Αυξημένες κατά 30% ήταν την περασμένη χρονιά οι αναφορές στον Συνήγορο του Πολίτη, σύμφωνα με την Ετήσια Έκθεση της Ανεξάρτητης Αρχής την οποία επέδωσε ο επικεφαλής της, Ανδρέας Ποττάκης, στον πρόεδρο της Βουλής των Ελλήνων Νίκο Βούτση τη Δευτέρα.

Σύμφωνα με τον έκθεση, η σοβαρή αδυναμία διαχείρισης των επιπτώσεων της δημοσιονομικής κρίσης και των συνακόλουθων αυστηρών δημοσιονομικών περιορισμών, έχουν εντείνει το πλήθος των παραπόνων έναντι του κρατικού μηχανισμού, αντανακλώντας ταυτόχρονα και την επιδεινούμενη έλλειψη εμπιστοσύνης προς το κράτος και τις υπηρεσίες του.

«Ο εξορθολογισµός της λειτουργίας της διοίκησης και η εµπέδωση των αρχών του κράτους δικαίου αποτελούν όχι µόνο συνθήκες εκ των ων ουκ άνευ µιας σύγχρονης, ευρωπαϊκής, δηµοκρατικής πολιτείας, αλλά και βασικούς πυλώνες για στέρεα, βιώσιµη ανάπτυξη για την οικονοµία και συνοχή για την κοινωνία», επισήµανε ο Συνήγορος του Πολίτη Ανδρέας Ποττάκης κατά την κατάθεση της έκθεσης στον Πρόεδρο της Βουλής Νίκο Βούτση. 

Οι πηγές των προβληµάτων και της κακοδιοίκησης εντοπίζονται για µια ακόµη χρονιά σε εκείνους τους τοµείς όπου τα τελευταία χρόνια επήλθαν ραγδαίες αλλαγές στη νοµοθεσία, αλλά και σε τοµείς όπου παρατηρείται αδυναµία ανταπόκρισης των υπηρεσιών εξαιτίας της πάγιας πλέον υποστελέχωσης, των προβληµατικών διαδικασιών και, αναµφισβήτητα, των περικοπών χρηµατοοικονοµικών πόρων.

Συνοπτικά, και όπως προκύπτει από τις αναφορές των πολιτών, τα χαρακτηριστικά της κακοδιοίκησης περιγράφονται ως εξής: µη εφαρµογή της ισχύουσας νοµοθεσίας, παρερµηνεία του νόµου, επιλεκτική ή και προβληµατική εφαρµογή του νοµοθετικού πλαισίου, πολυνοµοθεσία µε ασάφειες και κακή νοµοθέτηση, νοµοθέτηση πέραν των ορίων εξυπηρέτησης του δηµοσίου συµφέροντος και ύπαρξη διοικητικών δυσλειτουργιών στην εφαρµογή της νοµοθεσίας. 

Ειδικότερα, η έκθεση αναφέρει μεταξύ άλλων ότι η κατάσχεση απαιτήσεων και κινητών πραγμάτων στα χέρια τρίτων προσλαμβάνει συνεχώς όλο και μεγαλύτερη έκταση στην προσπάθεια του Δημοσίου και των Ν.Π.Δ.Δ. να εισπράξουν τις απαιτήσεις τους. Παράλληλα, το ισχύον νομοθετικό πλαίσιο αποδεικνύεται αδύναμο να προστατέψει αποτελεσματικά τους μισθούς, τις συντάξεις, τα ασφαλιστικά βοηθήματα, τα προνοιακά επιδόματα. Ακόμη και στις περιπτώσεις που παρέχεται προστασία σε ακατάσχετα ποσά, οι διοικητικές δυσλειτουργίες και οι τεχνικές δυσκολίες τελικά την αποδυναμώνουν σημαντικά, με αποτέλεσμα οι πολίτες να νοιώθουν ανίσχυροι και απροστάτευτοι.

