Από Γιώργο Κουτίνα (*)

Ο σεισμός στην Ελλάδα δεν είναι ένα υποθετικό σενάριο, αλλά μια πραγματικότητα που κατά καιρούς καλούμαστε να αντιμετωπίσουμε. Έχοντας βιώσει τον καταστροφικό σεισμό της Αθήνας το 1999, όχι μόνο ως πολίτης αλλά και ως ενεργός Ασφαλιστής με επαγγελματικό υπόβαθρο Μηχανικού, χρειάστηκε να αναλύσω το θέμα πέρα ​​από τα συνήθη στερεότυπα.

Η ασφάλιση κατοικίας / ακινήτου έναντι σεισμού αντιμετωπίζεται συχνά ως μια τυπική διαδικασία, συνήθως επιβαλλόμενη από τις τράπεζες που χρηματοδοτούν την κατασκευή του. Στην πραγματικότητα, όμως, κρύβει λεπτομέρειες που καθορίζουν αν η προστασία της περιουσίας είναι ουσιαστική ή απλώς θεωρητική. Παραθέτω στη συνέχεια, κάποια κρίσιμα σημεία προβληματισμού που κάθε ιδιοκτήτης κατοικίας ή επενδυτής ακινήτου καθώς επίσης και κάθε επαγγελματίας Μηχανικός που  εμπλέκεται  στη μελέτη και κατασκευή, οφείλει να γνωρίζει.

Σεισμός και τυχόν Ζημιές
Ο σεισμός είναι ένα φυσικό φαινόμενο που ειδικά στη χώρα μας δεν μπορεί να αγνοηθεί. Όταν συμβαίνει μπορεί να προκαλέσει υλικές ζημιές, σωματικές βλάβες/θάνατος και συνακόλουθες χρηματικές απώλειες από τη στέρηση χρήσης του ακινήτου. Οι συνέπειες ενός σεισμού σε αστικό περιβάλλον, σε ακραίες περιπτώσεις, μπορεί να είναι ιδιαίτερα σοβαρές.

Ευθύνες Μηχανικού και Κατασκευαστή

Σοβαρά θέματα που προκύπτουν όταν επέρχεται ένας σεισμός είναι:
- Η αντικειμενική εκτίμηση των επιπτώσεων και ο τρόπος αποζημίωσης της όποιας ζημιάς με βάση τους όρους ασφάλισης και

- Η διερεύνηση των τυχόν ευθυνών από την πλευρά του Ιδιοκτήτη, του Μηχανικού και του Εργολάβου Κατασκευαστή.
Η ευθύνη πάντα υπάρχει και βαραίνει αφού ο κίνδυνος του σεισμού υφίσταται ως ζημιογόνο φυσικό φαινόμενο που πρέπει να λαμβάνεται υπόψη κατά τη μελέτη και την κατασκευή ενός δομικού έργου. Ωστόσο, επειδή σε κάποιες ζημιές μπορεί να εικάζεται ανθρώπινη ευθύνη λόγω λάθους ή παράλειψης, ο νομοθέτης, στα πλαίσια κάποιας ζημιάς, αποδέχεται να υπάρχει ευθύνη λόγω αστοχίας μελέτης ή λόγω κακοτεχνίας. Βέβαια, αυτό σε συνήθεις περιπτώσεις σεισμικής δόνησης που δεν μπορεί να χαρακτηριστεί ως ακραία εκδήλωση του φαινομένου, χαρακτηριζόμενη ως “θεομηνία”.
 

Ο ρόλος της Ασφάλισης

Ο άνθρωπος για να αντιμετωπίζει συνέπειες από ζημιές και θέματα ευθύνης, δημιούργησε τον μηχανισμό της Ασφάλισης.
Η ασφάλιση έναντι του σεισμού είναι ένα από τα πιο σύνθετα θέματα στον κλάδο των ασφάλισης περιουσίας, καθόσον ο σεισμός μπορεί, στατιστικά, να θεωρηθεί και ως  "καταστροφικός κίνδυνος" με χαμηλή συχνότητα εμφάνισης και υψηλές ζημιογόνες επιπτώσεις.
 

