• Το Κέντρο Πολιτισμού, Έρευνας και Τεκμηρίωσης της Τράπεζας της Ελλάδος διοργάνωσε διεπιστημονική συνάντηση με θέμα: «Μετάλλια, παράσημα και συλλογική μνήμη».
• Αφορμή για τη συνάντηση αποτέλεσε η πρόσφατη έκδοση του δίτομου έργου «Θησαυρίσματα Ελληνορθόδοξης Μνήμης» της Κλεοπάτρας Παπαευαγγέλου-Γκενάκου.
• Γ. Στουρνάρας: «Καθώς η Τράπεζα της Ελλάδος πλησιάζει τη συμπλήρωση ενός αιώνα ζωής, η παρούσα συνάντηση αναδεικνύει εύγλωττα το πολιτιστικό της αποτύπωμα».

Το Κέντρο Πολιτισμού, Έρευνας και Τεκμηρίωσης της Τράπεζας της Ελλάδος διοργάνωσε την Τετάρτη 6 Μαΐου 2026 διεπιστημονική συνάντηση με θέμα «Μετάλλια, παράσημα και συλλογική μνήμη». Η διεπιστημονική συνάντηση πραγματοποιήθηκε στην αίθουσα Γενικών Συνελεύσεων του Κεντρικού Καταστήματος.

Αφορμή για την πραγματοποίηση της συνάντησης αποτέλεσε το βιβλίο με τίτλο «Θησαυρίσματα Ελληνορθόδοξης Μνήμης» της Κλεοπάτρας Παπαευαγγέλου-Γκενάκου. Πρόκειται για μια δίτομη έκδοση του Κέντρου Πολιτισμού, Έρευνας και Τεκμηρίωσης (ΚΕΠΟΕΤ) της Τράπεζας της Ελλάδος για τα θρησκευτικά και εκκλησιαστικά αντικείμενα από τη Νομισματική Συλλογή της Τράπεζας.

Οι χαιρετισμοί

Την εκδήλωση χαιρέτισε ο Διοικητής της Τράπεζας της Ελλάδος Γιάννης Στουρνάρας, ο οποίος ανέφερε ότι η  συνάντηση επιδιώκει να ανοίξει έναν ευρύτερο διάλογο γύρω από τη σημασία τέτοιων τεκμηρίων και να αναδείξει τη διεπιστημονική τους αξία. «Παράλληλα με τον θεσμικό και οικονομικό της ρόλο, η Τράπεζα αναπτύσσει διαχρονικά μια συνεπή και ουσιαστική παρουσία στον χώρο του πολιτισμού, μέσω της συγκρότησης, μελέτης και ανάδειξης των συλλογών της, του Μουσείου και των Πολιτιστικών Εκδόσεων της, του Ιστορικού Αρχείου και της Βιβλιοθήκης της», ανέφερε. Και συμπλήρωσε: «Η Νομισματική Συλλογή αποτελεί χαρακτηριστική έκφραση αυτής της συνολικής μέριμνας της Τράπεζας της Ελλάδος. Δεν συνιστά απλώς ένα σύνολο αντικειμένων, αλλά έναν δυναμικό χώρο τεκμηρίωσης και ερμηνείας, όπου η οικονομική, κοινωνική και πολιτιστική ιστορία αποκτούν υλική υπόσταση. Η σημερινή συνάντηση επιδιώκει να ανοίξει έναν ευρύτερο διάλογο γύρω από τη σημασία τέτοιων τεκμηρίων και να αναδείξει τη διεπιστημονική τους αξία».

Και η διευθύντρια του ΚΕΠΟΕΤ Κατερίνα Σπύρου σημείωσε: «Το Κέντρο Πολιτισμού, Έρευνας και Τεκμηρίωσης συγκροτεί έναν ζωντανό πυρήνα μελέτης, διαφύλαξης και ανάδειξης της ιστορικής και πολιτιστικής κληρονομιάς που συνδέεται με τη δράση της Τράπεζας, αλλά και ευρύτερα με την οικονομική, κοινωνική και πνευματική πορεία του νεότερου ελληνισμού. […] Ιδιαίτερη θέση στο έργο αυτό κατέχει η Νομισματική Συλλογή, η οποία αποτελεί ένα δυναμικό πεδίο έρευνας και ερμηνείας. Πέρα από τον αμιγώς νομισματικό της πυρήνα, περιλαμβάνει ένα εξαιρετικά πλούσιο και πολυσήμαντο σύνολο μεταλλίων, ηθικών αμοιβών  και άλλων συναφών αντικειμένων, που φωτίζουν διαφορετικές όψεις της ιστορικής εμπειρίας — από την πολιτική και τη θεσμική συγκρότηση έως την εκκλησιαστική ζωή, την εκπαίδευση, τον αθλητισμό και τον πολιτισμό».