Η προστασία μισθών και συντάξεων-ακατάσχετα όρια

Ο προσδιορισμός συγκεκριμένου ακατάσχετου ποσού επεκτάθηκε στις τραπεζικές καταθέσεις με την προϋπόθεση της γνωστοποίησης από το φυσικό πρόσωπο προς τη Διοίκηση ενός μοναδικού λογαριασμού μέσω ηλεκτρονικής δήλωσης. Η φορολογική διοίκηση ωστόσο θεωρεί ότι οι καταθέσεις προστατεύονται μόνο από το χρονικό σημείο της ηλεκτρονικής δήλωσης του λογαριασμού ως ακατάσχετου, ακόμη και όταν προέρχονται από μισθό ή σύνταξη, παρακάμπτοντας τη σαφή διάταξη του ΚΕΔΕ για το ακατάσχετο μισθών, συντάξεων και βοηθημάτων.

Η περίπτωση των κοινών λογαριασμών

Στους κοινούς τραπεζικούς λογαριασμούς επιβάλλεται κατάσχεση ακόμη και αν ο ένας συνδικαιούχος έχει δηλώσει το λογαριασμό ακατάσχετο, για οφειλές που αφορούν αποκλειστικά τον άλλο συνδικαιούχο. Συχνά δε, τα ποσά που κατάσχονται προέρχονται αποκλειστικά από σύνταξη ή επίδομα ή βοήθημα του μη οφειλέτη συνδικαιούχου.

Κατάσχεση προνοιακών επιδομάτων

Με πολύ πρόσφατη νομοθετική ρύθμιση προβλέφθηκε ότι τα βοηθήματα που χορηγούνται εκτάκτως από τους Δήμους σε οικονομικά αδύναμους και πολύτεκνους δεν κατάσχονται, όπως ζητούσε επί μακρόν ο Συνήγορος. Εξακολουθούν όμως να μην προστατεύονται τα
περιοδικώς καταβαλλόμενα επιδόματα, παρά το γεγονός ότι χορηγούνται με τον ίδιο σκοπό στις συγκεκριμένες ευάλωτες ομάδες.

Παρά τα προβλήματα στην ποιότητα και την εφαρμογή του νομοθετικού πλαισίου, είναι σημαντικό να τονιστεί ότι ο Συνήγορος και ΑΑΔΕ έχουν εγκαινιάσει στενή και τακτική συνεργασία με σκοπό την όσο το δυνατόν πιο άμεση από κοινού αντιμετώπιση των ζητημάτων που απασχολούν τους φορολογούμενους, μεταξύ των οποίων είναι και οι κατασχέσεις.

Στην έκθεση τονίζεται πίσης ότι οι γραφειοκρατικές διαδικασίες, οι καθυστερήσεις, τα λάθη των υπηρεσιών που μετακυλίονται στον πολίτη και τα μηχανογραφικά προβλήματα, δημιουργούν περιβάλλον ανασφάλειας και αβεβαιότητας για τους ασφαλισμένους, σε ορισμένες δε περιπτώσεις ενέχουν σοβαρό κίνδυνο απώλειας των δικαιωμάτων τους. Παράλληλα, η εσφαλμένη ή ελλιπής ενημέρωση από τα όργανα των ασφαλιστικών φορέων και η δαιδαλώδης νομοθεσία, συχνά συνεπάγονται απώλειες προθεσμιών και σφάλματα από την πλευρά των πολιτών, οι οποίοι στη συνέχεια υποχρεώνονται στην επιστροφή αχρεωστήτως καταβληθεισών παροχών.

