• Η Ελίνα τα τελευταία χρόνια εργάζεται σε μια εταιρεία συμβούλων στη διαχείριση του μικρού πελατολογίου. Εξαρχής ήθελε πολύ να εξελιχθεί και για αυτό όχι μόνο φρόντισε να αναπτύξει τις γνώσεις και τις δεξιότητές της, αλλά ήταν πάντα διαθέσιμη και με κάθε ευκαιρία απέδειξε πως μπορεί να διαχειριστεί και το μεγαλύτερο πελατολόγιο. Τον τελευταίο καιρό ο υπεύθυνος κάποιων μεσαίων και μεγάλων λογαριασμών αποχώρησε από την εταιρεία και η Ελίνα δήλωσε ξεκάθαρα την επιθυμία της να αναλάβει αυτή τη θέση, κάτι που ούτως ή άλλως έκανε ανεπίσημα από τη στιγμή που υπήρξε η αποχώρηση. Δύο μήνες αργότερα, η εταιρεία ανακοίνωσε πως την κενή θέση θα αναλάμβανε κάποιο άτομο που προσέλαβε εκτός εταιρείας. Η Ελίνα αισθάνθηκε προδομένη και είχε έντονη την επιθυμία να παραιτηθεί.
• Ο Γιώργος είχε προσπαθήσει να είναι ο καλύτερος σύζυγος που μπορούσε. Σε όλη τη διάρκεια της σχέσης του με τη σύζυγό του ενδιαφερόταν για τις ανάγκες της, φρόντιζε να κάνουν ενδιαφέροντα και απολαυστικά πράγματα και επανειλημμένως είχε στερηθεί διακοπές για να είναι μαζί της, καθώς σε πολλές περιπτώσεις η σύντροφός του δεν μπορούσε να πάρει άδεια από τη δουλειά της για όσες μέρες μπορούσε εκείνος. Μέχρι που το συγκεκριμένο καλοκαίρι έτυχε εκείνος να μην μπορεί να πάρει άδεια από τη δική του δουλειά πάνω από πέντε ημέρες και η σύζυγός του επέλεξε να φύγει για δύο βδομάδες με τις φίλες της στις Κυκλάδες. Ο Γιώργος ένιωσε αδικημένος και θυμωμένος και σκέφτηκε τρόπους να πάρει το αίμα του πίσω!
• Η Άσπα είχε εγγυηθεί προσωπικά στον πελάτη της πως η συνεργασία του με την εταιρεία την οποία εκπροσωπούσε δεν θα τον άφηνε ποτέ ακάλυπτο. Για να το κάνει αυτό είχε βασιστεί στις διαβεβαιώσεις που είχε και η ίδια από τους προϊσταμένους της. Τώρα, τρία χρόνια μετά από μια συνεργασία στην οποία ο πελάτης της ήταν συνεπής στις δικές του υποχρεώσεις, χρειάστηκε να κάνει χρήση των υπηρεσιών για τις οποίες πλήρωνε, όμως η εταιρεία δεν μπόρεσε να ανταποκριθεί. Η Άσπα ένιωσε εκτεθειμένη απέναντι στον πελάτη της και προδομένη από την εταιρεία της. Ως αποτέλεσμα απέφευγε να επικοινωνήσει με τον πελάτη της και ήθελε να διακόψει άμεσα τη συνεργασία με την εταιρεία της.

Η Άσπα, ο Γιώργος και η Ελίνα ένιωσαν αδικημένοι και πληγωμένοι. Συναισθήματα που συχνά περιέχουν μέσα τους θλίψη, πίκρα και θυμό. Το συναίσθημα της αδικίας είναι ιδιαίτερα δυσλειτουργικό, καθώς η συναισθηματική αναστάτωση που επιφέρει έχει σημαντικές συνέπειες:

• Επηρεάζει αρνητικά τη λογική μας σκέψη, την ικανότητα λήψης αποφάσεων και την αντικειμενική αντίληψη της πραγματικότητας.
• Μας ωθεί να συμπεριφερθούμε με επιθετικό τρόπο, παθητικό-επιθετικό τρόπο (ειρωνεία, πισώπλατα μαχαιρώματα κ.ά.) ή παθητικό τρόπο (δεχόμαστε παθητικά την κατάσταση, το κρατάμε μέσα μας και μας πνίγει το άδικο ή ο θυμός), όμως κανένας από αυτούς τους τρόπους δεν μας βοηθά να επικοινωνήσουμε ευθέως την άποψή μας χωρίς να χάσουμε το δίκιο μας και χωρίς να προσβάλουμε την άλλη μεριά.
• Μας κάνει να εστιάζουμε στην αναποδιά που ήδη έχει συμβεί, μιζεριάζοντας για αυτήν αντί να αφιερώσουμε το χρόνο και την ενέργειά μας στο πώς μπορούμε να την επιλύσουμε ή να τη διαχειριστούμε.

