Στην δεκαετία του 1980 μετείχα σε πολλά σεμινάρια για ασφαλιστές και Διευθυντές συντονιστών ασφαλιστικών συμβούλων. Ο Δ. Κοντομηνάς της INTERAMERICAN πλήρωνε εκατομμύρια για εκπαίδευση διοικητικών υπαλλήλων και στελεχών πωλήσεων. Εκπαιδεύτηκα σε όλα τα «σχολεία» της LIMRA, σε πάμπολλα της INTERAMERICAN και με δικά μου έξοδα είχα συμμετάσχει μαζί με τους ασφαλιστές του υπ/τος μου και σ’ ένα σεμινάριο της MORAX του Φίλιππου Μωράκη που είχε αποχωρήσει τότε από την INTERAMERICAN απ’ την οποία εγώ έφυγα 10 χρόνια μετά. Η εκπαιδευτική προσφορά του Φίλιππου είναι τεράστια στην Ελληνική ασφαλιστική αγορά.

Αν μπείτε στην ιστοσελίδα του Πανελλήνιου Συνδέσμου Συντονιστών Ασφαλιστικών Συμβούλων (ΠΣΣΑΣ) θα δείτε ότι συμμετείχα στα κοινά από τα πρώτα χρόνια του, το 1986 ιδρύθηκε (το 1988 ήμουν αντιπρόεδρος) και απέκτησα εμπειρίες από αγώνες και επιτυχίες συναδέλφων μου στην ALICO, NN, ΕΘΝΙΚΗ, METROLIFE… Διάβαζα τα κλαδικά περιοδικά ΙΔΙΩΤΙΚΗ ΑΣΦΑΛΙΣΗ, ΑΣΦ. ΑΓΟΡΑ, ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΑΣΦΑΛΙΣΤΙΚΗ και έπαιρνα ιδέες που σαν ταχυδρόμος «μετέφερα» στους ανθρώπους (είχα καμιά 100αριά κωδικούς). Στόχευα να μεταφέρω την «ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ» της ασφάλισης και ήμουν σίγουρος ότι από εκεί και πέρα ήταν εύκολα. Όμως χρειαζότανε και ΠΡΑΚΤΙΚΕΣ ενέργειες, χειροπιαστά βοηθήματα, χαρτιά, φωτογραφίες κλπ. που να παρακινούν σε άμμιλα και προσπάθεια. Με είχαν επηρεάσει θετικά τα πολλά σεμινάρια, ο Δ. Κοντομηνάς, τα συνέδρια και φυσικά με βόηθαγε το γεγονός ότι ήμουν πτυχιούχος Νομικής Αθηνών και Παντείου Πανεπιστημίου και τα καταλάβαινα καλύτερα.
Σεμινάρια εταιρικής και ατομικής ψυχολογίας μας έκανε η Σμαρούλα Παντελή που συμμετείχε και ο ίδιος ο Κοντομηνάς όπως και σε αυτά της LIMRA με τον Alec Merrifield που «ξεστράβωσε» πολλούς από μας, με τον Robert GERY, τον CLIBERT LOWERRE, το Νίκο Πάππας κ.ά.  Σε κάποιο από αυτά ο Κοντομηνάς μας μοίρασε ένα χαρτόνι που έγραφε ΥΠΟ ΝΕΑ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ για να το βάλουμε πάνω στο γραφείο και ν’ αλλάξουμε μυαλά. Ήταν πανηγύρι για μένα αυτή ή γνώση και γυρίζοντας έμπαινα στο γραφείο και κοίταζα με μάτι ΥΠΟ ΝΕΑ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ τα πάντα. Πήγαινα κάποιες Κυριακές και καθόμουνα σε μια καρέκλα στην πόρτα εισόδου και παρατηρούσα πως είναι το υπ/μα μου στα μάτια του επισκέπτη. Σαν τον Ξέρξη που κοιτούσε την ναυμαχία της Σαλαμίνας. Είχα ακούσει πολλά για την εμφάνιση γραφείων και με είχαν ΕΠΗΡΕΑΣΕΙ ΘΕΤΙΚΑ αυτά που έλεγε κάπου ο Δ/νων Σύμβουλος της IBM, Thomas J. Watson για το κλίμα και ατμόσφαιρα στην IBM: «Ο πατέρας Watson, προηγούμενος Δ/νων είχε γεμίσει τους τοίχους συνθήματα όπως "ο χαμένος χρόνος είναι χαμένος για πάντα", «Η ακινησία είναι αδιανόητη», «Πουλάμε εξυπηρέτηση», «Οι εταιρίες γίνονται γνωστές από ανθρώπους τους» κλπ. Είχα ακούσει ότι ο Κοντομηνάς για να μη «αραχνιάζουν» οι υπάλληλοι στα κεντρικά τους άλλαζε θέσεις στους ορόφους κάνοντας περιστροφές τμημάτων. Κοίταζα κι εγώ και μετά πήγαινα και καθόμουν σε καρέκλες κι έλεγα «πως νοιώθει εδώ ο Νίκος;», «Η γραμματέας βλέπει τοίχο, να βάλω ένα κάδρο με τοπίο», «Εδώ είναι στριμωγμένος ο Τηλέμαχος. Η Μαίρη συνήθισε να την αλλάξω κι ας γκρινιάζει».