Χαιρετισμούς απηύθυναν ο καθηγητής Πασχάλης Κιτρομηλίδης της Ακαδημίας Αθηνών, ο οποίος τόνισε ότι «η σημερινή ημερίδα αναδεικνύει με σαφήνεια πως οι πηγές της ιστορίας δεν περιορίζονται αποκλειστικά στα γραπτά κείμενα και τα αρχειακά τεκμήρια, αλλά εκτείνονται και σε πλήθος άλλων υλικών μαρτυριών και εκφράσεων του συλλογικού βίου. Νομίσματα, αναμνηστικά μετάλλια, παράσημα και ηθικές αμοιβές λειτουργούν ως φορείς μνήμης και συμβολισμών, αποτυπώνοντας σημαντικά γεγονότα, πρόσωπα και αξίες, ενώ παράλληλα φωτίζουν όψεις της οργανωμένης κοινωνικής, πολιτικής και πολιτισμικής ζωής».

Ο πρόεδρος του Τμήματος Θεολογίας του ΕΚΠΑ, καθηγητής της Γενικής Εκκλησιαστικής Ιστορίας  Ιωάννης Παναγιωτόπουλος αναφέρθηκε στην πρόσφατη έκδοση «Θησαυρίσματα Ελληνορθόδοξης Μνήμης» της Κλεοπάτρας Παπαευαγγέλου-Γκενάκου, η οποία αναδεικνύει τον πλούτο των θρησκευτικών και εκκλησιαστικών τεκμηρίων της Νομισματικής Συλλογής της Τράπεζας της Ελλάδος. Όπως επισημάνθηκε, τα τεκμήρια αυτά αντανακλούν τον κόσμο της ελληνορθόδοξης παράδοσης, μνημονεύοντας σημαντικά εκκλησιαστικά γεγονότα, μεγάλες προσωπικότητες και προσκυνήματα, αλλά και πιο ταπεινές εκφράσεις της λαϊκής ευσέβειας. Κάθε αντικείμενο διασώζει τη μνήμη ενός τόπου και μιας εποχής, μεταφέροντας τη δική του ιδιαίτερη ιστορία και πνευματική φόρτιση.

Την εκδήλωση συντόνισε ο Σύμβουλος Τύπου και Επικοινωνίας της Τράπεζας Σπύρος Φράγκος.

