Με αφορμή την ίδρυση του δημόσιου ψυχιατρικού νοσοκομείου στο Ουίλιαμσμπεργκ της Βιρτζίνια, στις 12 Οκτωβρίου 1773.
Μια μικρή αναφορά στο ημερολόγιο της ημέρας μπορεί να ανοίξει μια μεγάλη ιστορία. Στις 12 Οκτωβρίου 1773, στο Ουίλιαμσμπεργκ της Βιρτζίνια, δύο άνθρωποι πέρασαν την πόρτα ενός καινούργιου νοσοκομείου: ο Ζαχαρίας Μάλορι και η Κάθριν Χάρβεϊ. Ο πρώτος είχε προηγουμένως κρατηθεί στη φυλακή της κομητείας. Ήταν οι πρώτοι ασθενείς ενός ιδρύματος που δημιουργήθηκε για να αναλάβει τη φροντίδα ανθρώπων με ψυχικές ασθένειες.
Η Βιρτζίνια ήταν ακόμη βρετανική αποικία. Το νοσοκομείο, που αργότερα έγινε γνωστό ως Eastern State Hospital, ήταν το πρώτο δημόσιο ίδρυμα στο έδαφος των σημερινών Ηνωμένων Πολιτειών που χτίστηκε αποκλειστικά γι’ αυτόν τον σκοπό. Η δημιουργία του αναγνώριζε ότι η φροντίδα αυτών των ανθρώπων αποτελούσε και δημόσια ευθύνη.
Όμως η απόσταση από την πρόθεση μέχρι την ανθρώπινη περίθαλψη ήταν μεγάλη. Το αρχικό κτίριο διέθετε 24 κελιά. Για πολλά χρόνια η καθημερινότητα των ασθενών χαρακτηριζόταν από απομόνωση και αδράνεια. Το 1834, σχεδόν το ένα τρίτο των 59 νοσηλευομένων βρισκόταν εκεί περισσότερο από μία δεκαετία. Μια επιτροπή ελέγχου περιέγραψε το ίδρυμα ως χώρο που έμοιαζε υπερβολικά με καλά οργανωμένη φυλακή.
Οι αλυσίδες και άλλες μορφές μακροχρόνιου περιορισμού αποτελούσαν μέρος αυτής της ιστορίας. Χρειάστηκαν δεκαετίες για να αρχίσει να αλλάζει ουσιαστικά η αντιμετώπιση των ανθρώπων πίσω από τις κλειστές πόρτες.
Το 1841 ανέλαβε τη διεύθυνση ο νεαρός γιατρός Τζον Μίνσον Γκαλτ Β΄. Προσπάθησε να περιορίσει τους σωματικούς καταναγκασμούς, οργάνωσε δραστηριότητες και ενθάρρυνε τη συζήτηση, τη μουσική και τους περιπάτους. Δημιουργήθηκαν χώροι υφαντικής, ραπτικής και ξυλουργικής. Η ημέρα μπορούσε να αποκτήσει ενδιαφέρον, απασχόληση, ανθρώπινη επαφή.
Και το 1843 ιδρύθηκε βιβλιοθήκη για τους ασθενείς. Αυτή η λεπτομέρεια αξίζει να μας σταματήσει. Στον ίδιο θεσμό όπου είχαν χρησιμοποιηθεί αλυσίδες, βρέθηκαν πλέον βιβλία. Ο Γκαλτ υποστήριζε τη θεραπευτική αξία της ανάγνωσης: αναγνώριζε στον άνθρωπο που νοσηλευόταν την ανάγκη να σκέφτεται, να ενδιαφέρεται, να επικοινωνεί με έναν κόσμο ευρύτερο από τον θάλαμό του.
Το 1857 πρότεινε αρκετοί ασθενείς να μπορούν να ζουν με υποστήριξη μέσα στην κοινότητα. Η πρόταση συνάντησε ισχυρές αντιδράσεις. Η ιδέα ότι η ζωή τους μπορούσε να συνεχιστεί έξω από το άσυλο αποδείχθηκε δύσκολη ακόμη και για συναδέλφους του.
Από τις αλυσίδες στη βιβλιοθήκη, λοιπόν. Μια διαδρομή με αντιφάσεις, εμπόδια και όρια, που μας αφήνει ένα ερώτημα μεγαλύτερο από την επέτειο: πόσο χώρο δίνουμε στον άνθρωπο που υποφέρει, ώστε να διατηρεί την αξιοπρέπεια, τις σχέσεις και τη θέση του ανάμεσά μας;
Η ανακατασκευή του δημόσιου νοσοκομείου του 1773 στο Ουίλιαμσμπεργκ της Βιρτζίνια. Η ιστορία του ιδρύματος φωτίζει τη δύσκολη διαδρομή από τον εγκλεισμό προς μια περίθαλψη με σεβασμό στην ανθρώπινη αξιοπρέπεια. Φωτογραφία: Ryan Lintelman, 2006 / Wikimedia Commons.
