Οι ιστορικοί διαφωνούν για τη σημασία της χειρονομίας του Μασκ, που θυμίζει τον χαιρετισμό που χρησιμοποιούσαν οι φασίστες του 20ού αιώνα και οι σύγχρονοι υποστηρικτές τους.

Ο δισεκατομμυριούχος της τεχνολογίας Έλον Μασκ προκάλεσε εκτεταμένες εικασίες αφού έκανε δύο γρήγορες κινήσεις στην τελετή ορκωμοσίας του Τραμπ, οι οποίες παρομοιάστηκαν με ναζιστικό χαιρετισμό.

Ο Μασκ, ο οποίος θα ηγηθεί του νεοσύστατου τμήματος αποδοτικότητας της κυβέρνησης του Τραμπ, χαιρέτισε υποστηρικτές του χτυπώντας πρώτα το στήθος του και στη συνέχεια τεντώνοντας έντονα το δεξί του χέρι προς τα εμπρός, με την παλάμη στραμμένη προς τα κάτω. Η χειρονομία επαναλήφθηκε δύο φορές.

Ενώ πολλοί καταδίκασαν την κίνηση του Μασκ ως εχθρική υπενθύμιση του φασισμού του 20ού αιώνα, άλλοι την απέρριψαν ως αυθόρμητη συναισθηματική ενέργεια χωρίς πολιτική σημασία.

Το Euronews μίλησε με δύο διακεκριμένους ιστορικούς, οι οποίοι απέκλεισαν την πιθανότητα ο Μασκ να μιμήθηκε εσκεμμένα τον ναζιστικό χαιρετισμό. Παρακάτω εξετάζουμε την ιστορία αυτού του χαιρετισμού και τη σημασία του στη σύγχρονη πολιτική.

Τι είναι οι λεγόμενοι ρωμαϊκοί και ναζιστικοί χαιρετισμοί;

Αυτό που μερικές φορές αναφέρεται ως ρωμαϊκός χαιρετισμός είναι μια χειρονομία που υιοθέτησαν οι φασίστες του 20ού αιώνα. Σε αυτόν τον χαιρετισμό, το δεξί χέρι τεντώνεται προς τα πάνω, με την παλάμη στραμμένη προς τα κάτω και τα δάχτυλα ενωμένα.

Χρησιμοποιήθηκε ως χαιρετισμός από το φασιστικό καθεστώς του Ιταλού δικτάτορα Μπενίτο Μουσολίνι, που επέβαλε τη χρήση του με βασιλικό διάταγμα το 1925. Δεν υπάρχουν ουσιαστικά στοιχεία που να υποστηρίζουν τους ισχυρισμούς του Μουσολίνι ότι ο χαιρετισμός προέρχεται από την αρχαία Ρώμη.

Οι ιστορικοί συμφωνούν ότι ο χαιρετισμός επινοήθηκε τον 19ο αιώνα και χρησιμοποιήθηκε σε ταινίες και θεατρικές παραστάσεις, ενώ η σύνδεσή του με τον ρωμαϊκό πολιτισμό είναι ανακριβής.

Ένας παρόμοιος χαιρετισμός υιοθετήθηκε αργότερα από τη ναζιστική Γερμανία ως ένδειξη αφοσίωσης στον Αδόλφο Χίτλερ.

Ο Αμερικανικός Όρκος Πίστης, κατά τον οποίο οι Αμερικανοί ορκίζονται πίστη στη σημαία τους, συνοδευόταν αρχικά από τον «Χαιρετισμό Μπέλαμι», ο οποίος έμοιαζε έντονα με τον φασιστικό χαιρετισμό.

Ο Χαιρετισμός Μπέλαμι καταργήθηκε από το Κογκρέσο των ΗΠΑ το 1942 και αντικαταστάθηκε με την κίνηση του χεριού πάνω από την καρδιά, λόγω φόβων ότι θα μπορούσε να παρερμηνευτεί ως φασιστικός χαιρετισμός.

Πώς χρησιμοποιείται σήμερα;

Σήμερα, ο χαιρετισμός παραμένει ένα από τα πιο αναγνωρίσιμα σύμβολα της ναζιστικής ιδεολογίας και η χρήση του είναι παράνομη σε πολλές ευρωπαϊκές χώρες, όπως η Γερμανία, η Αυστρία, η Τσεχία και η Σλοβακία.

