Πλούσιος είναι αυτός που, από τον πλουν στη θάλασσα, απέκτησε πολλά αγαθά και έκανε από τη θαλασσοκρατία ουσία, περιουσία, πλούτη, ζωή πλούσια. Οι πρόγονοί μας Έλληνες έγιναν πλούσιοι από της θαλάσσης το κράτος. Από τη ρίζα της λέξεως βγήκαν οι βαθύπλουτοι και πάμπλουτοι και ζάμπλουτοι και νεόπλουτοι. Κοντά στη λέξη «πλούσιος» και ο ευκατάστατος και ο εύπορος, αυτός που έχει καλή πορεία και πόρους και έχει κέρδος και τιμαλφή από την αλφή ή άλφα, που είναι απόκτηση πλούτου από νηός, από τα πλοία (αφνειός – από νηός). Ως άνδρες αλφησταί, περιγράφονται στον Όμηρο οι ναυτιλομένοι και εμπορευόμενοι, που μάζευαν, αποκτούσαν μετά κόπου πλούτο. Ήταν έμποροι, αυτοί αναχωρούσαν από κάπου και περνούσαν πόντους (θάλασσες), χάρασσαν πορείες (ταξίδια) και γίνονταν ποντοπόροι και θαλασσοπόροι και έμπειροι διαπραγματευτές απόκτησης αγαθών και πλούτου.

Αντίθετα, οι άπειροι ήταν οι πτωχοί, αυτοί που φοβούνταν και δείλιαζαν και ζάρωναν και δεν ταξίδευαν. Πτωχός, υποστηρίζει η Άννα

Τζιροπούλου-Ευσταθίου στο βιβλίο «Ο εν τη λέξει λόγος» (Εκδ. Γεωργιάδη), ετυμολογείται από το πτώσσω = δειλιάζω, φοβούμαι, ζαρώνω. «Πτώσσων βούλεται αντιζών κατά δήμον βόσκειν», γράφει ο Όμηρος στην Οδύσσεια (ρ. 227). Δηλαδή, ζαρωμένος και επαιτών στον δήμο θέλει να τρώει. Γι’ αυτό και ο πτωχός λέγεται και ταπεινός, δηλαδή δαπεινός, ο κείμενος χαμαί (δα + πους). Το πτώσσω είναι ομόρριζο και με το πτύσσω, πτυχή. Πτωξ είναι και ο λαγός, ως ζώον δειλόν.

Στα λεξικά βρίσκονται πολλές σχετικές λέξεις για τον πτωχό, όπως άπορος, άκληρος (χωρίς κλήρον-περιουσία, ακτήμων), πάμπτωχος, ενδεής (χωρίς ένδεια-ρούχο), ακτήμων, άστηνος (δεν έχει πού να σταθεί), κ.λπ.

Οι Έλληνες φιλόσοφοι αλλού επαίνεσαν και αλλού κατηγόρησαν τον πλούτο και τη φτώχεια.

«Στους αγαθούς ανθρώπους στέκει να έχουν πλούτο. Τη φτώχεια μόνο ο σοφός μπορεί να την αντέχει», έγραψε ο Θεόγνις.

«Χρυσάφι εσύ, το πιο επιθυμητό στον άνθρωπο, ούτε η μητέρα έχει τόση γλύκα όση εσύ, ούτε τ’ αγόρια, ούτ’ ο αγαπητός πατέρας! Κι η Αφροδίτη ακόμη, όταν στα μάτια της σε δει, δεν είναι ν’ απορεί κανείς πως μύριους έρωτας ταΐζει», θα πει ο Ευριπίδης.

«Ο πλούτος είναι σκέπασμα πολλών κακών», λέει ο Μένανδρος.

Όταν ρώτησαν τον Σιμωνίδη ποιο από τα δύο είναι προτιμότερο, η σοφία ή ο πλούτος, αποκρίθηκε: «Δεν ξέρω, βλέπω όμως τους σοφούς να επισκέπτονται συχνά τις πόρτες των πλουσίων».

Ο Βίων, έλεγε ότι, όπως τα ευτελή βαλάντια, κι αν τα ίδια δεν έχουν καμία αξία, αξίζουν όμως τόσο όσο χρήμα έχουν μέσα, έτσι και από τους πλούσιους, όσοι δεν έχουν καμία αξία, έχουν την αξία εκείνη που έχουν αποκτήσει.

«Πλούτε, όχι μάταια σε τιμά ο κόσμος πιο πολύ απ’ όλους τους Θεούς!»

«Μπορεί ο πλούτος να σε κάνει και φιλάνθρωπο», λέει ο Μένανδρος.

