Παγκόσμια Ημέρα Βιοηθικής: Η πρόοδος κρίνεται και από τη θέση του πιο αδύναμου

Μπροστά σε ένα κρεβάτι νοσοκομείου, η λέξη «βιοηθική» αποκτά πολύ συγκεκριμένο περιεχόμενο. Είναι ο τρόπος που μιλάμε στον άρρωστο. Ο χρόνος που του διαθέτουμε για να καταλάβει τι του συμβαίνει. Η προσοχή με την οποία ακούμε τον φόβο του. Ο σεβασμός στις αποφάσεις του και η προθυμία μας να συζητήσουμε τις αγωνίες και τις αμφιβολίες του.

Η 19η Οκτωβρίου, Παγκόσμια Ημέρα Βιοηθικής, μας καλεί να σκεφτούμε τη σχέση της επιστημονικής προόδου με την ανθρώπινη αξιοπρέπεια. Η ημερομηνία παραπέμπει στην υιοθέτηση, το 2005, της Οικουμενικής Διακήρυξης της UNESCO για τη Βιοηθική και τα Ανθρώπινα Δικαιώματα. Στον πυρήνα της βρίσκεται μια θεμελιώδης αρχή: η επιστήμη οφείλει να υπηρετεί τον άνθρωπο, με σεβασμό στην ελευθερία, στα δικαιώματα και στην ευάλωτη θέση του.

Οι δυνατότητες της ιατρικής γεννούν ελπίδες, αλλά και δύσκολα ερωτήματα. Ποιος θα έχει πρόσβαση σε μια νέα θεραπεία; Πόσο ελεύθερα αποφασίζει ένας ασθενής όταν δεν έχει καταλάβει τις επιλογές του; Πώς προστατεύονται τα προσωπικά του δεδομένα; Πώς εξασφαλίζεται ότι ένας ηλικιωμένος, ένας άνθρωπος με αναπηρία ή κάποιος χωρίς οικονομικά μέσα θα ακουστεί με την ίδια προσοχή;

Αυτά τα ερωτήματα αφορούν τον καθένα μας. Κάποια στιγμή θα βρεθούμε στη θέση εκείνου που περιμένει μια διάγνωση, αναζητεί φροντίδα ή προσπαθεί να βοηθήσει έναν δικό του άνθρωπο. Και τότε θα χρειαστούμε, μαζί με την επιστημονική γνώση, ειλικρίνεια, χρόνο και κατανόηση. Θα θελήσουμε κάποιος να μας εξηγήσει με λόγια κατανοητά, να ακούσει την ερώτησή μας, να μας αντιμετωπίσει ως ανθρώπους που έχουν λόγο για τη ζωή τους.

Το φετινό θέμα, «Βιοηθική και Ειρήνη», διευρύνει αυτή τη συζήτηση προς τη δικαιοσύνη, την ισότητα και την αλληλεγγύη. Μας δίνει την αφορμή να αναρωτηθούμε τι σημαίνει προστασία της ζωής εκεί όπου ο πόλεμος στερεί από τους ανθρώπους την ασφάλεια, τη στέγη, το νερό και την περίθαλψη. Αλλά και πόσο ουσιαστικός είναι ο σεβασμός στη ζωή μέσα σε μια κοινωνία που συνηθίζει να προσπερνά τον αδύναμο.

Η επιστημονική πρόοδος αξίζει να μας γεμίζει ελπίδα. Η αξία της, όμως, δοκιμάζεται και στο αν φτάνει μέχρι τον άνθρωπο που δυσκολεύεται περισσότερο να τη διεκδικήσει. Εκεί, στην πόρτα που ανοίγει γι’ αυτόν, στην εξήγηση που του δίνεται και στη φροντίδα που λαμβάνει, η βιοηθική γίνεται καθημερινή πράξη.