού τους, ανάλογα με την απόδοσή τους, ενώ έδινε επιδόματα στους υπαλλήλους στις γιορτές των Χριστουγέννων. Σε δύσκολες περιόδους συνεισέφερε οικονομικά στα λαϊκά συσσίτια και προσπάθησε να δημιουργήσει τις προϋποθέσεις για να έχουν οι άνθρωποι καθημερινή εργασία.

Στην προσωπική του ζωή ήταν λιτοδίαιτος και δεν έκανε ποτέ περιττά έξοδα. Δίδασκε την τάξη και ο ίδιος ήταν υπερβολικά τακτικός. Από το γάμο του (1897) με τη Μαρία Πετροκοκκίνου, θυγατέρα του Στεφάνου και της Σεμιράμιδος, απέκτησε τέσσερα παιδιά: δύο γιους, τον Πέτρο -που το 1941 εγκαταστάθηκε στη Νότιο Αφρική και ασχολήθηκε με αγροτικές επιχειρήσεις- και τον Στέφανο -που εγκαταστάθηκε στο Λονδίνο το 1925 και έως το 1958 διηύθυνε την Commercial Bank of Near East- και δύο κόρες, την Ευανθία και τη Σεμιράμιδα.

Με την προσωπικότητα και τον χαρακτήρα του, ο Εμπεδοκλής αποτελούσε παράδειγμα, αλλά ήταν και το στήριγμα των υπαλλήλων του. Φρόντιζε να δημιουργεί ζωντανούς ανθρώπους και εργάστηκε επίμονα για να δημιουργήσει καλλιτέχνες της εργασίας και του χαρακτήρα. Προσπαθούσε να εμβαθύνει στα μύχια της ψυχής κάθε νέου και με τη στοργή του, το πατρικό του ενδιαφέρον και την άγρυπνη παρακολούθησή του να τους καθοδηγεί.

Μετά την εισβολή των Γερμανών στην Ελλάδα, ο Γρηγόριος Εμπεδοκλής, επειδή διατηρούσε τη βρετανική υπηκοότητα, με τη σύζυγό του και τον γιο του Πέτρο εγκατέλειψαν την Ελλάδα και εγκαταστάθηκαν αυτοεξόριστοι στο Cape Town της Νοτίου Αφρικής. Για τέσσερα χρόνια δεν είχαν επικοινωνία με την Ελλάδα. Στις 17 Ιουνίου 1945, λίγους μήνες μετά την Απελευθέρωση, απηύθυνε επιστολή προς τους διευθυντές του υποκαταστήματος Πατρών, ζητώντας πληροφορίες για την κατάσταση που είχε διαμορφωθεί στη χώρα μας. Από τότε, η επικοινωνία του με τους συνεργάτες του στην τράπεζα ήταν συχνή. Ο θάνατός του, σε ηλικία 90 ετών, βύθισε τον κόσμο της Εμπορικής Τράπεζας στο πένθος.

Ο Γρηγόριος Εμπεδοκλής ήταν ένα σύμβολο για την Εμπορική Τράπεζα και ένα φωτεινό παράδειγμα της ελληνικής ιδιωτικής πρωτοβουλίας και της ζωτικότητάς της. Πίστευε στο μέλλον της Ελλάδας, με την προϋπόθεση πάντα μιας καλής διακυβέρνησης. 

Δείτε το άθρο όπως δημοσιεύτηκε στο περιοδικό Ααφαλιστικό ΝΑΙ, Τεύχος 199