Οι ομιλητές της συνάντησης

Πρώτη ομιλήτρια στη συνάντηση ήταν η Κλεοπάτρα Παπαευαγγέλου-Γκενάκου, επιστημονική υπεύθυνη της Νομισματικής Συλλογής της Τράπεζας της Ελλάδος, η οποία αναφέρθηκε στη Νομισματική Συλλογή της Τράπεζας της Ελλάδος, η οποία διαφυλάσσει και μελετά ένα από τα σημαντικότερα σύνολα παρασήμων και νεότερων μεταλλίων στον ελληνικό χώρο: «Πρόκειται για δύο επιμέρους συλλογές, οι οποίες συγκεντρώνουν πλούσιο και αντιπροσωπευτικό υλικό. Η συλλογή του πολιτικού μηχανικού Ιωάννη Τασούλη, ενός από τους πρώτους συστηματικούς μελετητές και σημαντικότερους συλλέκτες νεοελληνικών νομισμάτων και μεταλλίων, περιήλθε στην Τράπεζα της Ελλάδος το 1950, μετά τον θάνατό του, μέσω της αδελφής του Θεοδώρας Μπρισιμιτζάκη. Ξεχωριστή και πολυδιάστατη ενότητα της Νομισματικής Συλλογής της Τράπεζας της Ελλάδος αποτελεί η Συλλογή Ταζεδάκη, ένα διεθνώς μοναδικό σύνολο μεταλλίων, παρασήμων και συναφών τεκμηρίων, το οποίο αριθμεί περίπου 18.000 αντικείμενα» Στη συνέχεια εισήγαγε το ακροατήριο στην θεματική της εκδήλωσης αναλύοντας την ιστορία των μεταλλίων από την Αναγέννηση μέχρι σήμερα, τις ηθικές αμοιβές, τα τάγματα αριστείας και τα παράσημα αλλά και την έννοια της συλλογικής μνήμης όπως αυτή αποτυπώνεται στα τεκμήρια. Είπε χαρακτηριστικά «Κάθε εποχή και κάθε κοινωνία τιμά πρόσωπα, προβάλλει πράξεις ως πρότυπα, διασώζει ό,τι θεωρεί άξιο διατήρησης. Υπό αυτό το πρίσμα, η συλλογή της Τράπεζας της Ελλάδος δεν αποτελεί απλώς ένα σύνολο σπάνιων αντικειμένων, αλλά ένα πολυφωνικό αρχείο υλικού πολιτισμού, όπου αποτυπώνονται η νεότερη ελληνική ιστορία, οι αγώνες και οι κοινωνικοί μετασχηματισμοί, οι θεσμοί, η Εκκλησία, η οικονομία, ο αθλητισμός, και βέβαια η εικαστική αντίληψη της συγκυρίας που τα παρήγαγε. ….. Η διεπιστημονικότητα της συνάντησης μας δεν είναι απλώς ζήτημα επιλογής, αλλά απορρέει από τη φύση των ίδιων των τεκμηρίων. Η προσέγγισή και η μελέτης τους απαιτούν τη συνδυαστική συμβολή διαφορετικών επιστημονικών πεδίων — της ιστορίας, της αρχαιολογίας, της ιστορίας της τέχνης, αλλά και της εκκλησιαστικής και στρατιωτικής παράδοσης.»

Στη συνέχεια το λόγο πήρε η Κατερίνη Λιάμπη, ομότιμη καθηγήτρια Αρχαίας Ιστορίας του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων, η οποία μίλησε με θέμα «Μετάλλια και ηγεμονική προπαγάνδα κατά την ρωμαϊκή αρχαιότητα» και παρουσίασε μετάλλια και contorniates [κοντορνιάτες], που εκδόθηκαν κατά την ρωμαϊκή αυτοκρατορική περίοδο, σκοπώντας αφενός στην ανάδειξη επιφανών ελληνικών προσωπικοτήτων, με κορυφαία παραδείγματα τον Όμηρο και τον Μ. Αλέξανδρο, και αφετέρου στην άσκηση μακεδονικής και αυτοκρατορικής ηγεμονικής προπαγάνδας. 

Ο Πλοίαρχος (Ε) ε.α ΠΝ Κωνσταντίνος Κουτρουλάκης ανέπτυξε το θέμα «Τα στρατιωτικά μετάλλια στην σύγχρονη ελληνική ιστορία» και παρουσίασε, μέσα από μια σύντομη ιστορική αναδρομή, τα σημαντικότερα στρατιωτικά μετάλλια, δείγματα των οποίων κοσμούν στην συλλογή της Τραπέζης της Ελλάδος, ως θεσμοθετημένα σύμβολα αναγνώρισης της  προσφοράς και της θυσίας προς την πατρίδα.

Η Κλεοπάτρα Παπαευαγγέλου-Γκενάκου πήρε πάλι το λόγο και ανέπτυξε το θέμα «Αναμνηστικά μετάλλια: απτές μαρτυρίες της νεοελληνικής ιστορίας», αναδεικνύοντας τον τρόπο με τον οποίο αποτυπώνουν γεγονότα, πρόσωπα και ιδεολογικά συμφραζόμενα κάθε εποχής και αναφέροντας ενδεικτικά παραδείγματα που φωτίζουν πολιτικές, κοινωνικές και πολιτισμικές πτυχές του νεότερου βίου της χώρας.

