Ως Αποκριά ορίζεται η χρονική περίοδος από την Κυριακή του Τελώνου και του Φαρισαίου μέχρι την Καθαρά Δευτέρα. Ετυμολογικά, «Απόκριες» σημαίνει αποχαιρετισμός στο κρέας, εννοώντας την κρεατοφαγία, μιας και ακολουθεί μια μακρά περίοδος νηστείας.

Σύμφωνα με το χριστιανικό εορτολόγιο, ξεκινούν κάθε χρόνο με την Κυριακή του Τελώνη και του Φαρισαίου και λήγουν την Κυριακή της Τυροφάγου, γνωστή και ως Μεγάλη Αποκριά, οπότε γίνονται οι μεγάλες παρελάσεις των καρναβαλιστών με άρματα και η καύση του ομοιώματος του Βασιλιά Καρνάβαλου. Συνολικά, οι Απόκριες κρατούν είκοσι δύο μέρες. Η ενδέκατη μέρα είναι η Τσικνοπέμπτη, που πήρε το όνομά της από την τσίκνα, τον καπνό που αναδύεται από το ψημένο κρέας στα κάρβουνα. Το τελευταίο Σάββατο των Αποκριών είναι το Ψυχοσάββατο, μέρα αφιερωμένη στους νεκρούς.

Οι Απόκριες δεν έχουν σταθερή ημερομηνία, όπως άλλες μεγάλες γιορτές. Πέφτουν πάντα μέσα στον Φλεβάρη, αλλά μπορεί να ξεκινήσουν από τα τέλη του Γενάρη, ενώ πολύ συχνά αγγίζουν και τον Μάρτη, φτάνοντας μέχρι και τα μισά του. Ποτέ όμως δεν ξεπερνούν την Εαρινή Ισημερία (21 Μαρτίου), τη μέρα που ξεκινά επίσημα η άνοιξη.

Πρωτεργάτης στη γιορτή και τα έθιμα της Αποκριάς είναι ο θεός Διόνυσος, γιος του Δία και της Σεμέλης ή κατά κάποιους της Περσεφόνης, θεάς της άνοιξης. Οι αρχαίοι του απέδιδαν πολλές ιδιότητες. Δεν ήταν μόνο θεός του κρασιού και του γλεντιού αλλά και θεός του θεάτρου, της τρέλας, της γονιμότητας, της θάλασσας, του θανάτου και της αναγέννησης. Η λατρεία του ξεκίνησε στη Θράκη και εξαπλώθηκε στη Στερεά Ελλάδα. Οι Αθηναίοι, παρότι συντηρητικοί, ασπάστηκαν τη λατρεία του, αφιερώνοντας του μεγάλες και πολυήμερες γιορτές. 

Οι Απόκριες είναι άμεσα συνδεδεμένες με το Πάσχα. Από τη μια, οι Απόκριες προετοιμάζουν το Πάσχα. Από την άλλη, το Πάσχα καθορίζει πότε θα πέσουν οι Απόκριες. Το Πάσχα γιορτάζεται μετά από την πρώτη ανοιξιάτικη πανσέληνο, γι’ αυτό και δεν έχει σταθερή ημερομηνία. Κεντρικό θέμα της γιορτής αυτής είναι ο θάνατος και η αναγέννηση της φύσης και του φωτός, κάτι που θυμίζει τη θυσία του Βασιλιά Καρνάβαλου.