Άλλες φορές οι άνθρωποι και άλλες φορές η ζωή η ίδια μάς φέρονται με άδικο τρόπο. Όταν συμβαίνει αυτό, αντιμετωπίζουμε όντως ένα πρόβλημα, καθώς η αδικία και η προδοσία μπορούν να έχουν συγκεκριμένες συνέπειες σε εμάς, όπως κούραση, χρόνος, οικονομικό κόστος, ή να μας βάλουν στη δύσκολη θέση να διαχειριστούμε διαπροσωπικές εντάσεις και διαπραγματεύσεις τις οποίες δεν δημιουργήσαμε εμείς. Το πρόβλημα αυτό είναι αντικειμενικό και προέρχεται από την αδικία την οποία έχουμε υποστεί.

Προτιμάς ένα πρόβλημα ή δύο προβλήματα;

Και εκεί είναι που παρεμβαίνουμε και δημιουργούμε ένα δεύτερο πρόβλημα εμείς οι ίδιοι. Το πρόβλημα αυτό είναι η υπερβολική συναισθηματική αναστάτωση. Η λογική της είναι η ίδια με το παιδί που αποφασίζει πως επειδή δεν του πήραμε ένα παιχνίδι να σπάσει το παιχνίδι που ήδη έχει, ή με τον έφηβο που επειδή οι γονείς του δεν του επιτρέψανε να μείνει ως αργά με τους φίλους του αποφασίζει να μην πάει καθόλου στο πάρτι.

Η αναστάτωση αυτή προέρχεται από εμάς και τη στάση μας να αρνούμαστε στην πραγματικότητα το δικαίωμα να συμβαίνει αν αυτή δεν μας αρέσει.

Φαίνεται πως όταν βρισκόμαστε αντιμέτωποι με μια πραγματικότητα που είναι δυσάρεστη, συχνά την αντιμετωπίζουμε αγανακτώντας για το ότι αυτή συνέβη, δημιουργώντας μέσα μας μια αναστάτωση με συγκεκριμένα συστατικά:

1. Μια επιθυμία/προτίμηση που προάγουμε σε αυθαίρετη απαίτηση: «Δεν μου αρέσει που ο διευθυντής μου είναι άδικος και αυτό δεν μπορεί να συμβαίνει».

2. Μια καταστροφολογία για αυτό, ενώ εμείς απαιτούμε να μη συμβαίνει, τελικά συνέβη: «Και αυτό είναι ό,τι χειρότερο μπορούσε να μου συμβεί».

3. Μια έκφραση χαμηλής ανοχής μας στο γεγονός: «Και αυτό δεν το αντέχω».

4. Ένα συμπέρασμα το οποίο μειώνει τον εαυτό μας ή κάποιον άλλον ή ένα γενικότερο πλαίσιο: «Και αυτό που συνέβη μου δείχνει πόσο ανίκανος είμαι/πόσο τιποτένιος είναι ο διευθυντής μου/πόσο άδικη και χάλια είναι η δουλειά που κάνω».

Το αποτέλεσμα από αυτόν τον τρόπο σκέψης είναι συναισθήματα θλίψης, αδικίας, θυμού, τα οποία με τη σειρά τους μας δημιουργούν την τάση να συμπεριφερθούμε αναλόγως, δηλαδή να συμπεριφερθούμε πληγωμένα, με συναισθηματικές αντιδράσεις θυμού και έντασης.

Δεν είναι όμως μόνο η συμπεριφορά μας που επηρεάζεται. Η συναισθηματική ένταση επηρεάζει και όλες τις υψηλές μας εγκεφαλικές λειτουργίες, όπως η ικανότητα λήψης αποφάσεων, η αντίληψη και η επεξεργασία πληροφοριών. Το αποτέλεσμα είναι πως τις αποφάσεις που θα πάρουμε ενώ είμαστε σε συναισθηματική ένταση δεν τις παίρνει η λογική μας, αλλά η συναισθηματική μας ένταση, κάτι που ενέχει μεγάλο κίνδυνο να πάρουμε αποφάσεις λανθασμένες και κόντρα στο συμφέρον μας. Πολλές φορές άνθρωποι με τους οποίους έχω συνεργαστεί έχουν έρθει στο γραφείο έχοντας πάρει ήδη την απόφαση να παραιτηθούν από τη δουλειά τους γιατί «δεν μπορεί να συμβαίνουν αυτά…», «είναι τραγικό να συμβαίνουν αυτά…», «δεν αντέχουν» και «η δουλειά μου ή η εταιρεία μου είναι χάλια». Ακούγοντάς τους ξέρω πως μιλάει η αδικία που τους πνίγει και όχι η λογική τους. Συνήθως κάνουμε μια συμφωνία, να καταφέρουμε να μειώσουμε τη συναισθηματική ένταση που νιώθουν και μετά, αν συνεχίζουν να θέλουν να παραιτηθούν, να το κάνουν με ψυχραιμία και έχοντας ενδεχομένως προετοιμάσει και τη διάδοχη κατάσταση. Μέχρι στιγμής δεν έχει παραιτηθεί κανένας.