Ο καθηγητής Ιστορίας της Τέχνης στο ΕΚΠΑ Δημήτρης Παυλόπουλος ολοκλήρωσε τις εισηγήσεις, μιλώντας για «Το εικαστικό μετάλλιο στην Ελλάδα», θέλοντας να προσδιορίσει την έννοια του εικαστικού μεταλλίου στην Ελλάδα και να παρουσιάσει από τη Συλλογή της Τράπεζας της Ελλάδος ενδεικτικά έργα εικαστικών δημιουργών, οι οποίοι θεράπευσαν το είδος κατά τον 19ο και τον 20ό αιώνα.

Περισσότερες πληροφορίες:

• Η δίτομη έκδοση «Θησαυρίσματα Ελληνορθόδοξης Μνήμης» θα βρίσκεται στα βιβλιοπωλεία όλης της χώρας από την ερχόμενη εβδομάδα και θα τιμάται €60. Τα έσοδα από την πώληση των Πολιτιστικών Εκδόσεων της Τράπεζας διατίθενται εξ ολοκλήρου σε φιλανθρωπικούς σκοπούς. Η έκδοση είναι ήδη διαθέσιμη ως αρχείο pdf στον ιστοχώρο της Τράπεζας της Ελλάδος εδώ

Χαιρετισμός του Διοικητή της Τράπεζας της Ελλάδος Γιάννη Στουρνάρα

Κυρίες και κύριοι,

Η διεπιστημονική συνάντηση με τίτλο «Μετάλλια, Παράσημα και Συλλογική Μνήμη» εντάσσεται σε μια ευρύτερη προσπάθεια ανάδειξης των υλικών τεκμηρίων που συγκροτούν και διαφυλάσσουν την ιστορική μας συνείδηση.

Τα μετάλλια και τα παράσημα, πέρα από την αισθητική και τεχνική τους αξία, συνιστούν ιστορικά τεκμήρια ιδιαίτερης σημασίας και πυκνού συμβολισμού. Μέσα από τις παραστάσεις και τις επιγραφές τους αποτυπώνουν γεγονότα, πρόσωπα και αξίες, συνθέτοντας ένα συμπυκνωμένο αφήγημα μνήμης που διασώζει και ερμηνεύει τη συλλογική εμπειρία.

Καθώς η Τράπεζα της Ελλάδος πλησιάζει τη συμπλήρωση ενός αιώνα ζωής, η παρούσα συνάντηση αναδεικνύει εύγλωττα το πολιτιστικό της αποτύπωμα. Παράλληλα με τον θεσμικό και οικονομικό της ρόλο, η Τράπεζα αναπτύσσει διαχρονικά μια συνεπή και ουσιαστική παρουσία στον χώρο του πολιτισμού, μέσω της συγκρότησης, μελέτης και ανάδειξης των συλλογών της, του Μουσείου και των Πολιτιστικών Εκδόσεων της, του Ιστορικού Αρχείου και της Βιβλιοθήκης της. Τα Τμήματα αυτά, που συγκροτούν το Κέντρο Πολιτισμού, Έρευνας και Τεκμηρίωσης της Τράπεζας, έχουν ως έργο τους τη στήριξη της έρευνας και τη διάχυση της γνώσης.

Η Νομισματική Συλλογή της Τράπεζας της Ελλάδος, πιο συγκεκριμένα, αποτελεί χαρακτηριστική έκφραση αυτής της συνολικής μέριμνας της Τράπεζας της Ελλάδος. Δεν συνιστά απλώς ένα σύνολο αντικειμένων, αλλά έναν δυναμικό χώρο τεκμηρίωσης και ερμηνείας, όπου η οικονομική, κοινωνική και πολιτιστική ιστορία αποκτούν υλική υπόσταση.

Η σημερινή συνάντηση, που πραγματοποιείται με αφορμή την έκδοση «Θησαυρίσματα Ελληνορθόδοξης Μνήμης», επιδιώκει να ανοίξει έναν ευρύτερο διάλογο γύρω από τη σημασία τέτοιων τεκμηρίων και να αναδείξει τη διεπιστημονική τους αξία.

Θα ήθελα να συγχαρώ θερμά όλους όσους συνέβαλαν στην οργάνωση της εκδήλωσης, καθώς και τους ομιλητές που θα συμβάλουν με τις εισηγήσεις τους.

Σας ευχαριστώ.

Δείτε παρακάτω φωτογραφίες από την εκδήλωση