Στην είσοδο ήταν η γραμματέας και τα συρτάρια του γραφείου της. Όπως έμπαιναν  οι ασφαλιστές ήθελα να βλέπουν τον πίνακα παραγωγής και να παρακινούνται. Είχαμε ένα κουτί με ειδικούς κρεμαστούς φακέλους για έναν-έναν ασφαλιστή όπου βάζαμε την αλληλογραφία του, τα συμβόλαια, τα μηνύματα. Πάνω από το κουτί είχα τον πίνακα παραγωγής και μπαίνοντας έβλεπαν  την σειρά επιτυχίας… Οι πάνω πάνω και πρώτοι καμάρωναν. Οι κάτω-κάτω δεν ήθελαν ούτε να τα δουν,  δυσανασχετούσαν. Κάποιοι δεν ήθελαν στην αρχή να φαίνεται το όνομα τους αλλά όταν έκαναν παραγωγή μάλωναν την γραμματέα που καθυστερούσε να βάλει τ’ όνομά τους πιο πάνω στη σειρά…Σ’ αυτό τον πίνακα πρόσθεσα φωτογραφία τον πρώτο του μήνα και έτους. Έβαλα και γύρω φωτογραφίες με βραβεύσεις από Κοντομηνά για να τονίζω την ηγεσία της εταιρίας, ή φωτογραφίες σε ταξίδια με φόντο αξιοθέατα παγκοσμίου φήμης στο Παρίσι, τον πύργο Άιφελ, το Big Ben στο Λονδίνο, το ναό του Βούδα στην Ταϊλάνδη και επιτυχημένους εκεί. Γύρω – γύρω στα γραφεία έβαζα φωτογραφίες επιτυχίας, πτυχία, βραβεία, κορνίζες, αφίσες και πάνω απ’ το ρολόι του υπ/τος στη μεγάλη αίθουσα θυμάμαι γραμμένο από μένα με μαρκαδόρο μαύρο παχύ το σύνθημα «αν σπαταλάς το χρόνο σου, σπαταλάς τη ζωή σου». Πήγαινα απογεύματα και έφτιαχνα σε μεγάλα άσπρα χαρτόνια παρακινητικά θέματα για τα ταξίδια, για συνέδρια, για εκδηλώσεις. Το ίδιο έκανα και στις συναντήσεις υπ/τος. Έκανα σκληρή προετοιμασία, έβγαζα φωτοτυπίες τα θέματα, τα ερωτηματολόγια, τις εγκυκλίους, πολλά άρθρα από τα βιβλία του Μάκη Ρουχωτά ή άρθρα του Δημήτρη και πολύ συχνά τα σχόλια του Τάκη Δρακάτου και θέματα από ύλη της LIMRA που δημοσίευε το περιοδικό ΙΔΙΩΤΙΚΗ ΑΣΦΑΛΙΣΗ και πάντα αξιοποιούσα τις καταστάσεις αποτελεσμάτων που δημοσίευε η Οικονομική Ασφαλιστική του Ζαχαρίου. Πρέπει να ήμουν και το πρώτο Agency στην Ελλάδα που έκανα γιορτή στην κοπή πίττας στα γραφεία στην Οθωνος 6 5ος όροφος και εν συνεχεία διαμόρφωσα στον χώρο έτσι ώστε να σερβιριστούν φαγητά με κρασί με μουσική και κλαρίνα… «Εδώ ζούμε όλες τις στιγμές  μας, εδώ θα γιορτάσουμε τις επιτυχίες μας» είπα τελειώνοντας προς τους  προσκεκλημένους (κάπου 300). Εκείνη τη μέρα της γιορτής με πλησίασε συγγενής μου και μου είπε εμπιστευτικά: "Τόσο κόσμο ξέρεις γιατί δεν λες σε κάποιον να σε διορίσει στο δημόσιο;". Αυτή ήταν τότε η άποψη του κόσμου που πίστευε το ότι να είσαι ασφαλιστής είναι κατάντια. Ένοιωθα να «αγιάζει» ο χώρος με την παρουσία των οικογενειών και φίλων. «Έκοψε την πίττα ο φιλοπρόοδος Ευάγγελος Σπύρου έγραψε στην « Ασφαλιστική Αγορά» ο Δ. Ρουχωτάς.  Κάθε μήνα ερχότανε ο Παπα Ηλίας ή παπα Δημήτρης Νίκου από την Μητρόπολη και κάναμε αγιασμό. Στο υποκατάστημά μου έστειλε τους πρώτους Managers από Κύπρο ο Βας.Καλτσάς να πάρουν ιδέες για το ξεκίνημα τους. Ήθελα να αποπνέει ενθουσιασμό το γραφείο. Είχαν να ζήσουν οικογένειες οι άνθρωποι εκεί μέσα και ήθελα να νοιώθουν ζεστά. Πήγαινα πρωί-πρωί και στο φάκελο τους έβαζα θέματα που διάβαζα γράφοντας ότι «αυτό θέλω να το διαβάσεις, θα βρεις απαντήσεις για αυτό που με ρώτησες», ώστε να νοιώθει ότι τον προσέχω. Όταν λάβαινα εγκυκλίους με αποτελέσματα τράβαγα κόκκινη γραμμή κάτω απ τους επιτυχημένους, έγραφα δυο λέξεις «Μπράβο Νίκο» «Συγχαρητήρια Ανδρέα» το έβαζα στις ανακοινώσεις και μια φωτοτυπία ξεχωριστή στο φάκελο Έστελνα γράμματα στα σπίτια τους με συγχαρητήρια  να δουν και στην οικογένεια. Όταν ήμουν  άπειρος- νέος με στενοχωρούσε που έρχονταν  οι ασφαλιστές και χωρίς να πουν «καλημέρα» έλεγαν «Ξέρεις έχω ένα πρόβλημα και θέλω να ….».Το συζήτησα με τον Άλεκ Μέριφιλντ μέσω του Νίκ Πάππας και μου είπε "Είσαι εκεί να τους καλοδέχεσαι  και να λύνεις τα προβλήματα τους.Αυτοί τρέχουν στον ήλιο και βροχή να σου φέρουν χρήματα για να πάρεις το δικό σου εισόδημα, να ζεις καλά, να ταξιδεύεις, να σπουδάσουν τα παιδιά σου. Δεν αξίζει να τους συμπαθείς όταν έρχονται να ακουμπήσουν πάνω σου αναγνωρίζοντας ότι είσαι αφεντικό;"

