Το παιδί για να εκφραστεί χρησιμοποιεί πολλούς και διαφορετικούς τρόπους όπως: το παιχνίδι, τη ζωγραφική, το χορό, τη μουσική, αλλά και τη γλώσσα του ίδιου του σώματός του (χειρονομίες, ομιλία, γκριμάστες, φωνές).

Μεγαλύτερη σημασία από τα παραπάνω εκφραστικά μέσα έχουν το παιχνίδι και το ιχνογράφημα.
Έρευνες έχουν αποδείξει ότι τα παιδιά παίζοντας, δίνουν ζωή σε κάθε πιθανό και απίθανο αντικείμενο. Μιλούν μέσα από τα αντικείμενα και τα βάζουν σε κίνηση εμψυχώνοντάς τα. Με την ίδια αυτή λογική και το ιχνογράφημα είναι μια μορφή συμπεριφοράς παιχνιδιού του παιδιού. Σίγουρα τα ίδια τα νήπια φαίνεται ότι θεωρούν το σχέδιο μια μορφή παιχνιδιού στο οποίο επιδίδονται με προθυμία και απορροφώνται από αυτό όπως ακριβώς στο μοναχικό τους παιχνίδι με αντικείμενα και υλικά. Με το ιχνογράφημα τα παιδιά εξασκούν και αναπτύσσουν δραστηριότητες που θα είναι σημαντικές στην ζωή τους. π.χ σχεδιασμό χαρτών, οργανογράμματα για λόγους επικοινωνίας. Επίσης όπως το παιχνίδι επιτρέπει την απελευθέρωση θυμού, επιθετικότητας και το ιχνογράφημα κάνει ακριβώς το ίδιο π.χ. ένα μικρό αγόρι που κάνει σχέδια στρατιωτών και μαχών θα μπορούσε (συζητήσιμα) να θεωρηθεί ότι απελευθερώνει την επιθετική του ορμή. Η ζωγραφική δίνει τη δυνατότητα στο παιδί να εκφράζει τα συναισθήματά του, τους φόβους του, πτυχές της προσωπικότητάς του, το ιχνογράφημα περιέχει συνειδητά και ασυνείδητα νοήματα καθώς και προσωπικές δηλώσεις. Το παιδί μπορεί να ξαναζήσει εμπειρίες και γεγονότα τα οποία θα τα τροποποιήσει για να ταιριάξουν στις επιθυμίες του. Θα ανασύρει συναισθήματα αλλά και θα τα διοχετεύσει, θα αποδεσμεύσει τις εντάσεις του και τις απογοητεύσεις του και θα λύσει προβλήματα. Στο ιχνογράφημα προβάλλει τις ιδέες, τις σκέψεις του, αφηγείται τις  προσωπικές του περιπέτειές άμεσα χωρίς ντροπή και περιορισμό απαλλαγμένες από την έννοια του «σωστού» και του «λάθους»
Είναι μια προσπάθεια του παιδιού να «επικοινωνήσει» μαζί μας. «Είμαι εδώ και θέλω κάτι να σας πω».

Το γεγονός αυτό προκάλεσε το ενδιαφέρον των ψυχολόγων  και των παιδαγωγών, για να χρησιμοποιήσουν το ιχνογράφημα ως   «ψυχογράφημα», μια θεμελιώδη και ιδιαίτερα αποκαλυπτική δραστηριότητα για τον τρόπο με τον οποίο βιώνει τον εαυτό του και τον κόσμο   και να ανιχνεύσουν στοιχεία της ψυχικής του κατάστασης και του διαπροσωπικού του ύφους.
Σήμερα το ιχνογράφημα χρησιμοποιείται ως διαγνωστικό μέσο αξιολόγησης αλλά και θεραπευτικής παρέμβασης. Για να φτάσει κάποιος στο σημείο να καταλάβει τη βαθύτερη σημασία του ιχνογραφήματος, πρέπει να ακολουθήσει ορισμένους έγκυρους τρόπους ερμηνείας, οι οποίοι προϋποθέτουν επιστημονικές εμπειρίες.

Κάποια ενδεικτικά παραδείγματα αξιόλογων διαγνωστικών στοιχείων της προσωπικότητας του νηπίου θα μπορούσαμε να πούμε ότι αποτελούν:

• Οι χρωματισμοί  που χρησιμοποιεί  στα ιχνογραφήματά του.
• Ένα παιδί που ζωγραφίζει τα πρόσωπα της οικογένειάς του ή το σπίτι του, μεταφέρει κάποιες φορές με αμεσότερο τρόπο πληροφορίες για το κοινωνικό του περιβάλλον  από οποιαδήποτε αφήγηση. Η επιλογή των χρωμάτων, η θέση των μορφών σε μια επιφάνεια, η συχνή επανάληψη ορισμένων μοτίβων, ο υπερτονισμός, ή αντίθετα η απάλειψη κάποιων προσώπων και αντικειμένων αποκαλύπτουν βιώματα και καταστάσεις από το σπίτι.
• Όταν  το ιχνογράφημα,  που παρουσιάζει  ανθρώπινο σώμα  είναι μεγάλο και επιβλητικό, τούτο σημαίνει πως το πρόσωπο τούτο  θαυμάζεται από το παιδί  και θέλει να του μοιάσει.
• Αν το σχέδιο έχει ελλείψεις, παραλείψεις, με άσχημο πρόσωπο,  αυτό αποδεικνύει πως  το παιδί  τρέφει  αντιπάθεια στο εικονιζόμενο άτομο.
• Αν σχεδιάζει συχνά το πρόσωπό του, φανερώνει ένα κυρίαρχο τύπο παιδιού με εγωκεντρικές τάσεις.

*Μαίρη Δασκάλου, Νηπιαγωγός, MSc ειδικής αγωγής και ψυχολογίας, υπ. διδάκτωρ Παν/μιου Αθηνών

**Τα θέματα για το παιδί είναι αποτέλεσμα της συνεργασίας της εφημερίδας «Παιδικός Σταθμός για Γονείς» και των ανθρώπων του νηπιακού κέντρου «Μανταρίνι».

Κάντε click εδώ:  www.psgg.gr  και βρείτε όλα τα θέματα που αφορούν στην υγεία, ψυχολογία, ανάπτυξη, διατροφή, συμβουλευτική των παιδιών.

Νηπιαγωγείο & Βρεφονηπιακό Κέντρο
ΜΑΝΤΑΡΙΝΙ
Λ. Κατσώνη 42 & Μ. Μπότσαρη, 145 61 Κηφισιά
Τηλ.: 210-8012761 Τηλ. & Fax: 210-6233243
Http: www.mantarinikids.com E-mail: [email protected]