Η ελληνική ασφαλιστική αγορά

Πρόσφατα εμφανίστηκαν, στην Πύλη Ενημέρωσης NextDeal, δύο σχετικά με το θέμα δημοσιεύματα, από καθόλα έμπειρους περί τα ασφαλιστικά ζητήματα αναλυτές της αγοράς. Σε ένα από τα δημοσιεύματα ο συγγραφέας προτρέπει τους Ασφαλιστικούς Διαμεσολαβητές να ενημερώσουν τους Πελάτες τους και να ρωτήσουν “πιστεύετε ότι το κράτος θα σας αποζημιώσει πλήρως για να επισκευάσετε και στην ουσία να ξανακατασκευάσετε τα σπίτια σας σε περίπτωση σεισμού;”. Σύμφωνα με τη σχετική εμπειρία, η απάντηση είναι ΟΧΙ.

Η προτροπή του παραπάνω ερωτήματος με έκανε να θέσω το ίδιο ερώτημα αντικαθιστώντας “το κράτος” με “η ασφαλιστική εταιρεία”. Δηλαδή, “πιστεύετε ότι η ασφαλιστική εταιρεία θα σας αποζημιώσει πλήρως για να επισκευάσετε και στην ουσία να ξανακατασκευάσετε τα σπίτια σας σε περίπτωση σεισμού;”. Εδώ, η απάντηση είναι, κατά βάση, ΝΑΙ, λαμβάνοντας υπόψη πως τα ασφαλιστήρια που διαθέτουν οι εγχώριες ασφαλιστικές εταιρείες για την κάλυψη του σεισμού, έχουν παρόμοιους όρους και παρόμοιες εξαιρέσεις. Ωστόσο, δεν πρέπει να παραβλέπουμε το γεγονός πως ένα ασφαλιστήριο είναι ιδιωτικό συμφωνητικό που αποζημιώνει με κάποιους όρους και προϋποθέσεις που ρητά αναφέρονται σε αυτό.

Παράμετροι που θα πρέπει να γνωρίζουμε

Ειδικές Εξαιρέσεις ασφαλιστηρίου: Υπάρχουν σημεία που, μολονότι τα ασφαλιστήρια τα ξεκαθαρίζουν ρητά, συχνά προκαλούν τριβές:

• Προϋπάρχουσες ζημιές: Βέβαια, η συγκεκριμένη εξαίρεση θα μπορούσε να θεωρηθεί μαχητή στο πλαίσιο κάποιας αποζημίωσης.  
• Κατασκευές εκτός προδιαγραφών ή που δεν τηρήθηκε ο ισχύον αντισεισμικός κανονισμός: Η εξαίρεση αυτή είναι ξεκάθαρη. Υπάρχει σε όλα τα ασφαλιστήρια διεθνώς και με σαφήνεια παραπέμπει σε αυτό που ονομάζουμε επαγγελματική ευθύνη Μηχανικού, η ασφαλιστική κάλυψη της οποίας ο Γράφων, εδώ και πολλά χρόνια, υποστηρίζει πως πρέπει να γίνει υποχρεωτική και στη χώρα μας.
• Εδαφικές υποχωρήσεις: Αν ο σεισμός προκαλεί καθίζηση εδάφους χωρίς άμεση ζημιά στο κτίριο αλλά υπάρχει απειλή για επικείμενη ζημιά για την οποία πρέπει να ληφθούν προληπτικά μέτρα. Η κάλυψη είναι συζητήσιμη και εξαρτάται από τους ειδικούς όρους. Ωστόσο, και στην περίπτωση αυτή μπορεί κάλλιστα να εγερθεί θέμα επαγγελματικής ευθύνης Μηχανικού.
• “Κρυφά” κατασκευαστικά ελαττώματα: Είναι μια standard εξαίρεση σε όλα τα ασφαλιστήρια περιουσίας παγκοσμίως. Ισχύει διεθνώς καθόσον η λογική της ασφάλισης είναι να καλύπτει “τυχαία και απρόβλεπτα γεγονότα” και όχι την κακοτεχνία ή την παράλειψη συμμόρφωσης με τους κανόνες δόμησης. Ωστόσο, στις προηγούμενες χώρες της ΕΕ, το κενό αυτό καλύπτεται από έναν διαφορετικό τύπο ασφάλισης που λειτουργεί συμπληρωματικά. Πρόκειται για την ασφάλιση 10ετούς  ευθύνης / εγγύησης Κατασκευαστή για την οποία ο Γράφων έχει επανειλημμένα αναφέρει πως πρέπει να εφαρμοστεί και στη χώρα μας στο πλαίσιο εκσυγχρονισμού του συστήματος δόμησης.

