Γράφει ο Καρανικόλας Κοσμάς, LL.M., Συνεργάτης της δικηγορικής εταιρίας Ρόκας

Η ασφάλιση διακοπής λειτουργίας της επιχείρησης καλύπτει τα συμφωνηθέντα κόστη και τις απώλειες κερδών που υπέστη ο ασφαλισμένος, για όσο διάστημα συμφωνήθηκε μετά τη διακοπή. Δεν αποτελεί, συνεπώς, έναν αυτοτελή ασφαλιστικό κίνδυνο (π.χ. αστικής ευθύνης) ούτε ένα είδος ζημιών (π.χ. μείωση αγοραίας αξίας πράγματος), αλλά μία κατηγορία έμμεσων οικονομικών συνεπειών της πραγματοποίησης ενός «αρνητικού», τυχαίου συμβάντος, π.χ. πυρκαγιά, που προκάλεσε υλικές ζημιές, τις οποίες η διεθνής πρακτική καλύπτει με ειδική συμφωνία, μια που μόνη η ασφάλιση περιουσιακών ζημιών δεν καλύπτει τις έμμεσες οικονομικές συνέπειες. Μάλιστα, η Solvency II δεν περιλαμβάνει την ασφάλιση αυτή σε ταξινομημένο κλάδο ασφάλισης ούτε σε συγκεκριμένο κίνδυνο κάποιου κλάδου. Επειδή, δε, χωρίς δυνατότητα πραγματοποίησης κινδύνου δεν μπορεί να υπάρξει ασφάλιση, ο νόμος για την ασφαλιστική σύμβαση ορίζει (άρθρο 24 ν. 2496/1997) ότι «αν δεν συμφωνήθηκε κάτι άλλο», η διακοπή πρέπει να προήλθε από την επέλευση του «ασφαλιστικού κινδύνου»· άρα, κινδύνου που μπορεί είτε να μείωσε το ενεργητικό είτε να αύξησε το παθητικό της επιχείρησης. Ασφαλιστικός κίνδυνος είναι, δε, σύμφωνα με το άρθ. 1 του νόμου αυτού, ο κίνδυνος που έχει συμφωνηθεί ότι καλύπτεται. Άρα, προβλέπεται μεν στα ασφαλιστήρια ό,τι προβλέπει και αυτός ο νομικός κανόνας : ότι, δηλαδή, θα πρέπει να καλύπτονται οι κίνδυνοι που απειλούν με άμεσες ζημιές την επιχείρηση, για να μπορέσουν να καλυφθούν οι έμμεσες ζημιές που θα προκύψουν από την διακοπή που θα ακολουθήσει. Μπορεί, όμως, να συμφωνηθεί «κάτι άλλο», ότι δηλαδή αρκεί η διακοπή να προήλθε από τυχαίο ζημιογόνο συμβάν που δεν ασφαλίστηκε, δηλαδή από μη ασφαλιστικό κίνδυνο. Ο ελληνικός νόμος «επικύρωσε» με διάταξη την πρακτική της διεθνούς ασφαλιστικής αγοράς που προϋποθέτει ότι η κάλυψη της διακοπής πρέπει να οφείλεται σε πραγματοποίηση ασφαλιστικού κινδύνου. Μάλιστα, ο νόμος πήγε και ένα βήμα παραπέρα, γιατί δεν απαιτεί ο ασφαλιστικός κίνδυνος να προκαλεί μόνο υλικές ζημιές (π.χ. κόστη αποκατάστασης οικοδομής), άρα μπορεί να προκαλεί και μόνο οικονομικές υποχρεώσεις (π.χ. έξοδα αντιμετώπισης ασθενειών), ενώ αναγνώρισε, επιπλέον, ότι πρόκειται για μη δεσμευτική πρακτική και για αυτό έδωσε την δυνατότητα να συμφωνηθεί «κάτι άλλο».

Τα γνωστά ασφαλιστήρια διακοπής της επιχείρησης δεν παρεκκλίνουν από τον κανόνα αυτό και σε γενικές γραμμές, αλλά όχι ομοιόμορφα, προβλέπουν ότι η διακοπή και η εξ’ αυτής απώλεια μικτού κέρδους/κόστη πρέπει π.χ. «να οφείλεται σε επέλευση ασφαλισμένου κινδύνου ή να οφείλεται σε ζημιά περιουσιακού στοιχείου από ασφαλισμένo κίνδυνο», ή κάποια παρόμοια διατύπωση.

Η διακοπή της λειτουργίας των ξενοδοχείων της Ελλάδος, κατ’ εντολή του Κράτους – με λίγες αναγκαίες εξαιρέσεις – οφείλεται στο τυχαίο γεγονός της πανδημίας που προκάλεσε ο νέος κορωνοϊός, αλλά θα μπορούσε να χαρακτηρισθεί διακοπή της λειτουργίας και ο σχεδόν εκμηδενισμός της πελατείας τους. Οι άμεσες ζημιές της πανδημίας μπορεί να είναι π.χ. η προληπτική προμήθεια ειδικού εξοπλισμού, που συνεπάγεται πολύ μικρότερη ζημιά από ό,τι το κλείσιμο της επιχείρησης, γιατί η έκταση της ζημιάς δεν έχει σημασία προκειμένου να ασφαλιστεί η διακοπή, κατά τη συνήθη πρακτική. Πόσο μάλλον αφού μπορεί να συμφωνηθεί η κάλυψη της διακοπής της λειτουργίας που θα συνεπάγεται η πραγματοποίηση ενός τυχαίου, κατά τον χρόνο σύναψης της ασφάλισης, συμβάντος/ γεγονότος, όπως η πανδημία, χωρίς να τίθεται καν ως προϋπόθεση να καλύπτονται οι άμεσες ζημιές από την πραγματοποίηση του συμβάντος αυτού.

