*Του Δημήτρη Κρεμαλή

Η διατήρηση της ισορροπίας του ασφαλιστικού συστήματος συνδέεται, μεταξύ άλλων, με τον έλεγχο των πρόωρων συνταξιοδοτήσεων. Ο σχετικός προβληματισμός έχει ήδη τεθεί από προηγούμενες κυβερνήσεις. Η επιτακτική ωστόσο ανάγκη δημοσιονομικής προσαρμογής της χώρας στο σχετικό πρόγραμμα και η μεταρρύθμιση του συστήματος κοινωνικής ασφάλισης με στόχο των περιορισμό της συνταξιοδοτικής δαπάνης έχουν επιταχύνει τις εξελίξεις.

Ποιους ασφαλισμένους αφορά όμως η κατάργηση των πρόωρων συνταξιοδοτήσεων και πώς συνδέεται με τη θεμελίωση συνταξιοδοτικού δικαιώματος;

Ο θεσμός της πρόωρης συνταξιοδότησης (πριν το 62 έτος) είναι συνηθισμένος, ιδίως σε κλάδους της οικονομίας όπως ο τραπεζικός, καθώς και σε ΔΕΚΟ, στο δημόσιο τομέα κλπ και συνδέεται με την παροχή κινήτρων (π.χ. προγράμματα εθελούσιας εξόδου).

Ο περιορισμός τους μπορεί να γίνει είτε σταδιακά με την πρόβλεψη μεγαλύτερων ποσοστών μειώσεων επί της σύνταξης που θα λειτουργεί ως οικονομικό αντικίνητρο, είτε άμεσα με την επιμήκυνση του χρόνου ασφάλισης ή του ηλικιακού ορίου συνταξιοδότησης. Η πρακτική αυτή ωστόσο δεν μπορεί να πλήξει ήδη θεμελιωμένα συνταξιοδοτικά δικαιώματα.

Πότε όμως ένας πολίτης έχει θεμελιώσει συνταξιοδοτικό δικαίωμα και άρα δεν θίγεται από την εν λόγω ρύθμιση;

Στο σημείο αυτό θα πρέπει να γίνει μια διάκριση μεταξύ απλών και θεμελιωμένων ή ώριμων δικαιωμάτων όπως συνηθίζεται να αποκαλούνται από μη νομικούς:

Απλό είναι το δικαίωμα όταν ο πολίτης συμπληρώνει τις ουσιαστικές προϋποθέσεις για τη χορήγηση μιας κοινωνικοασφαλιστικής παροχής δηλαδή νόμιμη υπαγωγή σε ασφαλιστικό φορέα, απαιτούμενο χρόνος ασφάλισης (με καταβολή εισφορών ή πλασματικός) και όριο ηλικίας (για πλήρη ή μερική σύνταξη).

"Θεμελιωμένο δικαίωμα” αντίθετα υπάρχει από τη στιγμή που συμπληρώνονται τόσο οι παραπάνω ουσιαστικές προϋποθέσεις, όσο και οι τυπικές προϋποθέσεις άσκησης του δικαιώματος, δηλαδή η υποβολή της αίτησης συνταξιοδότησης, η οποία δημιουργεί αρμοδιότητα της διοίκησης για την αναγνώριση και χορήγηση της παροχής.

Συμπερασματικά, με τη θεμελίωση του δικαιώματος “κλειδώνει” το ισχύον δίκαιο και τυχόν μεταγενέστερη νομοθετική πρόβλεψη που θα δυσχεραίνει τις προϋποθέσεις χορήγησης ή θα καταργεί τη χορήγηση πρόωρων συντάξεων είναι αντίθετη στο Σύνταγμα (άρθρ. 22 παρ. 5 Συντ.).

Αξίζει να σημειωθεί ότι πρόσφατα, κατόπιν προσφυγών από συνταξιούχους του τραπεζικού και του ιδιωτικο-ασφαλιστικού τομέα, κρίθηκαν από το Συμβούλιο της Επικρατείας παράνομες και αντισυνταγματικές οι περικοπές σε κύριες και επικουρικές συντάξεις από το 2012 και μετά που έγιναν βάσει των σχετικών μνημονιακών προβλέψεων. Η σχετική απόφαση αφορά συντάξεις του ΙΚΑ, των ΔΕΚΟ και των Ταμείων των τραπεζών.

Η μεταστροφή αυτή της νομολογίας υπό το πρίσμα ενός κοινωνικού δημόσιου συμφέροντος έχει μεγάλο ενδιαφέρον, όχι μόνο για τον ερμηνευτή του δικαίου αλλά και για τον απλό πολίτη, ιδίως το χαμηλοσυνταξιούχο.

Όσοι λοιπόν εξετάζουν την υποβολή σχετικής αίτησης συνταξιοδότησης θα πρέπει προσεκτικά και με τη συνδρομή ειδικού να αξιολογήσουν τόσο το ασφαλιστικό τους ιστορικό, όσο και τις προϋποθέσεις συνταξιοδότησης, προκειμένου να αποφύγουν τυχόν αιφνιδιασμούς και απώλεια δικαιωμάτων.

*Δημήτρης Κρεμαλής
Εταίρος, ΚΡΕΜΑΛΗΣ Δικηγορική Εταιρεία
[email protected]