Γράφει ο Ευάγγελος Γ. Σπύρου

Η φράση «ζώεις αγαθόν βίον» αναφέρεται στην Ομήρου «Οδύσσεια», από τον Οδυσσέα στον χοιροβοσκό Εύμαιο. Σημαίνει «ζεις ευχάριστη ζωή». Ας δούμε τι έγινε:

Ο Οδυσσέας, με πλοίο των Φαιάκων, έχει φτάσει στην Ιθάκη. Η θεά Αθηνά τον προστάτευε και τον συμβούλεψε πώς να φερθεί με τους μνηστήρες, πώς θα ενεργήσει κ.λπ. «Θα με έχεις πάντα βοηθό και δεν θα σε ξεχάσω», του είπε, «και θα σε κάνω αγνώριστο, θα ζαρώσω το κορμί σου, θα βάλω ρούχα ράκη πάνω σου, ζητιάνο θα σε κάνω, τα ξανθά μαλλιά σου θα ρίξω, αλλά πριν απ’ όλα πήγαινε να βρεις τον χοιροβοσκό σου Εύμαιο κι εγώ θα πάω να φέρω τον γιο σου Τηλέμαχο από τη Σπάρτη. Εκεί θα μάθεις πολλά νέα από τον Εύμαιο». Πήγε ο Οδυσσέας, τον βρήκε και εκείνος τον φιλοξένησε, λέγοντας: «Σωστό δεν είναι, ξένε μου, να αψηφήσω ξένο, είναι απ’ τον Δία, όλοι, ξένοι, φτωχοί…». Έψησε χοιρινά κρέατα, έφερε κρασί και κάλεσε τον Οδυσσέα να φάνε, διηγούμενος ιστορίες για τους μνηστήρες. Ο Εύμαιος είπε πολλά και με απαισιοδοξία για τον αφέντη του, που χάθηκε. Ο Οδυσσέας έκανε μία πλαστή διήγηση με αληθοφάνεια για τον πραγματικό Οδυσσέα και ότι θα γυρίσει. Είπαν πολλά ακόμα και ο Εύμαιος διηγήθηκε στον Οδυσσέα την προσωπική του ζωή με τα πολλά βάσανα. Ενδιαφέρουσα και η άποψή του ότι «χαίρεται να θυμάται ο άνθρωπος τα βάσανα και τους παραδαρμούς του» («μετά γαρ τε και άλγεσι τέρπεται ανήρ»). Μέσα από το διάλογο, ο Οδυσσέας μαθαίνει πολλά και οδυνηρά της ζωής του Εύμαιου, που συμφιλιώθηκε με την τύχη του μέσα σε έναν κόσμο ασταθή και που από ένα βασιλόπουλο που ήταν, η ζωή τον έφερε να συνεχίσει πρόσφυγας σε άλλον τόπο, ξένο, ως χοιροβοσκός («Οδύσσεια», Ραψ. Ο, 390 έως 494). Στο τέλος της διήγησης της ζωής του Εύμαιου, που μοιάζει με το πέλαγος της ζωής μας και το «πλούσιοι επτώχευσαν και επείνασαν», ο θεόθρεφτος Οδυσσέας τού είπε: «Εύμαιε, μου ξεσήκωσες αλήθεια την καρδιά και πολλά υπέφερες λέγοντας ένα-ένα… Ωστόσο, δίπλα στα κακά ο Δίας σου έχει δώσει κι ένα καλό, που έφτασες σ’ έναν καλό αφέντη, αφού κρασί και φαγητό σου δίνει όσο θέλεις και ζεις ευχάριστη ζωή (ζώεις αγαθόν βίον). Όμως εγώ σε χώρες πολλές περιπλανήθηκα κι έφτασα εδώ πέρα».

Διηγήσεις για τον βίο και τη ζωή μας έχουμε όλοι οι άνθρωποι να πούμε, όπως ο Εύμαιος και ο Οδυσσέας. Αφορμή γι’ αυτό το άρθρο, που δημοσιεύεται στο τέλος και την αρχή των ετών 2021-2022, είναι να αναλύσουμε τις λέξεις ΖΩΗ και ΒΙΟΣ, που η ελληνική γλώσσα τις ξεχωρίζει. Δεν είναι το ίδιο η Ζωή και ο Βίος.

Ζωή, διαβάζω στο «Λεξικό Ήλιος», είναι η ιδιότητα του ζωντανού όντος, που, εξατομικευμένο στο περιβάλλον για έναν καθορισμένο χρόνο, έχει την ικανότητα να διατρέφεται, να αναπτύσσεται, να αναπαράγεται και να αντιδρά σε ερεθίσματα. Στο βιβλίο «Ο ΕΝ ΤΗ ΛΕΞΕΙ ΛΟΓΟΣ» της Άννας Τζιροπούλου αναφέρεται ότι «Ζωή είναι η ιδιότης του ζωντανού οργανισμού, εκ του ρήματος ζέω = είμαι ζεστός, θερμός βράζω. Το ζέω, ηχοποιητόν εκ του Ζζ… Ζζ… του βρασμού και με κατάληξη -έω, κάνει το ζέω. Η θερμοκρασία χαρακτηρίζει τον ζώντα, η δε ψυχρότης το “πάγωμα”, τον αποθανόντα… τον νεκρόν».