Πέραν της συρρίκνωσης των κοινωνικοασφαλιστικών δικαιωμάτων, οι πολίτες ευρίσκονται αντιμέτωποι με σημαντικές οργανωτικές δυσλειτουργίες των ασφαλιστικών φορέων. Οι συνεχείς αλλαγές της νομοθεσίας, η οικονομική δυσπραγία και οι δυσμενείς συνέπειες καταλογισμού οφειλών, επιτείνουν έτι περαιτέρω την επιβάρυνση των πολιτών, εξαιτίας διοικητικών παρανομιών ή παραλείψεων, παρά την πεποίθηση των τελευταίων ότι ορισμένη συμπεριφορά της διοίκησης θα πρέπει να τους προστατεύει. 

Συνταξιοδότηση παρά την απώλεια ασφαλιστικού βιβλιαρίου (πρόγραμμα ΛΑΕΚ-ΟΑΕΔ)

Κατά την υποβολή αίτησης συνταξιοδότησης λόγω γήρατος από ασφαλισμένη στο τ.ΙΚΑ-ΕΤΑΜ, διαπιστώθηκε απώλεια του ασφαλιστικού της βιβλιαρίου. Ο Συνήγορος ζήτησε να εκδοθεί απόφαση συνταξιοδότησης βάσει του υπολογισμού των ημερών ασφάλισής της, στην οποία είχε προβεί το τ.ΙΚΑ-ΕΤΑΜ, προκειμένου να την εντάξει στο πρόγραμμα προαιρετικής ασφάλισης μακροχρονίως ανέργων, πρόταση που έγινε αποδεκτή

Τροποποίηση μη νόμιμης συνταξιοδοτικής απόφασης ως προς την ημερομηνία έναρξης συνταξιοδότησης

Αίτηση συνταξιοδότησης που υποβλήθηκε την τελευταία μέρα του μήνα Ιουνίου, θεωρήθηκε ως «πλάσματι» υποβληθείσα την επόμενη ημέρα, με αποτέλεσμα η ασφαλισμένη να υπαχθεί οριακά σε άλλο νομοθετικό πλαίσιο και να λαμβάνει πολύ μικρότερη σύνταξη. Μετά από παρέμβαση του Συνηγόρου, ελήφθη υπόψη η ορθή ημερομηνία υποβολής της αίτησης και της χορηγήθηκε από το τ. ΙΚΑ-ΕΤΑΜ η νόμιμη σύνταξη.

Μη καταβολή της εφάπαξ οικονομικής ενίσχυσης σε δικαιούχους

Χαμηλοσυνταξιούχοι, δικαιούχοι εφάπαξ παροχής που χορηγήθηκε το Δεκέμβριο του 2016, δεν την έλαβαν γιατί για διάφορους λόγους δεν εμφανίζονταν ως «ενεργοί συνταξιούχοι» στα ηλεκτρονικά μηχανογραφικά συστήματα. Αναπάντητο παραμένει αίτημα του Συνηγόρου προς τον αρμόδιο Υπουργό για επίλυση του προβλήματος με την παροχή των κατάλληλων διευκρινίσεων.

Παραβίαση των γενικών αρχών της ενημέρωσης και της δικαιολογημένης εμπιστοσύνης

Τέως τακτικός υπάλληλος του τ.ΙΚΑ-ΕΤΑΜ, που απολύθηκε από την υπηρεσία του Ιδρύματος ως ανίκανος προς εργασία, δεν πληροφορήθηκε την ημερομηνία λήξης της συντάξιμης υπηρεσίας του και καθυστέρησε να υποβάλει αίτηση συνταξιοδότησης λόγω αναπηρίας. Από τη σύνταξή του παρακρατήθηκαν αποδοχές ενός μηνός, ως αχρεωστήτως καταβληθείσα μισθοδοσία, που αφορούσαν στο χρονικό διάστημα μεταξύ της απόλυσής του και της έναρξης της συνταξιοδότησης. Μετά την παρέμβαση του Συνηγόρου του Πολίτη έγινε δεκτή η ένστασή του και απαλλάχτηκε από το ποσό που καταλογίστηκε εις βάρος του.

Φωτογραφία: Eurokinissi/ΚΟΝΤΑΡΙΝΗΣ ΓΙΩΡΓΟΣ