Επίσης, έχει υιοθετηθεί από σύγχρονες νεοφασιστικές ομάδες.

Τον Ιανουάριο του περασμένου έτους, κυκλοφόρησε βίντεο που δείχνει εκατοντάδες νεοφασίστες να εκτελούν τον χαιρετισμό κατά τη διάρκεια πορείας στη μνήμη τριών ακροδεξιών ακτιβιστών.

Το ανώτατο δικαστήριο της Ιταλίας αποφάσισε τότε ότι ο χαιρετισμός δεν αποτελεί έγκλημα εκτός εάν θέτει σε κίνδυνο τη δημόσια τάξη ή τον κίνδυνο αναβίωσης φασιστικών κομμάτων.

Πώς ερμηνεύουν οι ιστορικοί και οι ειδικοί το ζήτημα της χειρονομίας του Μασκ;

Ο ιστορικός Ρίτσαρντ Έβανς δήλωσε στο Euronews ότι η χειρονομία του Μασκ δεν μπορεί να ερμηνευθεί ως ναζιστική, καθώς το βλέμμα του ακολουθεί το χέρι του, αντί να κοιτάζει ευθεία μπροστά.

Επίσης, επισήμανε ότι ο Τραμπ «δεν είναι φασίστας», καθώς δεν συμμερίζεται την επιθυμία των φασιστών να «στρατιωτικοποιήσουν την κοινωνία» και να κατακτήσουν χώρες «πέρα από τη γειτονιά τους».

«Ωστόσο, ο κίνδυνος για τη δημοκρατία είναι προφανής. Και είναι ο κίνδυνος για την αλήθεια, τη δικαιοσύνη και τη δικαιοσύνη», πρόσθεσε ο Έβανς.

Μιλώντας στο Euronews, ο Ρότζερ Γκρίφιν, ομότιμος καθηγητής σύγχρονης ιστορίας και ειδικός στις φασιστικές σπουδές, περιέγραψε τις πράξεις του Μασκ ως «μια γκρίζα ζώνη ανάμεσα σε μια σκόπιμη χειρονομία δόξας και μια αυθόρμητη κίνηση».

«Είναι μια ανδρική επίδειξη πανηγυρισμού με ιδεολογικές αποχρώσεις», πρόσθεσε ο Γκρίφιν. «Αυτό δεν κάνει τον Μασκ πολιτικό φασίστα, αλλά δείχνει ότι ασπάζεται τις μεγαλομανιακές ιδεολογίες του Τραμπ».

Ο Γκρίφιν εξήγησε ότι ούτε ο Μασκ ούτε ο Τραμπ μπορούν να συνδεθούν με τον φασισμό, παρά το ότι πολλές πτυχές της πολιτικής και της διακυβέρνησής τους «σημειώνουν κουτάκια» της φασιστικής ιδεολογίας, όπως η ξενοφοβία και η προθυμία να αγνοήσουν το κράτος δικαίου.

«Είναι λανθασμένο να θεωρούμε τον Τραμπ ή τον Μασκ ως φασίστες, επειδή ο φασισμός είναι μια εκλεπτυσμένη πολιτική ιδεολογία που αποσκοπεί στη δημιουργία μιας νέας παγκόσμιας τάξης. Ωστόσο, και οι δύο ενισχύουν την πραγματική απειλή για τη δημοκρατία, που είναι η απο-φιλελευθεροποίηση και η απανθρωποποίηση της δημοκρατίας», εξήγησε ο Γκρίφιν.

Ο Τζάρεντ Χολντ, ανώτερος ερευνητής στο Ινστιτούτο Στρατηγικού Διαλόγου, δήλωσε στο AP ότι ήταν «επιφυλακτικός» στο ότι ο Μασκ έδρασε σκόπιμα, σημειώνοντας πως μια τέτοια ενέργεια «αυτο-σαμποτάζ δεν θα είχε νόημα».

