Νο. 1 απειλή για τους πολίτες για αρκετούς κλάδους της οικονομίας και για τις ασφαλιστικές τείνουν να γίνουν οι ζημιές που προκαλούνται από φυσικές καταστροφές, η αντιμετώπιση των οποίων πρέπει να γίνει συλλογικά, με οργανωμένες διαδικασίες μεταξύ των άλλων και από τις κυβερνήσεις των κρατών.

Το μείζον αυτό θέμα, όπως έγραψε πρόσφατα το www.nextdeal.gr, έχει θίξει η CEA, ανταποκρινόμενη στις σημερινές ανάγκες, τοποθετώντας το στην Ευρωπαϊκή Ατζέντα, ως θέμα πρώτης προτεραιότητας. Οι ασφαλιστικές είναι γεγονός ότι μπορούν να αντιμετωπίσουν το πρόβλημα  καθώς διαθέτουν εμπειρία ετών, ωστόσο τα αποτελέσματα δεν μπορεί να γίνουν ορατά, αν η Ευρώπη δεν κάνει αναγκαίες προσαρμογές απέναντι στην αλλαγή του κλίματος και αν δεν κάνει τις απαραίτητες ενέργειες πρόληψης που αφορούν στην πιθανότητα να αυξηθούν οι φυσικές καταστροφές.

Έχοντας σκοπό την χάραξη μιας ολοκληρωμένης πολιτικής με στόχο την προστασία των Ευρωπαίων πολιτών απέναντι στις φυσικές καταστροφές, η CEA μέσω των θέσεών της παρουσιάζει τους τρόπους με τους οποίους εφαρμόζονται σχήματα ασφάλισης φυσικών καταστροφών στα Ευρωπαϊκά κράτη. Εξετάζεται ανάμεσα στα άλλα ο ρόλος των ασφαλιστών και αντασφαλιστών, η διείσδυσή τους στην Ευρώπη, η σημασία των μέτρων προσαρμογής, ενώ ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στην αποδοτικότητα των σχημάτων ασφάλισης, στον επιμερισμό
της ευθύνης στις δράσεις και στην χρηματοδότηση των φυσικών καταστροφών.

Στο σημείο αυτό, πριν περάσουμε στις θέσεις της CEA, θα πρέπει να σημειώσουμε ότι για άλλη μία ο φορά και παρά το δυσμενές των δημοσιονομικών της, η Ελλάδα κατέχει την πρωτιά μεταξύ των τελευταίων. Το Ελληνικό κράτος ακόμα και μέχρι σήμερα δεν έχει φροντίσει να κάτσει στο τραπέζι των διαβουλεύσεων με τις ιδιωτικές ασφαλιστικές προκειμένου να διοχετεύσει τις κατάλληλες γνώσεις, να αποκομίσει πολύτιμες εμπειρίες από τις μεγάλες ασφαλιστικές που εξειδικεύονται στα μοντέλα κινδύνου, να επιμερίσει τον κίνδυνο των φυσικών καταστροφών, να δώσει κίνητρα για ανάπτυξη μιας και αν λάβουμε υπόψη ότι ο ρυθμός διείσδυσης των ασφαλιστικών κυμαίνεται σύμφωνα με τα στοιχεία της CEA βρίσκεται μόλις στο 10%. Και τέλος να φτιάξει ένα πλαίσιο σωστών χρηματοδοτήσεων, βάσει των οποίων δεν θα επωμίζονται οι φορολογούμενοι τα κόστη των κυβερνητικών λαθών.

Είναι γεγονός ότι η έλλειψη επιμερισμού ευθύνης οδηγεί στην αύξηση των ζημιών και στην αύξηση των ασφαλίστρων.

• Ο ρόλος των Ασφαλιστών

Ο ρόλος των ασφαλιστών σύμφωνα με την CEA θα πρέπει να επεκταθεί πέρα από τον επιμερισμό και την μεταφορά κινδύνου. Οι ασφαλιστές αποτελούν αναπόσπαστο μέρος του συνολικού κύκλου διαχείρισης κινδύνων, για παράδειγμα διαθέτουν μεθόδους εντοπισμού κινδύνου, ρνώ συνεισφέρουν ακόμα και στο δημόσιο με την εγκατάσταση κατάλληλων πλαισίων διαχείρισης κινδύνου.

