Βασιζόμενη σε σχεδόν δύο δεκαετίες αρχικών δεδομένων αντίληψης των κινδύνων, η Έκθεση Παγκόσμιων Κινδύνων 2024 του Παγκόσμιου Οικονομικού Φόρουμ προειδοποιεί για ένα παγκόσμιο τοπίο κινδύνων στο οποίο η πρόοδος στην ανθρώπινη ανάπτυξη μειώνεται με αργούς ρυθμούς, αφήνοντας κράτη και άτομα ευάλωτα σε νέους και αναδυόμενους κινδύνους. Στο πλαίσιο συστημικών αλλαγών στη δυναμική της παγκόσμιας ισχύος, το κλίμα, την τεχνολογία και τα δημογραφικά στοιχεία, οι παγκόσμιοι κίνδυνοι εξαντλούν την ικανότητα προσαρμογής του κόσμου στα όριά της.

Αυτά είναι τα ευρήματα της έκθεσης Global Risks Report 2024, που δημοσιεύθηκε, η οποία υποστηρίζει ότι η συνεργασία σε επείγοντα παγκόσμια ζητήματα θα μπορούσε να γίνεται όλο και πιο σπάνια, απαιτώντας νέες προσεγγίσεις για την αντιμετώπιση των κινδύνων. Τα δύο τρίτα των παγκόσμιων εμπειρογνωμόνων αναμένουν ότι κατά την επόμενη δεκαετία θα διαμορφωθεί μια πολυπολική ή κατακερματισμένη τάξη πραγμάτων, στην οποία μεσαίες και μεγάλες δυνάμεις θα διαγωνίζονται και θα θέτουν -αλλά και θα επιβάλλουν- νέους κανόνες.

Η έκθεση, που εκπονήθηκε σε συνεργασία με την Zurich Insurance Group και τη Marsh McLennan, βασίζεται στις απόψεις περισσότερων από 1.400 παγκόσμιων εμπειρογνωμόνων σε θέματα κινδύνων, υπευθύνων χάραξης πολιτικής και ηγετικών στελεχών του κλάδου που συμμετείχαν σε έρευνα τον Σεπτέμβριο του 2023. Τα αποτελέσματα αναδεικνύουν μια κυρίως αρνητική προοπτική για τον κόσμο βραχυπρόθεσμα, η οποία αναμένεται να επιδεινωθεί μακροπρόθεσμα. Ενώ το 30% των παγκόσμιων εμπειρογνωμόνων αναμένει αυξημένη πιθανότητα παγκόσμιων καταστροφών τα επόμενα δύο χρόνια, σχεδόν τα δύο τρίτα αναμένουν κάτι τέτοιο για τα επόμενα 10 χρόνια.

«Μια ασταθής παγκόσμια τάξη που χαρακτηρίζεται από ανασφάλεια, οι επιδεινούμενες επιπτώσεις των ακραίων καιρικών φαινομένων και η οικονομική αβεβαιότητα προκαλούν την επιτάχυνση της διάδοσης των κινδύνων - συμπεριλαμβανομένης της παραπληροφόρησης και της παραπληροφόρησης", δήλωσε η Saadia Zahidi, διευθύνουσα σύμβουλος του Παγκόσμιου Οικονομικού Φόρουμ. "Οι παγκόσμιοι ηγέτες πρέπει να συναντηθούν για να αντιμετωπίσουν τις βραχυπρόθεσμες κρίσεις, καθώς και να θέσουν τις βάσεις για ένα πιο ανθεκτικό, βιώσιμο και χωρίς αποκλεισμούς μέλλον.".

Άνοδος της παραπληροφόρησης και των συγκρούσεων

Οι ανησυχίες σχετικά με μια επίμονη κρίση κόστους ζωής και οι αλληλένδετοι κίνδυνοι της παραπληροφόρησης με βάση την Τεχνητή Νοημοσύνη, καθώς και η κοινωνική πόλωση κυριάρχησαν στις προοπτικές κινδύνων για το 2024. Η σύνδεση μεταξύ παραποιημένων πληροφοριών και κοινωνικής αναταραχής θα βρεθεί στο επίκεντρο εν μέσω εκλογών σε αρκετές μεγάλες οικονομίες που θα διεξαχθούν τα επόμενα δύο χρόνια. Οι διακρατικές ένοπλες συγκρούσεις είναι μια από τις πέντε μεγαλύτερες ανησυχίες για τα επόμενα δύο χρόνια. Με αρκετές ζωντανές συγκρούσεις σε εξέλιξη, οι υποκείμενες γεωπολιτικές εντάσεις και ο κίνδυνος διάβρωσης της κοινωνικής ανθεκτικότητας δημιουργούν μετάδοση συγκρούσεων.

Οικονομική αβεβαιότητα και ανάπτυξη σε ύφεση

Τα επόμενα χρόνια θα χαρακτηρίζονται από συνεχή οικονομική αβεβαιότητα και αυξανόμενα οικονομικά και τεχνολογικά χάσματα. Η έλλειψη οικονομικών ευκαιριών κατατάσσεται στην έκτη θέση για τα επόμενα δύο χρόνια. Μακροπρόθεσμα, τα εμπόδια στην οικονομική κινητικότητα θα μπορούσαν να δημιουργηθούν, αποκλείοντας μεγάλα τμήματα του πληθυσμού από τις οικονομικές ευκαιρίες. Οι χώρες που είναι επιρρεπείς σε συγκρούσεις ή ευάλωτες στο κλίμα μπορεί να απομονωθούν όλο και περισσότερο από τις επενδύσεις, τις τεχνολογίες και τη σχετική δημιουργία θέσεων εργασίας. Ελλείψει μονοπατιών για ασφαλή και εξασφαλισμένα μέσα διαβίωσης, τα άτομα μπορεί να είναι πιο επιρρεπή στην εγκληματικότητα, τη στρατιωτικοποίηση ή τη ριζοσπαστικοποίηση.