Πάντως, τον τελευταίο λόγο θα έχει η ερμηνεία του ασφαλιστηρίου, που θα αποσαφηνίσει αν μπορεί να εξαχθεί το συμπέρασμα ότι η θέληση της ασφαλιστικής επιχείρησης και του ασφαλισμένου ήταν το τυχαίο γεγονός που προκάλεσε την ζημιά να ήταν αποκλειστικά κάποιος καλυμμένος κίνδυνος ή όχι. Να σημειωθεί ότι αν το ασφαλιστήριο αναφέρεται σε ασφαλιστικό κίνδυνο, απόρροια του οποίου πρέπει να είναι η διακοπή, χωρίς ειδικότερο προσδιορισμό, και πάλι είναι ζήτημα ερμηνείας αν τούτο αρκεί για να ευθύνεται ο ασφαλιστής για τις απώλειες από την διακοπή, όπως και αν αρκεί ο ασφαλιστικός κίνδυνος να έχει ασφαλιστεί σε άλλο ασφαλιστή. Από την ερμηνεία, λοιπόν, του ασφαλιστηρίου εξαρτάται αν θα μπορούσε να κριθεί ότι η πανδημία αποτέλεσε το αναγκαίο στοιχείο για να υπάρχει ασφάλιση διακοπής. Εννοείται ότι το ασφαλές είναι να προέβλεπε ρητά το ασφαλιστήριο τα γεγονότα που συνεπάγονται την διακοπή και στα οποία να περιελάβανε και την πανδημία.

Ποιος είναι ο Κοσμάς Καρανικόλας

Ο Κοσμάς Καρανικόλας είναι συνεργάτης της διεθνούς δικηγορικής εταιρίας Rokas, με ειδίκευση σε ζητήματα ασφαλιστικού και χρηματοπιστωτικού δικαίου, καθώς και ναυτικού δικαίου και δικαίου των μεταφορών.

Είναι αριστούχος απόφοιτος της Νομικής Σχολής του Πανεπιστημίου Αθηνών(Βαθμός πτυχίου: «Άριστα» 8,63), και κάτοχος Μεταπτυχιακού Τίτλου Σπουδών (LLM) στο Εμπορικό Δίκαιο, με εξειδίκευση στο Ναυτικό Δίκαιο και το Δίκαιο Μεταφορών (Commercial Law, Specialization in Maritime & Transport Law) του Πανεπιστημίου Erasmus της Ολλανδίας. Ομιλεί άπταιστα ελληνικά, αγγλικά και γαλλικά.

Συνεργάζεται για διδακτικούς και ερευνητικούς σκοπούς με το επιστημονικό περιοδικό Επιθώρηση του Εμπορικού Δικαίου (ΕΕμπΔ), στο οποίο δημοσιεύει τακτικά κριτικές παρατηρήσεις/σχόλια σε πρόσφατες δικαστικές αποφάσεις, καθώς και άρθρα επιστημονικού ενδιαφέροντος (όλως ενδεικτικά : Κ. Καρανικόλας, Μια νομολογία που υποβαθμίζει τα δικαιώματα των ασφαλισμένων - Κριτικές παρατηρήσεις με αφορμή τις ΤρΕφΑθ 5289/2018 και ΑΠ 1542/2018, ΕεμπΔ 19, 729· Κ. Καρανικόλας, Εφαρμογή του Κανονισμού 2018/302 σχετικά με την αντιμετώπιση του αδικαιολόγητου γεωγραφικού αποκλεισμού (Geo-Blocking) ΕΕμπΔ 18, 996).

Ως συνεργάτης του ομότιμου Καθηγητή του Οικονομικού Πανεπιστημίου Αθηνών, κ. Ι. Ρόκα, έχει συμμετάσχει στην ακαδημαϊκή έρευνα για τη συγγραφή, στην επικαιροποίηση και στην επιμέλεια επιστημονικών συγγραμμάτων Ασφαλιστικού Δικαίου (ενδεικτικά : Ι. Ρόκας, «Ασφαλιστική διαμεσολάβηση. Η διανομή ασφαλιστικών προϊόντων μετά την εφαρμογή της Οδηγίας IDD» - Κριτικές παρατηρήσεις/σχόλια κατ’ άρθρο στο ν. 4583/2018, Σάκκουλας 2019· Ι. Ρόκας, Ασφαλιστικό Δίκαιο – Εισηγήσεις (έκδ. 4η), Νομική Βιβλιοθήκη 2019, I. Rokas, Hellenic Insurance Law (4th edn.) in H. Cousy (ed.), Insurance Law, Wolters Kluwer 2019).