Γράφουν ΕΛΕΝΗ ΠΑΠΑΒΑΣΙΛΕΙΟΥ*
και ΠΑΥΛΟΣ ΤΡΩΙΖΟΣ – ΠΑΠΑΒΑΣΙΛΕΙΟΥ**
         
Οι τροφικές δηλητηριάσεις των παιδιών είναι από τα πλέον σημαντικά προβλήματα που μπορεί να κληθούν να αντιμετωπίσουν οι γονείς κατά τη διάρκεια των καλοκαιρινών διακοπών της οικογένειας. Ως τροφική δηλητηρίαση ορίζουμε πάνω από 250 γνωστές παθήσεις που προκαλούνται από την κατανάλωση μολυσμένων τροφών ή ποτών και οφείλονται κατεξοχήν σε ποικίλους μικροοργανισμούς όπως βακτήρια, ιούς ή παράσιτα τα οποία είτε αναπτύχθηκαν πάνω σε μη καλοσυντηρημένες τροφές, είτε «εναποτέθηκαν» στα τρόφιμα εξαιτίας κακών συνθηκών υγιεινής (ψύξη, απόψυξη, προετοιμασία, μαγείρεμα χωρίς την τήρηση κανόνων υγιεινής), είτε μεταδόθηκαν από άτομο σε άτομο. Έτσι, ακόμα και τα πλέον αγνά υλικά και τρόφιμα μπορούν να προκαλέσουν στο παιδί, αλλά και σε όλη την οικογένεια, κάποια μορφή τροφικής δηλητηρίασης. Παρακάτω παραθέτουμε πίνακα με τα πλέον συνήθη μικρόβια που μπορεί να αποτελέσουν αιτία τροφικών δηλητηριάσεων, τα συμπτώματά τους, το χρονικό διάστημα που απαιτείται από τη μόλυνση μέχρι και την εκδήλωση των συμπτωμάτων (χρόνος επώασης) και φυσικά τα φαγητά πάνω στα οποία μπορεί να ανιχνεύονται μικρόβια.

Μικρόβια -Συμπτώματα-Χρόνος επώασης-Ύποπτα φαγητά

Σαλμονέλλα 
Πόνοι στην κοιλία, έμετοι, διάρροιες, πυρετός 

12 – 24 ώρες Κρέας, πουλερικά, αυγά, γάλα προϊόντα ζαχαροπλαστικής με βάση το αυγό, μολυσμένα αυγά, ντρέσιγκ για σαλάτες, νερό, κατοικίδια ζώα, από άτομο σε άτομο

Καμπυλοβακτηρίδιο Πυρετός, πόνος στην κοιλία, έμετοι, διάρροιες,  (αιμορραγικές στο 50%) 
1 – 7 ημέρες Φρέσκο γάλα χωρίς παστερίωση, αυγά, πουλερικά, κακοψημένο μοσχαρίσιο κρέας, μολυσμένο νερό

Σιγκέλλα  Αρχικά μπορεί να ανιχνεύεται μόνο πυρετός (που μπορεί να συνοδεύεται από σπασμούς), πόνοι στην κοιλιά, ογκώδεις κενώσεις, οι οποίες προϊόντος του χρόνου ακολουθούνται από μικρές συχνές διαρροϊκές κενώσεις με αίμα  

12 ώρες – 3 ημέρες 

Μολυσμένο νερό, τροφές, από άτομο σε άτομο

Κολοβακτηρίδιο
 Πολλές πράσινες δύσοσμες σαν νερό κενώσεις, που αρκετές φορές μπορεί να μην συνοδεύεται από πυρετό ή εμέτους. Στο κολοβακτηρίδιο οφείλεται και η διάρροια των ταξιδιωτών  

1 – 2 ημέρες 
Μολυσμένες τροφές και νερό ειδικά σε περιοχές με χαμηλό επίπεδο υγιεινής και θερμά κλίματα. Προσβάλλει περισσότερο τα αγόρια

Σταφυλόκοκκος
 Ναυτία, έμετος, ζάλη, υπνηλία, λήθαργος, πολλές φορές μπορεί να συνοδεύεται και από διάρροια 
8 – 24 ώρες 

Μολυσμένο νερό και τροφές (γλυκίσματα, κρέμες)

