Ο έλεγχος οδηγεί την ΕΕ στην επανεξέταση των κανόνων για την «προσωρινή στέγαση» έπειτα από φυσικές καταστροφές
Σε συνέχεια έκθεσης των ελεγκτών της ΕΕ, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή πρόκειται να αποσαφηνίσει τους κανόνες για τη χρηματοδότηση της «προσωρινής στέγασης» έπειτα από φυσικές καταστροφές. Η έκθεση εξέτασε τα γεγονότα που ακολούθησαν τον σεισμό του Απριλίου του 2009 που έπληξε την ιταλική Περιφέρεια του Αμπρούτσο και την πρωτεύουσά της Λ’ Άκουιλα και ο οποίος προξένησε, σύμφωνα με τις εκτιμήσεις, άμεσες ζημίες άνω των 10 δισεκατομμυρίων ευρώ. Τον Νοέμβριο του 2009, η Ευρωπαϊκή Ένωση συνεισέφερε 0,5 δισεκατομμύρια ευρώ από το Ταμείο Αλληλεγγύης της (European Union Solidarity Fund, EUSF) για τη χρηματοδότηση των ιταλικών ενεργειών έκτακτης ανάγκης.
Οι ενέργειες προς χρηματοδότηση περιλάμβαναν την άμεση αποκατάσταση της λειτουργίας υποδομών στους τομείς της ενέργειας, της ύδρευσης, της αποχέτευσης, των μεταφορών, των τηλεπικοινωνιών, της υγείας και της εκπαίδευσης, καθώς και την παροχή προσωρινής στέγασης και υπηρεσιών διάσωσης για την κάλυψη των άμεσων αναγκών του πληθυσμού. Εξαιτίας του σεισμού 67 500 άτομα έχασαν τις οικίες τους.
Το 30 % περίπου (144 εκατομμύρια ευρώ) της συνεισφοράς του EUSF προοριζόταν για ενέργειες οι οποίες ήταν πλήρως επιλέξιμες δυνάμει του κανονισμού για το EUSF. Εντούτοις, το έργο CASE (ακρωνύμιο της ιταλικής φράσης «Complessi Antisismici Sostenibili Ecocompatibili», ήτοι αντισεισμικά και οικολογικά συγκροτήματα διαρκείας), μολονότι ήταν συναφές με τις πραγματικές ανάγκες, δεν ήταν σύμφωνο με συγκεκριμένες διατάξεις του κανονισμού για το EUSF, διότι με το έργο αυτό κατασκευάστηκαν νέα, μόνιμα κτίρια αντί για προσωρινές κατοικίες. Το έργο CASE απορρόφησε το 70 % της χρηματοδότησης, ήτοι 350 εκατομμύρια ευρώ. Η στρατηγική που επελέγη για το έργο CASE αντιμετώπισε τις ανάγκες στέγασης 15 000 σεισμοπλήκτων, αλλά δεν ανταποκρίθηκε εγκαίρως στις πραγματικές ανάγκες του πληθυσμού παρέχοντας επαρκή χωρητικότητα. Οι κατοικίες CASE ήταν πολύ δαπανηρότερες από τις συνήθεις κατοικίες.
Ο κανονισμός για το EUSF ορίζει ότι το Ταμείο μπορεί να χρησιμοποιείται μόνο για επείγουσες ενέργειες πρώτης ανάγκης, συμπεριλαμβανομένης της προσωρινής στέγασης. Ο κανονισμός δεν προβλέπει το ενδεχόμενο χρηματοδότησης πραγματικής ανοικοδόμησης. Το πεδίο εφαρμογής του Ταμείου περιορίζεται στις πλέον επείγουσες ανάγκες, ενώ η πιο μακροπρόθεσμη ανασυγκρότηση πρέπει να αφεθεί σε άλλα μέσα. Συνεπώς, κατά τη γνώμη των ελεγκτών της ΕΕ, το έργο CASE, το οποίο παρείχε βιώσιμη στέγαση διαρκείας, δεν ήταν σύμφωνο με τους στόχους του EUSF. Επιπλέον, τα διαμερίσματα CASE αναμένεται να αποφέρουν σημαντικά έσοδα στο μέλλον, μολονότι δεν υπάρχουν διατάξεις στον κανονισμό για το EUSF όσον αφορά τέτοιου είδους ενδεχόμενα.
«Υπήρξαν αδυναμίες στον αρχικό σχεδιασμό, μολονότι το Αμπρούτσο βρίσκεται σε μία από τις πλέον σεισμογενείς περιοχές στην Ευρώπη. Χαιρετίζω το γεγονός ότι η Επιτροπή δράττεται της ευκαιρίας της επικείμενης αναθεώρησης του κανονισμού για το Ταμείο Αλληλεγγύης της ΕΕ ώστε όχι μόνο να αποσαφηνίσει την έννοια της ‘προσωρινής στέγασης’, αλλά και να ενθαρρύνει τα κράτη μέλη που αντιμετωπίζουν τέτοιους κινδύνους να καταρτίσουν πραγματικά σχέδια ετοιμότητας», δήλωσε ο κύριος Ville Itälä, το Μέλος του ΕΕΣ που είναι υπεύθυνο για την έκθεση, «Αυτό θα αποτελέσει τεράστια συμβολή στην ανταπόκριση της ΕΕ σε περιπτώσεις φυσικής καταστροφής.»
