Γράφει ο Δημήτριος Ν. Λαδάς, Αν. Καθηγητής Νομικής Σχολής ΕΚΠΑ

Με τις ασφαλιστικές συμβάσεις δημιουργείται κοινωνία κινδύνου στη βάση κοινών εισφορών των ασφαλισμένων προς κάλυψη του κινδύνου σε όποιον από τους συμμετέχοντες προκύψει καλυπτόμενος ασφαλιστικός κίνδυνος. Σύμφωνα με τη φύση της ασφαλιστικής σύμβασης τα ασφάλιστρα πρέπει να επαρκούν, ώστε να καλύπτονται οι αναλαμβανόμενοι κίνδυνοι. Ο Ν 2251/1994 εισήγαγε την υποχρέωση των ασφαλιστικών επιχειρήσεων να διαμορφώνουν τις συμβάσεις τους με τους αποδέκτες των υπηρεσιών τους, δηλ. των ασφαλισμένων, σύμφωνα με τις αρχές της διαφάνειας και της προβλεψιμότητας των μεταβολών, στις οποίες με σχετική συμβατική πρόβλεψη προβαίνουν σε αναπροσαρμογές ασφαλίστρων. 

Η αρχή της διαφάνειας που καθιερώνεται από στο άρθρο 2 Ν 2251/1994 αποτελεί το σημείο αναφοράς κατά τη σύναψη της σύμβασης για τη μελλοντική της εξέλιξη. Ταυτόχρονα, η διαφάνεια διασφαλίζει τον υγιή ανταγωνισμό μεταξύ των ασφαλιστικών επιχειρήσεων.

Αδιαφανείς και αόριστες ρήτρες αναπροσαρμογής ασφαλίστρων έτυχαν επεξεργασίας από τη νομολογία του Ανωτάτου Ακυρωτικού (ΑΠ 1030/2001). Συμβατικοί όροι, προδιατυπωμένοι από τις ασφαλιστικές επιχειρήσεις θεωρείται ότι επιφέρουν  υπέρμετρη διατάραξη της ισορροπίας των δικαιωμάτων και  υποχρεώσεων των συμβαλλομένων μερών σε βάρος του  καταναλωτή όπως είναι ο ασφαλιζόμενος. Ο καταχρηστικός χαρακτήρας τέτοιου γενικού όρου κρίνεται αφού ληφθούν  υπόψη η φύση των αγαθών ή υπηρεσιών που αφορά η  σύμβαση, το σύνολο των ειδικών συνθηκών κατά τη σύναψή  της και όλες οι υπόλοιπες ρήτρες της συμβάσεως ή άλλης σύμβασης από την οποία εξαρτάται. Το δικαίωμα αναπροσδιορισμού των ασφαλίστρων πρέπει να εκτίθεται στη σύμβαση κατά τρόπο  οριστό. Η διαφάνεια πληρούται, όταν η αναπροσαρμογή συνδέεται με έναν κατάλληλο δείκτη αναφοράς. Ο υποδεχθείς από μέρος της νομολογίας (ΠΠρΑθ 4065/2015, ΠΠρΑθ 1227/2016) Υποδείκτης Υγείας του Γενικού Δείκτη Τιμών Καταναλωτή είχε επικριθεί ότι έφερε το στίγμα της ακαταλληλότητας, λόγω ακαταλληλότητας να αποδώσει τον λόγο ζημιών και εσόδων (αρχή loss ratio), κυρίως δε διότι δεν λάμβανε υπ’ όψιν του ποσότητες (υπηρεσιών, υλικών κλπ.) που αποζημιώθηκαν, αλλά μόνο τη μέση τιμή. Η ρύθμιση του άρθρου 268 Ν 4738/2020 φιλοδοξούσε να ορθολογικοποιήσει τις μονομερείς αυξήσεις των ασφαλίστρων σε ισόβια συμβόλαια ασφάλισης νοσοκομειακής περίθαλψης, προσθέτοντας νέο άρθρο 2 Α στον Ν 2251/94 περί προστασίας του καταναλωτή, εναρμονισμένο με το Ν 2496/97 και με το Ν 4364/2016 (Solvency II), καθιερώνοντας διαφανή διαδικασία και κριτήρια. 