Λαμβάνοντας τώρα υπόψη το φαινόμενο της αύξησης των φυσικών καταστροφών, χρειάζονται νέοι μέθοδοι υπολογισμού και μέτρησης κινδύνου. Ακόμα θα μπορούσαμε να διατυπώσουμε και μια πιο διαφορετική προσέγγιση -πρόβλεψη των φυσικών καταστροφών και των επιπτώσεων από φυσικές καταστροφές στην οικονομία.  
Από την άποψη αυτή οι ασφαλιστικές χρησιμοποιούν γεω-επιστημονικές μεθόδους ανάλυσης, ενώ παράλληλα οι μέθοδοι αυτοί συμβάλλουν στην βελτίωση των συνθηκών της κοινωνίας αλλά και τους κατόχους συμβολαίων. Ποσοτικοποιούν με άλλα λόγια τις αναμενόμενες αλλαγές  κλιματικών συνθηκών που αναμένονται στο μέλλον, με αποτέλεσμα να δίνουν την δυνατότητα λήψης ξεκάθαρων μηνυμάτων για την ένταση της καταστροφής.

Οι Ευρωπαίοι ασφαλιστές επίσης έχουν κοινό σκοπό με τους ασφαλισμένους και άλλους επαγγελματίες, γεγονός που τους δίνει πρόσθετα κίνητρα για τις αναγκαίες προσαρμογές που πρέπει να γίνουν σε μακροπρόθεσμο και βραχυπρόθεσμο επίπεδο.

Για να επιτευχθούν όμως όλα αυτά συνεχίζουν να πραγματοποιούν έρευνες, να λαμβάνουν μέτρα πρόληψης και να παρέχουν οικονομικές λύσεις. Αυτό που τονίζεται ιδιαιτέρως, είναι το ότι οι ασφαλιστές μπορούν και πρέπει να συνεργαστούν με το δημόσιο τομέα στην εύρεση λύσεων με κοινά οφέλη.

Παράλληλα, θα πρέπει να δοθεί προσοχή και να επισημανθεί πως ο κλάδος ιδιωτικής ασφάλισης δεν αποτελεί μηχανισμό χρηματοδότησης   για την προσαρμογή στα νέα μέτρα. Ξεκαθαρίζεται ότι το ρόλο αυτό τον κατέχουν οι τράπεζες.

Μιλώντας στο κομμάτι αυτό για τους αντασφαλιστές, τονίζεται ότι ο ρόλος τους είναι η απορρόφηση μεγάλων ζημιών

• Τα γενικά κριτήρια της ασφαλισιμότητας

Κατά την εκτίμηση των κινδύνων, οι ασφαλιστές και οι αντασφαλιστές θα πρέπει να λαμβάνουν υπόψη τους τις θεμελιώδεις αρχές και τα όρια της ασφαλιστικής κάλυψης. Η ασφαλισιμότητα δεν μπορεί σε καμία περίπτωση να είναι μια καθαρά αυστηρή φόρμουλα, αλλά μια σειρά από βασικά κριτήρια που θα πρέπει να πληρούνται, προκειμένου να ασφαλιστεί ορθά ο κίνδυνος.

Πάντως θα πρέπει να αναφερθεί ότι η δυνατότητα ασφάλισης κάποιων κινδύνων μπορεί να παραμένει ανοικτή.

Αυτά που θα πρέπει να λαμβάνονται υπόψη στον καθορισμό ασφάλισης του κινδύνου είναι:

1. Στο κατά πόσο έναν γεγονός συνέβη τυχαία. Στο σημείο αυτό οι ασφαλιστές θα πρέπει να έχουν υπόψη τους τον 'ηθικό κίνδυνο'. Σημειώνεται πως η αλλαγή της συμπεριφοράς ενός ατόμου μπορεί να επηρεάσει και την πιθανή εμφάνιση ενός κινδύνου
2. Η ποσότητα των γεγονότων.
3. Η αμοιβαιότητα. Για τον ασφαλιστή και αντασφαλιστή είναι βασικό να δομηθεί ο κίνδυνος με οικονομικά δίκαιους όρους
4. Η οικονομική βιωσιμότητα. Από την πλευρά των αντασφαλιστών, οι τιμές θα πρέπει να καλύπτουν τα κόστη της επιχείρησης και των αποζημιώσεων. Παράλληλα, θα πρέπει και τα κεφάλαια των ασφαλιστών να καταγράφουν αποδόσεις