Αυτό πρέπει να είναι το υπ/μα σου.

Είμαι σίγουρος σαν «συλλέκτης εμπειριών» ότι πάντα οι εμπειρίες και γνώσεις των άλλων είναι πολύτιμες. Κάποιος στην Wall Street Journal  έγραψε ένα άρθρο το 1982 όπου επισήμανε ότι οι υπάλληλοι της IBM είχαν τέτοια προσκόλληση στην εταιρεία και το κλίμα της που όσοι έφευγαν «ένοιωθαν σαν να ξενιτεύονται». «Όλοι πίστευαν ότι εκεί στο χώρο  που δούλευαν ήταν ότι καλύτερο είχε ο κόσμος!».
Σε μικρογραφία ο κάθ' ένας Δ/της μπορεί να προσπαθήσει να κάνει καλύτερο τον χώρο που ζουν οι άνθρωποί του.
Το μήνυμα που θα ήθελα να δώσω στους Managers και επικεφαλής εταιρειών είναι ότι δεν είναι εύκολο να δημιουργηθεί μία αισθητική «ταύτισης» και «ένταξης» στην εταιρεία και τον «υλικό και άυλο» χώρο της.
Όμως όσοι επιβίωσαν προσπάθησαν να κάνουν «χειροπιαστή» αυτήν την ιδεολογία όπου οι εταιρείες έχουν ένα σχολείο που διδάσκει να «μιλάει» ακόμη και το περιβάλλον που ζουν και εργάζονται άνθρωποι. Σήμερα που τα ΟΧΙ είναι πολλά και η αγορά «παγωμένη» τουλάχιστον οι άνθρωποί μας, ας έχουν δικό τους ένα φιλικό περιβάλλον και ένα χαμόγελο να τους υποδεχθεί. Αλλά και ένα καλό ξεκίνημα την ώρα που ετοιμάζονται και δένουν τα κορδόνια των παπουτσιών για να βγουν στην αγορά, έτοιμοι, όμορφοι και «γυαλισμένοι».

Ε. Σ.