Σημείωμα προς τους συντάκτες:
Οι ειδικές εκθέσεις του Ευρωπαϊκού Ελεγκτικού Συνεδρίου (ΕΕΣ) δημοσιεύονται καθ’ όλη τη διάρκεια του έτους και παρουσιάζουν τα αποτελέσματα επιλεγμένων ελέγχων επί συγκεκριμένων τομέων του προϋπολογισμού της ΕΕ ή επί συγκεκριμένων διαχειριστικών ζητημάτων.
Στην εν λόγω ειδική έκθεση (αριθ. 24/2012) με τίτλο «Ανταπόκριση του Ταμείου Αλληλεγγύης της Ευρωπαϊκής Ένωσης στον σεισμό του Αμπρούτσο του 2009: συνάφεια και κόστος των ενεργειών» εξετάστηκε εάν i) οι δαπάνες που προέβλεπε η συμφωνία εφαρμογής ήταν σύμφωνες με τις διατάξεις του κανονισμού για το EUSF, ii) εάν το έργο CASE σχεδιάστηκε ορθά και υλοποιήθηκε με ταχύτητα και iii) εάν το έργο CASE υλοποιήθηκε κατά τον οικονομικότερο δυνατό τρόπο.
Ο έλεγχος επικεντρώθηκε κυρίως στο έργο CASE, το οποίο απορρόφησε το μεγαλύτερο μέρος της επιχορήγησης του EUSF (350 από τα 494 εκατομμύρια ευρώ). Ο έλεγχος διενεργήθηκε μεταξύ Νοεμβρίου 2011 και Φεβρουαρίου 2012 και κάλυψε δείγμα πέντε διαδικασιών σύναψης συμβάσεων και 12 συμβάσεων ανέγερσης κτιρίων και προμήθειας επίπλων, σκυροδέματος, πυλώνων και σεισμικών μονωτών. Το δείγμα κάλυψε το 35 % των συμβατικών ποσών για το έργο CASE (βλέπε παράρτημα II της έκθεσης). Οι αναλύσεις εγγράφων συμπληρώθηκαν από συνομιλίες και παρατηρήσεις που πραγματοποιήθηκαν στην Υπηρεσία Πολιτικής Προστασίας της Ιταλίας, στις τοποθεσίες του έργου, καθώς και με τους ενδιαφερόμενους φορείς στη σεισμόπληκτη περιοχή.
Το Συνέδριο διαπίστωσε ότι τα χρηματοδοτηθέντα έργα, εξαιρουμένου του έργου CASE, ήταν επιλέξιμα σύμφωνα με τον κανονισμό για το EUSF, είχαν όλα υλοποιηθεί βάσει της συμφωνίας εφαρμογής και ανταποκρίθηκαν σε πολυάριθμες άμεσες ανάγκες των σεισμοπλήκτων. Η στρατηγική την οποία επέλεξαν οι ιταλικές αρχές για την κατασκευή των διαμερισμάτων CASE ήταν ευνόητη, αλλά το έργο δεν πέτυχε τον στόχο της παροχής στέγασης σε όλο τον πληθυσμό που είχε μετακινηθεί πριν από τον χειμώνα. Τα διαμερίσματα CASE απεδείχθησαν άσκοπα δαπανηρά και στέγασαν υπερβολικά μικρό αριθμό ατόμων· επίσης, υπήρχαν ελλείψεις όσον αφορά τον σχεδιασμό του έργου και την εξασφάλιση της οικονομίας στην υλοποίησή του. Ο κανονισμός για το EUSF ορίζει ότι το Ταμείο μπορεί να χρησιμοποιείται μόνο για επείγουσες ενέργειες πρώτης ανάγκης, συμπεριλαμβανομένης της προσωρινής στέγασης. Ο κανονισμός δεν προβλέπει το ενδεχόμενο χρηματοδότησης πραγματικής ανοικοδόμησης ή έργων που παράγουν έσοδα. Επιπλέον, σύμφωνα με τον κανονισμό για το EUSF, το πεδίο εφαρμογής του Ταμείου περιορίζεται στις πλέον επείγουσες ανάγκες, ενώ η πιο μακροπρόθεσμη ανασυγκρότηση πρέπει να αφεθεί σε άλλα μέσα. Συνεπώς, κατά τη γνώμη του Συνεδρίου, το έργο CASE, το οποίο παρείχε βιώσιμη στέγαση διαρκείας, δεν ήταν σύμφωνο με τους στόχους του EUSF. Επιπλέον, τα διαμερίσματα CASE αναμένεται να αποφέρουν σημαντικά έσοδα στο μέλλον, μολονότι δεν υπάρχουν διατάξεις στον κανονισμό για το EUSF όσον αφορά τέτοιου είδους ενδεχόμενα.
Με στόχο την άντληση διδαγμάτων από την εμπειρία του Αμπρούτσο και λαμβάνοντας δεόντως υπόψη τη συγκεκριμένη κατάσταση έκτακτης ανάγκης και τον αντίκτυπό της, το ΕΕΣ συνιστά στην Επιτροπή: i) να εξετάσει το ενδεχόμενο προσαρμογής του κανονισμού για το EUSF στις πρόσφατες εξελίξεις όσον αφορά τις στρατηγικές αντιμετώπισης καταστροφών, ii) να ενθαρρύνει τα κράτη μέλη να βελτιώσουν την ετοιμότητα ανταπόκρισής τους σε καταστάσεις έκτακτης ανάγκης, προκειμένου να επιτυγχάνεται έγκαιρη συνδρομή με βέλτιστη σχέση κόστους/αποτελεσματικότητας και iii) να προωθήσει τον σχεδιασμό και την υλοποίηση έργων έκτακτης ανάγκης λαμβάνοντας δεόντως υπόψη την αρχή της οικονομίας.