Σήμερα η Εκκλησία τιμά τον Ζακχαίο, τον αρχιτελώνη της Ιεριχούς, μια από τις πιο παράξενες και ανθρώπινες μορφές του Ευαγγελίου. Η ιστορία του, όπως διασώζεται στο Κατά Λουκάν Ευαγγέλιο, είναι σύντομη, σχεδόν λιτή, αλλά με μια εσωτερική ένταση που δεν εξαντλείται.
Ο Ζακχαίος δεν είναι πρόσωπο που προκαλεί συμπάθεια εκ πρώτης όψεως. Είναι άνθρωπος του χρήματος, της εξουσίας, της συναλλαγής: αρχιτελώνης, επικεφαλής ενός μηχανισμού που οι περισσότεροι αντιμετώπιζαν με καχυποψία και πικρία. Και ήταν και μικρόσωμος. Σαν να φροντίζει η αφήγηση να τον δείξει «μικρό» με κάθε τρόπο.
Κι όμως, αυτή η μορφή, που μοιάζει κλειστή στον εαυτό της και στο περιθώριο, κινείται. Όταν μαθαίνει ότι περνά από την πόλη ο Ιησούς Χριστός, δεν μένει στο πλήθος. Δεν στέκεται πίσω. Δεν αρκείται στο να ακούσει. Θέλει να τον δει από κοντά και κάνει κάτι που δεν ταιριάζει σε άνθρωπο της θέσης του: τρέχει μπροστά και ανεβαίνει σε μια συκομουριά. Η εικόνα είναι σχεδόν παιδική. Ένας άνθρωπος με κύρος, σκαρφαλωμένος σε ένα δέντρο, για να κερδίσει λίγα εκατοστά ορατότητας. Δεν υπάρχει ακόμη μετάνοια, ούτε απόφαση αλλαγής. Υπάρχει μόνο αυτή η επίμονη, κάπως αδέξια επιθυμία: να δει τι περνά.
Και ίσως εκεί ακριβώς αρχίζει το ουσιαστικό. Γιατί η ιστορία δεν θα μείνει στη συκομουριά. Θα κατέβει από το δέντρο και θα μπει μέσα στο σπίτι — και ακόμη πιο μέσα, στον τρόπο που ο άνθρωπος βλέπει τον εαυτό του και τους άλλους
Σύμφωνα με την παράδοση, μετά την Ανάληψη του Κυρίου, ο Ζακχαίος ακολούθησε τον Απόστολο Πέτρο και χειροτονήθηκε αργότερα Επίσκοπος Καισαρείας.
Ο Όσιος Θεόδωρος ο Τριχινάς
Την ίδια ημέρα, η μνήμη φέρνει κοντά και μια άλλη μορφή, πολύ διαφορετική: τον Όσιος Θεόδωρος ο Τριχινάς. Γεννημένος στην Κωνσταντινούπολη από εύπορη οικογένεια, άφησε νωρίς τα πάντα για τον μοναχικό βίο. Φορούσε τρίχινα ενδύματα — από εκεί και το προσωνύμιο «Τριχινάς» — και έζησε με αυστηρή εγκράτεια, όχι ως άσκηση αυτάρκειας αλλά ως τρόπο να δίνει περισσότερα. Ό,τι είχε το μοίραζε με διάκριση: σε φτωχούς, ορφανά, χήρες, αρρώστους. Έπειθε και άλλους να προσφέρουν, γινόταν ένας σιωπηλός μεσολαβητής ανάμεσα στην ανάγκη και στην αφθονία. Η ζωή του κύλησε μέσα στη φροντίδα των άλλων, μέχρι το τέλος — και η παράδοση θέλει ακόμη και τον τάφο του να ευωδιάζει, σαν μια συνέχεια αυτής της προσφοράς.
Δύο μορφές διαφορετικές, σχεδόν αντίθετες. Ο ένας ανεβαίνει σε ένα δέντρο για να δει κι ο άλλος κατεβαίνει από κάθε ύψος για να δώσει. Κι όμως, κάπου συναντιούνται γιατί και οι δύο ξεκινούν από μια μετατόπιση: ο Ζακχαίος από την περιέργεια που γίνεται πράξη, ο Θεόδωρος από την άρνηση της κατοχής που γίνεται διακονία.
Και οι δύο, με διαφορετικό τρόπο, ξαναμετρούν τον κόσμο. Ίσως τελικά αυτό να είναι το κοινό τους σημείο: ότι η ζωή δεν αλλάζει απότομα, αλλά από μια πρώτη κίνηση — είτε προς τα πάνω, για να δεις, είτε προς τα έξω, για να δώσεις.