 

• Η διείσδυση του κλάδου  και τα σχήματα  ασφάλισης κινδύνου

Τα προγράμματα ασφάλισης και τα ασφαλιστικά σχήματα αντιμετώπισης φυσικών καταστροφών που μπορεί να κυμαίνονται από μία προαιρετική ιδιωτική ασφάλιση μέχρι και μία υποχρεωτική ασφάλιση διαφέρουν από κράτος σε κράτος. Καθώς οι περιβαλλοντικές συνθήκες  διαφέρουν στην Ευρώπη, τα κράτη μέλη είναι φυσικό να εκτίθενται σε διάφορες συνθήκες κινδύνου.

• Τι γίνεται στην Δανία και Ολλανδία

Σε χώρες, για παράδειγμα όπως η Ολλανδία και Δανία οι ασφαλιστικές δεν έχουν ιδιαίτερο ρόλο στην κάλυψη κινδύνων από πλημμύρες συγκριτικά με άλλα κράτη μέλη.

Στην Ολλανδία, το κράτος αποζημιώνει για φυσικές καταστροφές με τις αποζημιώσεις να καταβάλλονται κατευθείαν από τον κρατικό προϋπολογισμό, ωστόσο θα πρέπει να ειπωθεί ότι αυτό συμβαίνει μόνο σε εξαιρετικές περιπτώσεις. Οι αποζημιώσεις στην καλύτερη των περιπτώσεων καλύπτουν μέρος των ζημιών.

Στην Δανία, το κράτος αποζημιώνει για πλημμύρες που συνέβησαν σε περιοχές δίπλα στην θάλασσα. Τις αποζημιώσεις για πλημμύρες που προκαλούνται από νεροποντές τις έχουν αναλάβει οι ασφαλιστικές.

• Σε Βέλγιο, Γαλλία και Νορβηγία

Σε χώρες όπως το Βέλγιο, η Γαλλία και η Νορβηγία, υπάρχει ένα μίγμα υποχρεωτικών ασφαλίσεων και κρατικής παρέμβασης. Στις περισσότερες από αυτές της χώρες, οι αποζημιώσεις για φυσικές καταστροφές συμπεριλαμβάνονται σε συγκεκριμένα ασφαλιστήρια συμβόλαια, όπως στην ασφάλιση κατοικίας που είναι υποχρεωτική, αλλά οι καλύψεις έναντι φυσικών καταστροφών δεν είναι υποχρεωτικές.
Σε χώρες που ο κίνδυνος είναι πολύ υψηλός γίνεται κάποια επέκταση στις καλύψεις υλικών ζημιών.

• Πώς αντιμετωπίζει τις φυσικές καταστροφές η Γερμανία

Στην Γερμανία το κράτος δεν παρεμβαίνει στην αγορά ιδιωτικής ασφάλισης, ωστόσο τα κτίρια είναι ασφαλισμένα στο 100% έναντι πυρκαγιάς. Στην περίπτωση αυτή η κάλυψη έναντι φυσικών καταστροφών μπορεί να προστεθεί  στο πυρασφαλιστήριο.

Το 85% των Γερμανών ασφαλίζεται για ζημιές από καταιγίδες και χαλάζι.
30% επί πλέον είναι  καλύψεις για πλημμύρες, σεισμούς, καθιζήσεις, κατολισθήσεις, χιονοστιβάδες, και ηφαιστειογενείς εκρήξεις. Πολλά δε, ομοσπονδιακά κρατίδια διακηρύττουν πως δεν πρόκειται να καταβάλλουν επιδοτήσεις, αν ο ιδιοκτήτης του ακινήτου που έχει πληγεί παρέλειψε να έχει τις κατάλληλες καλύψεις που του παρέχονται για την ασφάλιση του