Άλλοι, όμως, πιστεύουν ότι ο Μασκ ενήργησε με πρόθεση. Η Ρουθ Μπεν-Γκιάτ, καθηγήτρια ιστορίας στο Πανεπιστήμιο της Νέας Υόρκης, έγραψε ότι «ήταν ένας ναζιστικός χαιρετισμός και μάλιστα πολύ επιθετικός».

Η απόρριψη της χειρονομίας από συμμάχους του Μασκ και άλλες ομάδες, συμπεριλαμβανομένης της Anti-Defamation League (ADL), ενός μη κερδοσκοπικού οργανισμού με στόχο την καταπολέμηση του αντισημιτισμού, προκάλεσε επίσης δυσπιστία.

Η Δημοκρατική βουλευτής Αλεξάντρια Οκάζιο-Κορτές απάντησε σε ανάρτηση στην οποία η ADL απορρίπτει τις χειρονομίες του Μασκ, κατηγορώντας τον οργανισμό ότι «υπερασπίζεται έναν χαιρετισμό Χάιλ Χίτλερ που εκτελέστηκε και επαναλήφθηκε για έμφαση και σαφήνεια».

Θα μπορούσε να ενισχύσει τις νεοφασιστικές ομάδες;

Είτε έγινε σκόπιμα είτε όχι, η χειρονομία του Μασκ ενίσχυσε νεοναζιστικές ομάδες παγκοσμίως.

Η ομάδα λευκών υπερασπιστών White Lives Matter αντέδρασε στο Telegram με το μήνυμα: «Ευχαριστούμε που (μερικές φορές) μας ακούς, Έλον. Η Λευκή Φλόγα θα αναζωπυρωθεί».

Ο ηγέτης της αμερικανικής νεοναζιστικής ομάδας Blood Tribe δήλωσε: «Δεν με νοιάζει αν ήταν λάθος. Θα απολαύσω τα δάκρυα που προκαλεί».

«Απίστευτα πράγματα συμβαίνουν ήδη», έγραψε ο Άντριου Τόρμπα, ιδρυτής του Gab, ενός μέσου κοινωνικής δικτύωσης γνωστού για τους ακροδεξιούς, υπέρ της λευκής υπεροχής χρήστες του, πάνω από μια εικόνα του χαιρετισμού του Μασκ.

Ο Ίβαν Κίλγκορ, αρνητής του Ολοκαυτώματος και σχολιαστής της δεξιάς, έγραψε στο Χ (πρώην Twitter): «Έκανε ο Έλον Μασκ μόλις έναν χαιρετισμό Χάιλ Χίτλερ... Είμαστε πίσω».

Ο Κίλγκορ έχει εργαστεί για την ακτιβιστική συντηρητική ομάδα Turning Point USA, η οποία διοργάνωσε έναν χορό πριν την ορκωμοσία την Κυριακή, στον οποίο παραβρέθηκαν ο γιος του Τραμπ, Ντόναλντ Τραμπ Τζούνιορ, και ο αντιπρόεδρος Τζέι Ντι Βανς.

Ο καθηγητής Ρότζερ Γκρίφιν είπε στο Euronews ότι, ενώ το όραμα του Τραμπ για μια «ανελεύθερη δημοκρατία» δεν πρέπει να συγχέεται με τον φασισμό, υπάρχουν σαφή σημάδια ότι εκείνος και το περιβάλλον του κανονικοποιούν τη ριζοσπαστικοποίηση της δεξιάς.

Την Τετάρτη, ο Πρόεδρος Τραμπ υπερασπίστηκε την απόφασή του να δώσει χάρη σε όσους καταδικάστηκαν για επιθέσεις σε αστυνομικούς κατά τις επιθέσεις στο Καπιτώλιο τον Ιανουάριο του 2021 και αρνήθηκε να αποκλείσει την παραχώρηση θέσης σε πολιτική σκηνή σε εξτρεμιστικές ομάδες όπως οι Proud Boys και οι Oath Keepers.

Μέλη και των δύο ακροδεξιών παραστρατιωτικών ομάδων ήταν ανάμεσα στους ταραξίες που φυλακίστηκαν για το ρόλο τους στις επιθέσεις και απελευθερώθηκαν αυτή την εβδομάδα μετά την υπογραφή από τον Τραμπ ενός εκτελεστικού διατάγματος που τους έδινε χάρη.

Πηγή: euronews.com