Ασφαλιστική Αξία και Εμπορική Αξία: Το ασφαλιζόμενο κεφάλαιο αντιστοιχεί στο κόστος ανακατασκευής του ακινήτου και όχι την αγοραία αξία του, η οποία περιλαμβάνει την εμπορικότητα και το οικόπεδο. Είναι ένα συνηθισμένο λάθος.

Παλαιά και Καινούργια Κτήρια: Οι ασφαλιστικές εταιρείες συχνά εμφανίζονται με σχετική επιφυλακτικότητα σε σχέση με την ηλικία του ασφαλιζόμενου ακινήτου και τον εκάστοτε ισχύοντα Αντισεισμικό Κανονισμό. Επίσης, η ασφαλισιμότητα  σχετίζεται με θέματα που αφορούν την “τακτοποίηση” (εσφαλμένα αναφέρεται “νομιμοποίηση”) αυθαίρετων κατασκευών. Πρόκειται επίσης για θέμα όπου αναγκαστικά επεισέρχεται η ευθύνη του Ιδιοκτήτη και η έννοια της επαγγελματικής ευθύνης Μηχανικού που επηρεάζει σοβαρά την ασφαλισιμότητα των ακινήτων.

Απαλλαγή: Πρόκειται για κάποιο ποσό πέρα από το οποίο αποζημιώνει το ασφαλιστήριο. Σε αντίθεση με τον κίνδυνο πυρκαγιάς που έχει μηδενική απαλλαγή, στην κάλυψη του  σεισμού προβλέπεται πάντα κάποιο σημαντικό ποσό. Στην Ελλάδα, συνήθως είναι 2% επί του ασφαλιζόμενου κεφαλαίου. Για παράδειγμα, αν ένα σπίτι ασφαλίζεται για 200.000€ με απαλλαγή 2%, ο ιδιοκτήτης καλύπτει τα πρώτα 4.000€ της ζημιάς. Είναι κάτι που θα πρέπει να επισημαίνεται στους Ασφαλισμένους πως οι σχετικά μικρές ζημιές δεν καλύπτονται από την ασφαλιστική εταιρεία
 

Συμπεράσματα

Η Ασφάλιση Ιδιοκτησίας στη χώρα μας διαθέτει μεγάλα περιθώρια ανάπτυξης. Αρκεί βέβαια να καθιερωθεί με βάσεις ειλικρίνειας και σοβαρής τεχνικής υποστήριξης. Πέρα από το χαμηλό κόστος ασφάλισης, ένα οικονομικό ασφαλιστήριο πρέπει να άρτιο και αξιόπιστο.
Επιπλέον, η ασφαλιστική αγορά οφείλει να προσφέρει σύγχρονα και αξιόπιστα προϊόντα που να καλύπτουν τα κενά μεταξύ της φυσικής καταστροφής των ακινήτων και της επαγγελματικής ευθύνης των Μηχανικών και των Κατασκευαστών.
Η αντικειμενική ενημέρωση του πολίτη είναι το πρώτο βήμα ώστε η ασφάλιση να πάψει να είναι μια “αναγκαιότητα” για το δάνειο και για να γίνει μια συνειδητή επένδυση για στην ασφάλεια και για την κοινωνική σταθερότητα.

(*)  Είναι Μηχανικός ΕΜΠ & ENSPM Γαλλίας, Εμπειρογνώμων Ασφαλίσεων σε θέματα αστικής ευθύνης, τεχνικών έργων & επιχειρηματικών κινδύνων. Λειτούργησε, επί σειρά ετών, ως Εξουσιοδοτημένος Ανταποκριτής των Lloyd’s ([email protected], www.gkoutinas.gr).