Συζητώντας για κρατικές κοινοπραξίες ασφάλισης έναντι κινδύνων από φυσικές καταστροφές (Government Catastrophe programs/pools)

Άρθρο του Gerry Tighe: Head of Treaty, Matrix Insurance & Reinsurance Brokers S.A.

Οι συζητήσεις γύρω από τη δημιουργία μιας εθνικής κοινοπραξίας ασφαλιστικών λύσεων για Καλύψεις Σεισμού επανέρχονται συχνά στο προσκήνιο, ειδικότερα δε, την περίοδο μετά από έναν ισχυρό σεισμό. Μόλις πριν λίγες εβδομάδες, στη θαλάσσια περιοχή του νοτιοανατολικού Αιγαίου εκδηλώθηκε ένας φονικός σεισμός μεγέθους 6,7 Ρίχτερ, ο οποίος συνοδεύτηκε από τσουνάμι και είχε καταστροφικές συνέπειες στην Κω, στα γειτονικά τουρκικά παράλια και στην πόλη της Αλικαρνασσού. Εξαιτίας του σεισμού αυτού, 2 άνθρωποι έχασαν τη ζωή τους, ενώ περισσότεροι από 200 τραυματίστηκαν. 

Τα κίνητρα πίσω από τη δημιουργία μίας κρατικής κοινοπραξίας ασφάλισης από κινδύνους φυσικών καταστροφών ποικίλλουν από χώρα σε χώρα, όπως φυσικά ποικίλλει και το προφίλ κάθε κινδύνου. Στις ΗΠΑ, για παράδειγμα, τέτοιες κοινοπραξίες συνήθως εμφανίζονται στην Αγορά όταν ο κλάδος των ιδιωτικών ασφαλιστικών αποτυγχάνει να καλύψει τις ζημιές μετά από μία μεγάλη φυσική καταστροφή. Η αρχική ανησυχία είναι η παροχή ασφαλιστικών προϊόντων, προσιτών σε όλους, παρά η μείωση του κινδύνου από κάποια καταστροφή. Οι κρατικές λύσεις κοινοπρακτικού χαρακτήρα εμφανίζουν κάποια συγκεκριμένα πλεονεκτήματα έναντι του ιδιωτικού τομέα, όπως για παράδειγμα το γεγονός ότι μπορούν να αντλήσουν κεφάλαια ακόμα και μετά την επέλευση του κινδύνου (φυσική καταστροφή), όμως ταυτόχρονα δείχνουν μη βιώσιμες από οικονομικής πλευράς, δεδομένου ότι συνοδεύονται από πολιτικές παρεμβάσεις που έχουν στόχο να διασφαλιστεί ένα σχετικά χαμηλό κόστος ακόμα και σε περιοχές υψηλού κινδύνου. Το 2011, οι Lloyd’s, στην έκθεσή τους με τίτλο “Managing the escalating risks of natural catastrophes in the United States”, επισημαίνουν ότι ο ρόλος του ασφαλιστικού κλάδου, στην προσπάθεια να θωρακιστούν καλύτερα οι τοπικές κοινωνίες έναντι τέτοιων κινδύνων, είναι ζωτικής σημασίας. «Είναι προς το συμφέρον της κυβέρνησης, των ασφαλισμένων και των ασφαλιστικών εταιρειών η υλοποίηση μέτρων που θα βοηθήσουν στον περιορισμό των κινδύνων, και κατ' επέκταση στη μείωση του κόστους της ασφαλιστικής κάλυψης, αλλά και του ύψους των ζημιών που θα προκύψουν μετά από μία ενδεχόμενη φυσική καταστροφή.»

