Οι διαταραχές του συναισθήματος διακρίνονται σε δύο κατηγορίες: Αγχώδεις διαταραχές όπου το άγχος παύει να είναι ένα λειτουργικό συναίσθημα, αλλά γίνεται υπερβολικό σε ένταση, δυσανάλογο σε σχέση με το ερέθισμα το οποίο το προκαλεί και επίμονο στο χρόνο. Τα συμπτώματα αυτών των διαταραχών δε γίνονται συνήθως εύκολα αντιληπτά, και όταν γίνονται, είναι δύσκολο για τους γονείς να διακρίνουν αν πρόκειται για φυσιολογικές ή παθολογικές εκδηλώσεις άγχους και φόβου. Το παιδί προσχολικής και σχολικής ηλικίας που πάσχει από κάποια αγχώδη διαταραχή μπορεί να παρουσιάσει:

• Άγχος αποχωρισμού που εκφράζεται με κλάμα, εφιάλτες, διαταραχές ύπνου, σχολική φοβία, ανησυχία μήπως πάθει κακό κάποιος δικός του.
• Φοβίες, αποφυγή καταστάσεων που αφορούν στα ύψη, το σκοτάδι, τους δυνατούς θορύβους, τους κεραυνούς, τα σκυλιά κ.ά.
• Κοινωνική απομόνωση, αρνητική αυτοεικόνα, αίσθημα απόρριψης, έντονο φόβο πως θα περιέλθει σε κατάσταση αμηχανίας ή σύγχυση με την έκθεσή του σε μια κοινωνική κατάσταση (π.χ. απαγγελία ποιήματος σε σχολική γιορτή).
• Γενικευμένη ένταση, αδυναμία χαλάρωσης, σωματικούς πόνους και ναυτία, απαισιοδοξία, υπερβολική ανησυχία για τις επιδόσεις του στο σχολείο ή τις σχέσεις του με τα άλλα παιδιά.
• Εκρήξεις θυμού ή αποδιοργανωμένη συμπεριφορά μετά από κάποια τραυματική εμπειρία.
• Επαναλαμβανόμενες εμμονές ή τελετουργίες κυρίως σε σχέση με θέματα υγείας, καθαριότητας, τακτοποίησης.
• Σε εξαιρετικά σπάνιες περιπτώσεις διαταραχή πανικού, με έντονα σωματικά συμπτώματα και φόβο θανάτου.

Διαταραχές της διάθεσης με συχνότερη την κατάθλιψη. Τις περισσότερες φορές, γονείς και δάσκαλοι δυσκολεύονται να αναγνωρίσουν τα καταθλιπτικά συμπτώματα ενός παιδιού, καθώς αποδίδουν τη συμπεριφορά του σε υπερβολική ντροπαλότητα ή έλλειψη κοινωνικότητας. Συγχρόνως, η δυσκολία του παιδιού να εκφράσει τα συναισθήματά του δυσχεραίνει την έγκαιρη διάγνωση. Τα παιδιά προσχολικής και σχολικής ηλικίας που πάσχουν από κάποιου είδους καταθλιπτική διαταραχή ενδέχεται να παρουσιάσουν:

• φτωχή αλληλεπίδραση και αντιδράσεις σε ερεθίσματα στη βρεφική ηλικία,
• διαταραχές ύπνου και πρόσληψης τροφής,
• καθυστέρηση ανάπτυξης ή παλινδρόμηση σε πρώιμα στάδια σε γνωστικό, λεκτικό, σωματικό επίπεδο (πιπίλισμα δακτύλου, νυχτερινή ενούρηση),
• άγχος αποχωρισμού από γονείς,
• φόβο εγκατάλειψης,
• σχολική φοβία,
• κλάμα, θλίψη, κακή διάθεση,
• απώλεια ενδιαφέροντος για δραστηριότητες από τις οποίες αντλούσαν ευχαρίστηση (παιχνίδι),
• κοινωνική απόσυρση,
• έλλειψη κινήτρου,
• δυσκολία συγκέντρωσης,
• μείωση σχολικής επίδοσης,
• ενοχές,
• υπερβολική αυτοκριτική,
• σωματικούς πόνους,
• πλήξη,
• αυτοκαταστροφικές συμπεριφορές.

Ωστόσο, η καταθλιπτική διαταραχή στο παιδί δεν εκδηλώνεται πάντα με θλίψη και ατονία, αλλά και με ιδιαίτερα παραπλανητικά συμπτώματα, όπως ευερεθιστότητα και υπερδιέγερση.

Γονείς και δάσκαλοι, χτίζοντας μέρα με την ημέρα μια υγιή σχέση με το παιδί, μπορούμε ευκολότερα να αντιληφθούμε τυχόν αλλαγές στη συμπεριφορά και τη διάθεσή του. Πολλά από τα συμπτώματα μπορεί να είναι παροδικά και να μην ελλοχεύουν κανένα σύμπτωμα για την υγεία του παιδιού. Εάν, όμως, παρατηρήσουμε συνδυασμό των προαναφερθέντων συμπτωμάτων σε μεγάλη ένταση και διάρκεια στο χρόνο και κρίνουμε πως δυσχεραίνεται η προσαρμογή και η λειτουργικότητά του, τότε – και μόνο - θα πρέπει να απευθυνθούμε σε ειδικό για την έγκαιρη αντιμετώπιση της κατάστασης. Μία από τις μεθόδους που αποδεικνύονται ιδιαίτερα αποτελεσματικές στην αντιμετώπιση συναισθηματικών διαταραχών των παιδιών είναι το θεατρικό παιχνίδι και το κουκλοθέατρο, που ευνοούν την αναγνώριση και εξωτερίκευση των συναισθημάτων του παιδιού σε ασφαλές πλαίσιο.

*Ερμίνα Κοντακίδου, Ψυχολόγος, MSc Κλινικής Ψυχολογίας και Ψυχοπαθολογίας

**Τα θέματα για το παιδί είναι αποτέλεσμα της συνεργασίας της εφημερίδας «Παιδικός Σταθμός για Γονείς» και των ανθρώπων του νηπιακού κέντρου «Μανταρίνι».

Κάντε click εδώ:  www.psgg.gr  και βρείτε όλα τα θέματα που αφορούν στην υγεία, ψυχολογία, ανάπτυξη, διατροφή, συμβουλευτική των παιδιών.

Νηπιαγωγείο & Βρεφονηπιακό Κέντρο
ΜΑΝΤΑΡΙΝΙ
Λ. Κατσώνη 42 & Μ. Μπότσαρη, 145 61 Κηφισιά
Τηλ.: 210-8012761 Τηλ. & Fax: 210-6233243
Http: www.mantarinikids.com E-mail: [email protected]