Ο πλανήτης σε κίνδυνο

Οι περιβαλλοντικοί κίνδυνοι εξακολουθούν να κυριαρχούν στο τοπίο των κινδύνων σε όλα τα χρονικά πλαίσια. Τα δύο τρίτα των παγκόσμιων εμπειρογνωμόνων ανησυχούν για ακραία καιρικά φαινόμενα το 2024. Τα ακραία καιρικά φαινόμενα, οι κρίσιμες αλλαγές στα γήινα συστήματα, η απώλεια της βιοποικιλότητας και η κατάρρευση των οικοσυστημάτων, η έλλειψη φυσικών πόρων και η ρύπανση αντιπροσωπεύουν πέντε από τους 10 σοβαρότερους κινδύνους που θεωρούνται ότι θα αντιμετωπιστούν την επόμενη δεκαετία. Ωστόσο, οι ερωτηθέντες εμπειρογνώμονες διαφώνησαν ως προς τον επείγοντα χαρακτήρα των κινδύνων που ελλοχεύουν - οι ερωτηθέντες του ιδιωτικού τομέα πιστεύουν ότι οι περισσότεροι περιβαλλοντικοί κίνδυνοι θα υλοποιηθούν σε μεγαλύτερο χρονικό διάστημα από ό,τι η κοινωνία των πολιτών ή η κυβέρνηση, επισημαίνοντας τον αυξανόμενο κίνδυνο να ξεπεράσουμε ένα σημείο χωρίς επιστροφή.

Αντιμετώπιση των κινδύνων

Η έκθεση καλεί τους ηγέτες να επανεξετάσουν τη δράση για την αντιμετώπιση των παγκόσμιων κινδύνων. Η έκθεση συνιστά την επικέντρωση της παγκόσμιας συνεργασίας στην ταχεία δημιουργία προστατευτικών κιγκλιδωμάτων για τους πιο ανατρεπτικούς αναδυόμενους κινδύνους, όπως συμφωνίες για την ενσωμάτωση της τεχνητής νοημοσύνης στη λήψη αποφάσεων για συγκρούσεις. Ωστόσο, η έκθεση διερευνά επίσης άλλα είδη δράσης που δεν χρειάζεται να εξαρτώνται αποκλειστικά από τη διασυνοριακή συνεργασία, όπως η ενίσχυση της ατομικής και κρατικής ανθεκτικότητας μέσω εκστρατειών ψηφιακού αλφαβητισμού για την παραπληροφόρηση και την παραπληροφόρηση, ή η προώθηση μεγαλύτερης έρευνας και ανάπτυξης για τη μοντελοποίηση του κλίματος και τις τεχνολογίες που έχουν τη δυνατότητα να επιταχύνουν την ενεργειακή μετάβαση, με τον ρόλο τόσο του δημόσιου όσο και του ιδιωτικού τομέα.
 
Η Carolina Klint, εμπορική διευθύντρια Ευρώπης της Marsh McLennan, δήλωσε: «Η Marsh McLennan είναι η μόνη που μπορεί να βοηθήσει στην ανάπτυξη της αγοράς: "Οι ανακαλύψεις της τεχνητής νοημοσύνης θα διαταράξουν ριζικά τις προοπτικές κινδύνου για τους οργανισμούς, με πολλούς να αγωνίζονται να αντιδράσουν στις απειλές που προκύπτουν από την παραπληροφόρηση, την αποδιαμεσολάβηση και τον στρατηγικό λάθος υπολογισμό. Ταυτόχρονα, οι εταιρείες πρέπει να διαπραγματευτούν τις αλυσίδες εφοδιασμού που γίνονται πιο περίπλοκες λόγω της γεωπολιτικής και της κλιματικής αλλαγής και των απειλών στον κυβερνοχώρο από έναν αυξανόμενο αριθμό κακόβουλων φορέων. Θα χρειαστεί μια αμείλικτη εστίαση στην οικοδόμηση ανθεκτικότητας σε οργανωτικό, εθνικό και διεθνές επίπεδο - και μεγαλύτερη συνεργασία μεταξύ του δημόσιου και του ιδιωτικού τομέα - για να πλοηγηθούμε σε αυτό το ταχέως εξελισσόμενο τοπίο κινδύνων.»

Ο John Scott, επικεφαλής του τμήματος Sustainability Risk, Zurich Insurance Group, δήλωσε: «Ο κόσμος υφίσταται σημαντικούς διαρθρωτικούς μετασχηματισμούς με την Τεχνητή Νοημοσύνη, την κλιματική αλλαγή, τις γεωπολιτικές αλλαγές και τις δημογραφικές προκλήσεις. Το 91% των εμπειρογνωμόνων κινδύνου που συμμετείχαν στην έρευνα εκφράζουν απαισιοδοξία σε ορίζοντα 10ετίας. Οι γνωστοί κίνδυνοι εντείνονται και νέοι κίνδυνοι αναδύονται - αλλά παρέχουν και ευκαιρίες. Οι συλλογικές και συντονισμένες διασυνοριακές δράσεις παίζουν τον ρόλο τους, αλλά οι τοπικές στρατηγικές είναι κρίσιμες για τη μείωση του αντίκτυπου των παγκόσμιων κινδύνων. Οι ατομικές δράσεις των πολιτών, των χωρών και των εταιρειών μπορούν να μετακινήσουν τη βελόνα της μείωσης των παγκόσμιων κινδύνων, συμβάλλοντας σε έναν φωτεινότερο και ασφαλέστερο κόσμο.»