Στην ουσία, υπάρχουν δύο βασικοί τρόποι να μειωθεί το άμεσο οικονομικό κόστος που επιφέρει ένα καταστροφικό γεγονός. Είτε με προληπτικά μέτρα περιορισμού του κινδύνου, είτε με τη μείωση του οικονομικού βάρους των πληγέντων και τον επιμερισμό των ζημιών σε ευρύτερες πληθυσμιακές ομάδες μέσω της κυβέρνησης, και/ή κάποιας φιλανθρωπικής δράσης ή της ασφάλισης. Συχνά, η κρατική βοήθεια έρχεται με την μορφή αποζημίωσης, η οποία χορηγείται στους πληγέντες μετά από ένα καταστροφικό γεγονός, που όμως μπορεί να δημιουργήσει δημοσιονομικές πιέσεις, αλλά και αντικίνητρα στην προσπάθεια περιορισμού των κινδύνων. Γι’ αυτό, οι περισσότερες από τις ανεπτυγμένες οικονομίες στηρίζονται σε μεγάλο βαθμό στον ασφαλιστικό κλάδο για να χρηματοδοτήσει μεγάλο μέρος της αποκατάστασης των ζημιών και να διαφοροποιήσει αυτό το ρίσκο μέσω της παγκόσμιας αντασφαλιστικής Αγοράς. Κι ενώ η πρόσβαση σε κρατικούς πόρους είναι ζωτικής σημασίας για την αποζημίωση των πληγέντων, ο έλεγχος του ηθικού κινδύνου που ενδέχεται να προκύψει από μία τέτοια προσέγγιση είναι εξαιρετικά δύσκολος για οποιαδήποτε κυβέρνηση. Γι’ αυτό το λόγο, η αντασφάλιση φαίνεται να πετυχαίνει τον καλύτερο συνδυασμό πρόσβασης σε δημόσιους πόρους και ελαχιστοποίησης του ηθικού κινδύνου. Επιπλέον, η αντασφάλιση εμφανίζει το πρόσθετο πλεονέκτημα ότι τα χρήματα των αποζημιώσεων προέρχονται από το εξωτερικό, γεγονός που διευκολύνει τη διοχέτευση των διαθέσιμων εθνικών πόρων στην αποκατάσταση υποδομών οι οποίες έχουν υποστεί ζημιές.

Παραδείγματα κρατικής παρέμβασης συναντάμε σε μια σειρά χώρες, όπως οι ΗΠΑ, η Γαλλία, η Ιταλία, η Ισπανία, η Ελβετία η Ιαπωνία, η Νέα Ζηλανδία, ο Καναδάς, η Φινλανδία και η Νορβηγία. Στις ΗΠΑ, η ομοσπονδιακή κυβέρνηση και ορισμένες πολιτείες έχουν αναπτύξει προγράμματα ασφάλισης για συγκεκριμένους κινδύνους. Στη Γαλλία, υπάρχει το σύστημα “CatNat”, όπου ιδιωτικές ασφαλιστικές έχουν τη δυνατότητα να αντασφαλιστούν σε έναν κρατικό ασφαλιστικό φορέα, το λεγόμενο Κεντρικό Ταμείο Αντασφάλισης (Caisse Centrale de Réassurance). Εάν το Ταμείο δεν μπορεί να καλύψει το σύνολο των ζημιών που έχει αντασφαλίσει, τότε η κυβέρνηση εγγυάται με δημόσιους πόρους. Ένα άλλο αντίστοιχο σχήμα (Turkish Catastrophe Insurance Pool) δημιουργήθηκε στην Τουρκία μετά τον καταστροφικό σεισμό του 1999, ο οποίος ισοπέδωσε το İzmit και άφησε πίσω του περισσότερους από 17.000 νεκρούς. Μετά από αυτό το γεγονός, η τουρκική κυβέρνηση αποφάσισε να δημιουργήσει ένα πρόγραμμα υποχρεωτικής ασφάλισης από σεισμό για όλα τα κτίρια κατοικίας. Σήμερα, το πρόγραμμα Turkish Catastrophe Insurance Pool (TCIP) προσφέρει κάλυψη σε 8 εκατομμύρια ασφαλισμένους.

Η γεωγραφική θέση της Ελλάδας συμπίπτει με το σημείο σύγκρουσης δύο τεκτονικών πλακών – της Ευρασιατικής και της Αφρικανικής. Το πενήντα τοις εκατό της ενέργειας που προέρχεται από το συνόλο της σεισμικής δραστηριότητας στην Ευρώπη, εκλύεται στην Ελλάδα. Υπ’ αυτή την έννοια, η δημιουργία/παροχή ενός εθνικού προγράμματος ασφάλισης των Ελλήνων πολιτών από φυσικές καταστροφές (με το χαμηλότερο δυνατό κόστος) εμφανίζει πολλά πλεονεκτήματα, ενώ παράλληλα δημιουργεί ένα αξιόπιστο, άμεσο και αποτελεσματικό μηχανισμό για την αρωγή των πληγέντων, τη στιγμή ακριβώς που θα το έχουν ανάγκη: αμέσως μετά το σεισμό.

Πηγές: α) Government-sponsored natural disaster insurance pools: A view from down-under by JohnMcAneney DelphineMcAneney RadeMusulin GeorgeWalker RyanCrompton b) Turkish Catastrophe Insurance Pool by GFDRR c) Natural Catastrophe Insurance:How Should Government Intervene? By Arthur CHARPENTIER & Benoît LE MAUX d) Managing the escalating risks of natural catastrophes in the United States by Lloyd’s, 2011