Με τη νομοθετική ρύθμιση θεμελιώθηκε η δυνατότητα να αναπροσαρμόζονται εύλογα και κατά προβλεπτό τρόπο τα ασφάλιστρα, σύμφωνα άλλωστε και με τις απαιτήσεις του Ν 4364/2016 (Solvency II), δεδομένου ότι το ασφάλιστρο πρέπει πλέον υποχρεωτικά να ανταποκρίνεται στοιχειωδώς στο κόστος της ασφαλιστικής επιχείρησης, άλλως ελλοχεύει ο κίνδυνος ασφαλιστικής αφερεγγυότητας. Εξάλλου, αρκετές φορές ο Νομοθέτης στο παρελθόν είχε επέμβει σε υφιστάμενες ενοχικές σχέσεις στο παρελθόν όπως συνέβη με το άρθρο 30 Ν 2789/2000, όπως τροποποιήθηκε με τα άρθρα 42 Ν 2912/2001 και 39 Ν 3259/2004, που περιόρισαν τις γεγενημένες απαιτήσεις των πιστωτικών ιδρυμάτων κατά των δανειοληπτών (ρύθμιση πανωτοκίων). Με το άρθρο 2 Α Ν 2251/1994 διασφαλίστηκε νομοθετικά η διαφάνεια με την παραπομπή σε έναν αντικειμενικό δείκτη, ο οποίος μάλιστα υπόκειται σε εποπτικό έλεγχο της ΓΓΚ. Με το ΠΔ 13/2022 καθιερώθηκε ο Ενιαίος Δείκτης Υγείας του ΙΟΒΕ, με βάση τον οποίο και υπό τις προϋποθέσεις του οι ασφαλιστικές επιχειρήσεις μπορούσαν νομίμως να αναπροσαρμόζουν τα ασφάλιστρα σε συμβάσεις ασφάλισης υγείας με διασφάλιση του ελέγχου νομιμότητας ως προς την διαδικασία εξαγωγής του, χωρίς να χρειάζεται να  καθορίζεται διοικητικά το ύψος του, διότι τότε θα υποκρυπτόταν διοικητικός καθορισμός της αναπροσαρμογής (άρα του εκάστοτε ύψους) των ασφαλίστρων, ο οποίος είναι αμφίβολο, αν συμβιβάζεται με το Σύνταγμα και τους θεμελιώδεις κανόνες λειτουργίας της ενωσιακής αγοράς. Το ΠΔ πέρασε από τον έλεγχο του ΣτΕ. Πλέον παλιά ασφαλιστήρια συμβόλαια μπορούσαν να εξυγιανθούν ορθολογικά από τις ασφαλιστικές επιχειρήσεις υπό τις προϋποθέσεις του άρθρου 2 Α Ν 2251/1994. 

Μετά όμως τις αυξήσεις στα ασφάλιστρα που ανακοίνωσαν ασφαλιστικές επιχειρήσεις στο τέλος της προηγούμενης χρονιάς, εφαρμόζοντας αυτοδίκαιη εφαρμογή της αναπροσαρμογής στα ασφάλιστρα λόγω μεταβολής του δείκτη, η Πολιτεία αντέδρασε καταργώντας πλήρως την διάταξη του άρθρου 2 Α Ν 2251/1994 και το ΠΔ 13/2022 θεσμοθετώντας με το άρθρο 29 Ν 5170/2025 τον Ετήσιο Δείκτη Αναπροσαρμογής μακροχρόνιων ασφαλίσεων υγείας (ΕΔΑ) που δημοσιεύεται από την Ελληνική Στατιστική Αρχή (ΕΛΣΤΑΤ), τον μήνα Δεκέμβριο. Ο ΕΔΑ θα εφαρμόζεται από την 1η Ιανουαρίου 2026. Μέχρι τώρα δεν έχει εκδοθεί η ΚΥΑ, μετά από γνώμη του Διοικητή της Τράπεζας της Ελλάδος, που θα εξειδικεύει τους κρίσιμους δείκτες ή παράγοντες ή βάσεις δεδομένων που λαμβάνονται υπόψη από την ΕΛΣΤΑΤ για την κατάρτιση και τον υπολογισμό του ΕΔΑ. 

Θα πρέπει όμως τα όργανα της Πολιτείας που ορίζει ο Ν να αξιοποιήσουν το ΠΔ 13/2022 και τα κριτήριά του, λαμβάνοντας υεπιπλέον πόψη την αρχές της διαφάνειας, της προβλεψιμότητας και της έλλειψης αιφνιδιασμού που διέπουν τη συμβατική διαμόρφωση του τιμήματος μακροχρόνιων συμβάσεων για τον υπολογισμό της μεταβολής των ασφαλίστρων, ώστε να λαμβάνει χώρα  ορθολογική διαμόρφωση των ασφαλίστρων χωρίς λαϊκισμούς.

Δημήτριος Ν. Λαδάς
Αν. Καθηγητής Νομικής Σχολής ΕΚΠΑ