Ιοί  Ναυτία, εμετοί, διάρροια και κοιλιακό άλγος  
12 – 48 ώρες
 Ωμά μύδια και λοιπά οστρακοειδή, μολυσμένο νερό, σαλάτες, από άτομο σε άτομο

Πολλές φορές οι δηλητηριάσεις μπορεί να οφείλονται σε άλλα μικρόβια (όπως υερσίνια, λιστέρια, κρυπτοσπορίδιο, λάμβλια κτλ.) ή και να μην είναι μικροβιακής αιτιολογίας αλλά αντίθετα να σχετίζονται με διάφορους λιγότερο γνωστούς παράγοντες και ουσίες που ανιχνεύονται στην φύση (μανιτάρια, φύκη, σαλιγκάρια). Οι οξείες δηλητηριάσεις με μανιτάρια μπορεί να εκδηλωθούν με διάφορες μορφές, όπως γαστρεντερική, νευρική , αγγειακή ή ηπατική. Η κατανάλωση σαλιγκαριών μπορεί να προκαλέσει καθυστέρηση της  σωματικής ανάπτυξης των παιδιών λόγω της μεγάλης ανιχνευόμενης συγκέντρωσης μολύβδου και εκδηλώνεται με συμπτώματα όπως ναυτία, εφίδρωση, αναπνευστικά προβλήματα και πονοκέφαλο.
Συνήθως για την αντιμετώπιση μιας τροφικής δηλητηρίασης δεν απαιτείται ειδική θεραπεία
με φάρμακα, παρά μόνο δίαιτα για να σταματήσετε τη διάρροια. Ωστόσο αυτές οι δηλητηριάσεις λόγω πολλών εμέτων και διαρροιών μπορεί να προκαλέσουν αφυδάτωση, γι΄ αυτό και πολλές φορές απαιτείται η ιατρική παρακολούθηση των μικρών μας φίλων, ειδικά αν παρουσιάσουν ξαφνική αδυναμία και στεγνά χείλη, διάρροια με πυρετό ή και έντονο κοιλιακό πόνο με αίμα στις κενώσεις. Πρέπει πάντοτε να θυμόσαστε να μην δίνετε αυτοβούλως παυσίπονα ή άλλα φάρμακα στα παιδιά πριν να επισκεφτείτε κάποιον ιατρό, για να μην αλλοιώσουν ή συγκαλύψουν την αιτία της τροφικής δηλητηρίασης.

Προκειμένου να προφυλαχθούμε αρκεί να συνηθίσουμε να ελέγχουμε σχολαστικά τα τρόφιμα που θα καταναλώσουμε ή να μαθαίνουμε για τον ακριβή τρόπο παραγωγής τους. Πολλές φορές, ο άνθρωπος δεν αποτελεί τον μόνο “μεταφορέα” των μικροβίων, αντίθετα μύγες, κατσαρίδες, τρωκτικά, μολυσμένες επιφάνειες εργασίας, σκεύη, τρίχες, σπασμένα γυαλιά ή πλαστικά, εντομοκτόνα και καθαριστικά προϊόντα ευθύνονται για πολλές τροφικές δηλητηριάσεις. Γι’ αυτό και πρέπει να είμαστε ιδιαίτερα προσεκτικοί ως προς τη γεύση, την οσμή, τον τόπο φύλαξης και τρόπο συντήρησης, όταν καταναλώνουμε κρεατικά (ειδικά πουλερικά), θαλασσινά, γαλακτοκομικά προϊόντα και σοκολάτες.
Πολλές φορές υποτιμούμε παθήσεις που εκδηλώνονται με διάρροιες πιστεύοντας πως οφείλονται αποκλειστικά σε κάποιο μικρόβιο. Όμως απαιτείται ιδιαίτερη προσοχή και άμεση ιατρική παρακολούθηση διότι πολλές και σοβαρότερες οργανικές νόσοι (σύνδρομα δυσαπορρόφησης, κυστική ίνωση κτλ.) μπορεί να υποκρύπτονται, ειδικά σε διάρροιες που εμμένουν για μεγάλο χρονικό διάστημα.

*Παιδίατρος – Επιμελήτρια Α΄
** Φοιτητής Ιατρικής Πανεπιστημίου Αθηνών