• Στην Ελβετία

Στην Ελβετία, υπάρχει ένας συνδυασμός μεταξύ του μονοπωλίου που έχει το κράτος και ιδιωτικών σχημάτων ασφάλισης. Το κράτος δεν παρεμβαίνει στις ασφαλιστικές αλλά θέτει ως υποχρεωτική την ασφάλιση των κινδύνων, για παράδειγμα την ασφάλιση κατά πυρκαγιάς. Οι ασφαλιστικές δε, σχεδιάζουν ένα πακέτο κάλυψης το οποίο περιλαμβάνει μέχρι και 9 κινδύνους, με πολύ χαμηλό επιτόκιο.
Οι ασφαλιστικές ως εκ τούτου έχουν να ανταγωνιστούν τις παροχές των τιμών των ασφαλίστρων για τια πρόσθετες καλύψεις.

• Πώς πρέπει να κινηθούν οι εθνικές κυβερνήσεις των κρατών – μελών

Είναι προφανές όπως φαίνεται από τα παραπάνω, ότι η Ευρώπη έχει αρκετά ανοίγματα απέναντι στον κίνδυνο και απαιτείται η εθνική παρέμβαση των κυβερνήσεων στο να προσδιοριστούν και να καθοριστούν συστήματα ασφάλισης κατάλληλα για την αντιμετώπιση του κινδύνου στο πλαίσιο πάντα της δικαιοδοσίας των κυβερνήσεων.

Όπως φαίνεται, ένα μοντέλο κομμένο και ραμμένο στα ίδια μέτρα και σταθμά δεν είναι δυνατό να φορεθεί σε όλα τα κράτη για τον απλούστατο λόγο ότι διαφέρει η φύση του κινδύνου. Για παράδειγμα τα σχήματα ασφάλισης κατά πλημμύρων όπου αρκετές φορές είναι ανεξέλεγκτες στην Ολλανδία δεν ταιριάζει με το μοντέλο που χρειάζεται η Ισπανία όπου εκεί κυριαρχούν οι ξηρασίες.

• Τι έκανε η Ρουμανία το 2010 με το νόμο για τις μικρό – ασφαλίσεις

Επίσης, κάποια κράτη μέλη έχουν κάποιες ιδιαίτερες ανάγκες που βασίζονται στις οικονομικές τους δυνατότητες. Δηλαδή σε κάποιες περιπτώσεις, το δημόσιο ενδέχεται να μην θέλει να αποζημιώσει φυσικές καταστροφές, είτε γιατί υπάρχει χαμηλή ασφαλιστική συνείδηση, είτε λόγω των κακών οικονομικών συνθηκών.

Αυτό θέτει ένα πρόβλημα για τις χώρες της Ανατολικής Ευρώπης όπως η Ρουμανία η οποία ωστόσο το 2010 στην προσπάθειά της να δώσει κίνητρα για την ανάπτυξη των μικρο - ασφαλιστικών προϊόντων, ψήφισε ένα νόμο ο οποίος υποχρεώνει τους ιδιώτες αλλά και τα νομικά πρόσωπα να ασφαλίζουν τις κατοικίες τους έναντι φυσικών καταστροφών. Σε διαφορετική περίπτωση, αθέτησης δηλαδή των συγκεκριμένων υποχρεώσεων, το κράτος έχει δικαίωμα επιβολής προστίμου.

Θα πρέπει να γίνει σαφές μεταξύ των άλλων ότι κάθε προσπάθεια για εναρμόνιση των σχημάτων ασφάλισης μπορεί να εμποδίσει τον ασφαλιστή στο να μπορέσει να συνάψει ένα ασφαλιστήριο συμβόλαιο κατευθείαν με τον πελάτη. Και αυτό για παράδειγμα θα μπορούσε να αφορά τον τύπο των καλύψεων που ο πελάτης έχει καλύτερα ανάγκη. Επίσης, η εναρμόνιση καλύψεων δεν μπορεί να έχει νομική κάλυψη.