Ο Ισοκράτης προς Δημόνικον, τόνιζε ότι: «Περιφρονεί εκείνους που επιδιώκουν πλούτον, εάν δεν είναι σε θέση να διαχειρισθούν αυτά που έχουν. Διότι αυτοί παθαίνουν κάτι παρόμοιο με εκείνους που αποκτούν καλά άλογα, αλλά δεν ξέρουν να τα ιππεύσουν».

Ο Διογένης παρομοίαζε τους περισσότερους πλούσιους με τα δέντρα και τα κλήματα που φυτρώνουν επάνω στους δύσβατους κρημνούς. Διότι τον καρπό δεν τον συλλέγουν οι άνθρωποι, αλλά τον τρώνε τα κοράκια και τ’ αγρίμια. Και οι άνθρωποι αυτοί δεν διαθέτουν τον πλούτο τους για λογικούς και επωφελείς σκοπούς, αλλά τον σκορπίζουν στους κόλακες και στις πόρνες και σε μάταιες ηδονές...

«Τυφλός είναι ο πλούτος και τυφλούς κάνει τους εραστές του», θα πει ο Μένανδρος.

«Είναι αδύνατον ένας που διακρίνεται για την αρετή του να διακρίνεται και για τον μεγάλο πλούτο του», γράφει ο Πλάτων.

«Τα μακριά φορέματα εμποδίζουν τα σώματα και οι υπέρμετρες περιουσίες εμποδίζουν τις ψυχές», δίδαξε ο Σωκράτης.

«Η επιθυμία είναι από τη φύση της πράγμα που δύσκολα χαλιναγωγείται. Όταν προστεθεί κοντά της και ο πλούτος, τότε γίνεται αχαλίνωτη», έγραψε ο Πλούταρχος.

«Καλότυχος ο που΄χει πλούτη και μυαλό, εκεί που πρέπει να ξοδεύει για καλό», λέει ο Μένανδρος.

«Πλούτε μου, πόσο εύκολα τα βάρη εσύ σηκώνεις», αναφώνησε ο Ευριπίδης.

Δείτε τι ωραία είπε κάτι ακόμη ο Σωκράτης: «Όπως το χρυσό κρεβάτι δεν ωφελεί τον άρρωστο, έτσι και ο μεγάλος πλούτος δεν ωφελεί τον ανόητο».

Προσέξτε και από τον Λυκούργο: «Δεν είναι καλός ο πλούτος, αλλά ο τίμιος πλούτος».

Και συμπληρώνει ο Ευριπίδης: «Πόσα και πόσα πράγματα μπορεί να κάνει ο ενάρετος και πλούσιος άνθρωπος!»

«Ούτε το άλογο είναι δυνατόν να το κατευθύνεις χωρίς χαλινάρι, ούτε τον πλούτο χωρίς φρόνηση», δίδαξε ο Πυθαγόρας.

Για τη φτώχεια, ο Αντιφάνης είπε ότι «είναι δασκάλα χαρακτήρων», ενώ ο Απολλώνιος είπε ότι «αισχρό πράγμα δεν είναι η φτώχεια, αλλά όταν προέρχεται από αισχρή αιτία».

«Μικρή ευφροσύνη είναι η φτώχεια», έλεγε ο Σωκράτης.

Όμως ο Θεόγνις θα πει ότι «και στην πλατιά θάλασσα και στους απάτητους βράχους πρέπει να ρίχνεται κανείς, αρκεί τη φτώχεια ν’ αποφεύγει».

Και ο Ευριπίδης συμπληρώνει ότι «και αν είναι κάποιοι από γενιά μεγάλη, μα φτωχοί, η φτώχεια τη γενιά τη σβήνει».

Ο Ιωάννης ο Χρυσόστομος θα κηρύξει ότι ο πλούτος μπορεί να γίνει όργανο αρετής. «Ου κακόν ο πλούτος, αλλά κακόν η πλεονεξία, κακόν η φιλαργυρία. Όταν ιδείς κάποιον να πλουτίζει με αδικίες και να ευημερεί, στέναξε, δάκρυσε. Ο πλούτος θα αφήσει την τιμωρία του».
Ο πλούτος είναι «άπιστος» και «αγνώμων δραπέτης», αφού συχνά αφήνει γυμνούς εκείνους που τον φροντίζουν και αλλάζει συνεχώς κυρίους, είναι φονιάς, αδίστακτος, προδότης, τύραννος που προστάζει με σκληρότητα, «πέλαγος που το δέρνουν άνεμοι». Εκείνος που πλουτίζει συνάζοντας αγαθά «σπέρνει τη γη», ενώ εκείνος που μοιράζει τα αγαθά του «καλλιεργεί τον ουρανό», αφού «πλούσιος δεν είναι εκείνος που έχει πολλά, αλλ’ εκείνος που δίνει πολλά».