Ο Albert Ellis, ένας από τους πιο σημαντικούς ψυχολόγους, έλεγε πως όταν έχει συμβεί μια αναποδιά έχουμε πολύ συγκεκριμένες επιλογές.

1. Αποδέχομαι το ότι συνέβη. Δεν χρειάζεται να μου αρέσει, αντιθέτως μπορώ και είναι λογικό να μη μου αρέσει το ότι κάποιος στόχος μου ματαιώθηκε.

2. Αν μπορώ και είναι εφικτό και ρεαλιστικό, προσπαθώ να επηρεάσω/αλλάξω την κατάσταση.

3. Αν δεν είναι εφικτό το να αλλάξω την κατάσταση, καλά θα κάνω να κοιτάξω να δω τι έχω να μάθω από αυτό που συνέβη και να το διαχειριστώ.

Δεν πρέπει όμως να μας πείσει το αν κάποιος επιφανής επιστήμονας υποστηρίζει μία άποψη. Η πραγματικότητα και το συμφέρον μας είναι ακόμα πιο πειστικά.

Πολλοί άνθρωποι υποστηρίζουν με πάθος το δικαίωμά τους να νιώθουν αδικημένοι, πικραμένοι και καημένοι. Έχουν όντως το δικαίωμα αυτό, απλώς δεν τους βοηθά στη ζωή τους. Μάλιστα, όταν αισθανόμαστε αδικημένοι και καημένοι, έχουμε και κάποια οφέλη, καθώς είτε άλλοι άνθρωποι είτε ο ίδιος μας ο εαυτός δείχνουν το ενδιαφέρον τους για εμάς, μας συμπαρίστανται και μας δίνουν ένα φιλικό χτύπημα παρηγοριάς στην πλάτη. Τελικά, έχει και τα καλά του το να κλαις πάνω από το χυμένο γάλα. Μερικές φορές, όμως, χρειάζεται να αποφασίσουμε τι προτιμάμε: το δίκιο μας ή το συμφέρον μας;

Είναι σημαντικό να θυμόμαστε πως ο καθένας μπορεί να μας προδώσει, όμως μόνο εμείς μπορούμε να πληγώσουμε τον εαυτό μας με το να αρνούμαστε την πραγματικότητα και να έχουμε έναν τρόπο σκέψης που καταστροφολογεί και χτυπιέται για το δίκιο του, σε έναν κόσμο που δυστυχώς δεν υπάρχει κάποιος φυσικός νόμος που να επιβάλλει πως δεν θα συμβαίνουν αδικίες.

Αποδέχομαι την πραγματικότητα σημαίνει ηττοπάθεια;

Καθόλου! Σε ένα από τα αρχικά παραδείγματα, η Ελίνα συζήτησε με τον διευθυντή της τις σκέψεις που έκανε σχετικά με την αδικία την οποία θεώρησε πως υπέστη, ευθέως και με σεβασμό, δίνοντάς του τη δυνατότητα να της εκθέσει το σκεπτικό και τις παραμέτρους που οδήγησαν την εταιρεία στη συγκεκριμένη επιλογή. Η Ελίνα κάλλιστα θα μπορούσε είτε να θεωρήσει λογικά και αποδεκτά τα όσα άκουσε και να διεκδικήσει στο μέλλον μια άλλη προαγωγή, φροντίζοντας να αναπτύξει τις ικανότητές της στους τομείς που χρειαζόταν, ή θα μπορούσε να κρίνει πως η συγκεκριμένη εταιρεία δεν είναι το κατάλληλο περιβάλλον για να πραγματώσει τους στόχους για την καριέρα της, ως εκ τούτου θα επέλεγε να ξεκινήσει να ερευνά άλλες εταιρείες στις οποίες οι φιλοδοξίες της θα έβρισκαν πιο πρόσφορο έδαφος. Μέχρι τότε όμως θα μπορούσε να συνεχίσει να λειτουργεί επαγγελματικά και χωρίς συναισθηματικό στρες στην παρούσα εργασία της, χωρίς βεβιασμένες ενέργειες.

Η αποδοχή δεν είναι ηττοπάθεια. Αντιθέτως, μας βοηθά να έχουμε αντικειμενική αντίληψη της πραγματικότητας, να παίρνουμε αποφάσεις με λογική και ψυχραιμία και να αναλαμβάνουμε την ευθύνη στο βαθμό που μας αναλογεί.

Συνεπώς, είναι σημαντικό να ενδυναμώνουμε μια νοοτροπία που ενισχύει την ανθεκτικότητά μας στις αντιξοότητες, όποια μορφή και αν έχουν αυτές. Ίσως λοιπόν το μότο που μπορεί να εκφράσει αυτή τη νοοτροπία είναι πως: «Μπορεί να με προδώσει, αλλά δεν μπορεί να με πληγώσει»!

Διαβάστε παρακάτω το ενδιαφέρον άρθρο του κ. Βερτόπουλου που δημοσιεύθηκε στο Ασφαλιστικό ΝΑΙ, τεύχος 179, Ιούλιος - Αύγουστος 2019 (πατήστε πάνω στην εικόνα για μεγέθυνση):