• Η διαφορά των αντιλήψεων

Ένα πράγμα ακόμα που θα πρέπει να λάβουμε υπόψη, είναι οι διαφορές των αντιλήψεων. Οι αντιλήψεις διαφέρουν ανάμεσα στα κράτη - μέλη. Για παράδειγμα, ελλείψει πληροφοριών δεν λαμβάνονται υπόψη οι κίνδυνοι. Άρα εδώ έχουμε μία υπο-εκτίμηση των κινδύνων. Επίσης, υπάρχει έλλειψη συνειδητοποίησης του πραγματικού μεγέθους του κινδύνου και η αντίληψη που σχετίζεται με την αναμενόμενη λήψη αποζημίωσης από το κράτος

Με όλα τα παραπάνω δεδομένα, θα πρέπει να αποφευχθεί η αλληλεπικάλυψη των πόρων που δίνει το κράτος ή η ΕΕ, όταν ο κλάδος ιδιωτικής ασφάλισης έχει συγκεκριμένη οικονομική επάρκεια στο να αποζημιώσει για τις ζημιές.

Η δημιουργία των ταμείων αυτών δεν θα πρέπει να θέτουν σε κίνδυνο τον κλάδο ιδιωτικής ασφάλισης, ούτε να κάνουν διακρίσεις μεταξύ προσώπων που έχουν ιδιωτική ασφάλιση. Κάθε κανονισμός τέτοιου ταμείου θα πρέπει να έχει ξεκάθαρο σκοπό δράσης και πεδίο εφαρμογής, ενώ δεν θα πρέπει να χρησιμοποιείται με τρόπο που υποκαθίσταται η ιδιωτική ασφάλιση.

 

• Πώς μπορούν να συμβάλλουν οι δημόσιες Αρχές

Οι δημόσιες αρχές ωστόσο, αποφασίζουν για την διάθεση και χρήση της γης, για την δυνατότητα συστημάτων αποχέτευσης και την δυνατότητα επιβολής κωδικών κατασκευής.

Οι δημόσιες αρχές είναι υπεύθυνες για τις επενδύσεις και την επιβολή λήψης προληπτικών μέτρων. Έτσι η συνεργασία μεταξύ δημοσίου και ιδιωτικού τομέα είναι άκρως σημαντική και μπορεί να κάνει την διαφορά.

Αντίθετα, η έλλειψη επιμερισμού ευθύνης οδηγεί σε ακόμα μεγαλύτερες απώλειες και σε αυξήσεις ασφαλίστρων σε μακροπρόθεσμη βάση ακόμα και σε αποσταθεροποίηση του συστήματος.

Λαμβάνοντας υπόψιν τις διαφορές που υπάρχουν στο κίνδυνο από φυσικές καταστροφές και τις δυνατότητες που υπάρχουν στην ασφαλιστική αγορά της ΕΕ, θα πρέπει κάθε κράτος μέλος να κινηθεί προς την υιοθέτηση ενός συνεκτικού νομικού πλαισίου το οποίο θα μπορεί να αντιμετωπίζει σωστά τις επιπτώσεις από τις φυσικές καταστροφές.

• Ex-ante χρηματοδότηση

Ωστόσο, το πλαίσιο αυτό θα πρέπει να ενθαρρύνει τους οικονομικούς φορείς προς την σωστή αγορά, προς την χρηματοδότηση των ζημιών προ του συμβάντος και το περιορισμό της παρέμβασης που ασκεί το κράτος.

Τα εκ των προτέρων σχήματα χρηματοδότησης ενισχύουν την αποτελεσματικότητα και έχουν περισσότερα πλεονεκτήματα από τα εκ των υστέρων. Οι εκ των υστέρων αποζημιώσεις και τα ταμεία αλληλεγγύης της ΕΕ βασίζονται σε επιβολές φόρων οι οποίοι ενδέχεται να μην καλύπτουν τις απώλειες.

Τα συγκεκριμένα κονδύλια θα πρέπει να περιορίζονται στις περιπτώσεις που είναι αναγκαία και μόνο. Τέλος η κατανομή των δημόσιων πόρων θα πρέπει γίνεται υπό ορισμένες συνθήκες προκειμένου μεταξύ των άλλων να αυξηθούν και οι επενδύσεις που αφορούν στις προσαρμογές των κινδύνων από φυσικές καταστροφές

*της Έλενας Ερμείδου