Στο βιβλίο «Παιδαγωγική Ανθρωπολογία» Ι. Χρυσοστόμου - Βασ. Δ. Χαρώνη και Ουρανίας Α. Λανάρα, 1996 (Βραβείο Ακαδημίας Αθηνών), διάβασα ότι ένας πλούσιος μπορεί να σωθεί στο Χριστιανισμό, εάν απομακρύνει την πλεονεξία, εάν δεν υπερβαίνει τα απαραίτητα και εάν διαθέτει τα αγαθά του σ’ εκείνους που έχουν ανάγκη.

Στην ασφαλιστική μας αγορά και στην κοινωνία, βλέπουμε καθημερινά ότι το «Πλούσιοι επτώχευσαν και επείνασαν…» συμβαίνει συχνά σε εταιρείες, μετόχους, ασφαλιστές, πελάτες και τρίτους. Οι εναλλαγές πλούτου-φτώχειας ήταν έντονες στη δεκαετία της κρίσης 2010-2020. Στους άνεμους των αλλαγών που πέρασαν, αλλά και στην εποχή του κορονοϊού που διανύουμε, τα φαινόμενα εντάθηκαν και συνεχίζουν, με απρόβλεπτες συνέπειες επί παντός.

Το ρήμα πτώσσω - πτύσσω = ζαρώνω, φοβούμαι, τριγυρνά σαν ανίκητο λιοντάρι, έτοιμο να καταπιεί πολλούς.

Ίσως πίσω απ’ τις λέξεις –ή και απέναντί τους– είναι ευκαιρία να βάλουμε διάθεση φιλοσοφική, για να τα βγάλουμε πέρα. Έχουμε συμμάχους μεγάλες έννοιες ελληνικές, για να χαρούμε τη ζωή μας. Ας ανακαλύψουμε τι είναι η φιλανθρωπία, η αλήθεια, η καλοσύνη, η αλληλεγγύη, η ταπείνωση, η εγκράτεια, η αγαθοσύνη, το φιλότιμο, η ανθρωπιά. Είναι καλές γέφυρες μεταξύ φτώχειας-πλούτου και κάπου ενώνουν πολλούς και πολλά. Από τη θέση αυτή του «Ασφαλιστικού ΝΑΙ» εύχομαι και προσεύχομαι για πλούσιους και φτωχούς με τα λόγια του Μεγάλου Βασιλείου που ακούγονται κάθε 1η του έτους, σε όλες τις Ορθόδοξες εκκλησίες: «Τά ταμεία αυτῶν ἔμπλησον παντός ἀγαθοῦ. Τά νήπια ἔκθρεψον… Τό γήρας περικράτησον… Τῶν ἐν βήμασι καὶ μετάλλοις καὶ ἐξορίαις καὶ πικραῖς δουλείαις, καὶ πάσῃ θλίψει καὶ ἀνάγκῃ καὶ περιστάσει... ὄντων μνημονεύσον...». (Θυμήσου σπλαχνικά το λαό, γέμισε τις αποθήκες τους με κάθε αγαθό... ανάθρεψε τα νήπια… βοήθησε τους γέροντες... όσους σύρονται στα δικαστήρια και όσους έχουν καταδικαστεί σε καταναγκαστικά έργα, ορυχεία και εκείνους που βρίσκονται σε εξορίες και πικρές δουλείες σε κάθε θλίψη ή ανάγκη και δύσκολη περίσταση, θυμήσου σπλαχνικά εσύ, ο Θεός...!}

Υ.Γ. Συγχαρητήρια στην EuroLife που από τον πλούτο της έφτιαξε πολλά, και ένα παιδικό σταθμό στην Πάτμο. Είναι γεφυράκι ανθρώπινο. Κάτι παρόμοιο έκανε και η Μαρία Σπύρου στο Δήμο Φοινίκης Βορείου Ηπείρου στην Αλβανία, δωρίζοντας ένα πλήρες ελληνικό νηπιαγωγείο. Και πόσα άλλα καλά γύρω μας! Ε.Σ.

Διαβάστε το άρθρο όπως δημοσιεύθηκε στο Ασφαλιστικό ΝΑΙ, τεύχος 186, Σεπτέμβριος - Οκτώβριος 2020 (πατήστε πάνω στην εικόνα για μεγέθυνση):