Βίος είναι η διάρκεια της ζωής του ανθρώπου. Προέρχεται η λέξη από τη ρίζα ις = δύναμις, βία, ισχύς, ισχυρός, βίος, επειδή χρειάζεται πολλή δύναμη για να τα βγάλεις πέρα. Η συγγραφέας Άννα Τζιροπούλου σημειώνει ότι μόνον οι θεοί ζουν εύκολα, μακάρια. «Θεοί ρεία (εύκολα) ζώοντες, ουχ ούτως οι άνθρωποι. Βίος είναι η ποιότης του ζην, η κατάστασις».

Τη διάκριση ζωής και βίου την κάνει και ο Όμηρος, στη Ραψωδία Ο491, όπως δείχνει ο τίτλος του άρθρου μας: «Ζώεις αγαθόν βίον» (ζεις ευχάριστο βίο). Για τη ζωή γράφει ο Όμηρος με την έννοια του ζωντανού στην «Ιλιάδα» (Β699, Ε887), αλλά και στην «Οδύσσεια» (α197, λ156, ρ115) και σε άλλα σημεία. Δεν ξέρει αν ζει ή όχι, είπε για τον Οδυσσέα ο Νέστορας της Πύλου και μετέφερε τα λόγια ο Τηλέμαχος στη μάνα του.

Μέρες Χριστουγέννων και Πρωτοχρονιάς 2021-2022 που έρχονται, εκατομμύρια ευχές θα ακουστούν και θα δοθούν γύρω από τον βίο και τη ζωή, που περικλείονται στην ευχή «Χρόνια Πολλά» και «Χρόνια Πολλά με Υγεία»! Δεν γνωρίζει ο άνθρωπος τη διάρκεια του βίου και εκλιπαρεί το Θείον να του δώσει μέσω ανθρώπινων ευχών «χρόνια πολλά», μεγάλη διάρκεια βίου, αλλά δεν του φτάνει, τα θέλει και με υγεία, με ζωή!

Οι Έλληνες πρώτοι χρησιμοποίησαν λέξεις σχετικές, που ηχούν όμορφα, αλλά και εκφράζουν αυτό που σκέπτονται. Άλλοι λαοί αντέγραψαν και μετέφεραν αυτούσιες τις λέξεις που το αλφάβητό τους δεν είχε, ούτε έχει.

Υγεία έχει ο ζωντανός. Υγιής αυτός που έχει υγεία. Σώος είναι αυτός που είναι υγιής και σείεται, κινείται, έχει σθένος, δύναμη. Αυτός που δεν είναι υγιής, είναι α-σθενής, χωρίς σθένος. Είναι χωρίς ρώμη (από το ρώομαι - κινούμαι ορμητικά), άρα άρρωστος. Ο υγιής θάλλει (ανθηρός, ανθίζει), ο άρρωστος θέλει θαλπωρή, περίθαλψη, προστασία, κλίνη (κλινήρης), νοσηλεία (νο + σω), δεν κινείται.

Ευεξία είναι το να είσαι καλά και αυτό ανάγκασε τον Πλάτωνα να γράψει το «Ηγείται μεν υγιεία, κάλλος δε δεύτερον» (Νόμοι).

Από το «ΑΣΦΑΛΙΣΤΙΚΟ ΝΑΙ», που 32 συνεχή χρόνια εύχεται «Χρόνια Πολλά» στους αναγνώστες του, εύχομαι για τον καθένα κάποιος «Οδυσσέας» να του θυμίσει πως «ζώεις αγαθόν βίον» και να ευγνωμονεί τον Θεό που ζει και συνεχίζει μια ζωή που δεν θέλει με τίποτε να χάσει, όπως κι αν είναι! Η πανδημία μάς δίδαξε και αυτό, πόσο αδύναμοι είμαστε, και ότι έχουμε ανάγκη τον Θεό, όπως ο Οδυσσέας είχε την θεά Αθηνά, όταν όλα γύρω ανατρέπονται και εξηγήσεις δεν υπάρχουν.

Το μυστήριο για πολλούς των Χριστουγέννων, που έχει απαντήσεις, ας γίνει αφορμή η ευχή των ιερέων στις Ορθόδοξες Εκκλησίες, σε κάθε Θεία Λειτουργία, να διαποτίζει τη ζωή και διάρκεια του βίου μας από δω και πέρα, που από αυτή τη στιγμή αρχίζει το υπόλοιπον του βίου μας. «Όπως υπό του κράτους σου πάντοτε φυλαττόμενοι σοι δόξαν αναπέμπωμεν, τω Πατρί και το Υιώ και τω Αγίω Πνεύματι, νυν και αεί και εις τους αιώνας των αιώνων» (Έτσι να είμαστε πάντοτε ασφαλισμένοι από την ισχυρή δύναμή Σου και να αναπέμπουμε τη δοξολογία μας σε Σένα, τον Πατέρα, τον Υιό και το Άγιο Πνεύμα, τώρα και πάντοτε και στους απέραντους αιώνες - Μετάφραση σε ερμηνεία Π. Τρεμπέλα).

Καλά Χριστούγεννα! Καλό 2022!

Δείτε το άρθρο όπως δημοσιεύτηκε στο Ασφαλιστικό ΝΑΙ, τεύχος 193 Νοέμβριος - Δεκέμβριος 2021 (Πατήστε επάνω στη φωτογραφία για μεγέθυνση)