Διερεύνηση ζημιών σε σχέση με το εξάμηνο λόγω των ζημιών που γράφουν Εμπορική και Γενική στα αποτελέσματα του συνόλου των εισηγημένων τραπεζών για το 9μηνο του 2010, παρά το ότι οι πιο πολλές τράπεζες παρουσίασαν βελτιωμένα αποτελέσματα. ΤΤ, Κύπρου και η Marfin Popular διαθέτουν το καλύτερο χαρτοφυλάκιο δανείων. Από την άλλη πλευρά, οι ζημιές που προέρχονται από ομόλογα και λοιπά στοιχεία του εμπορικού χαρτοφυλακίου, και από πωλήσεις ομολόγων επενδυτικού χαρτοφυλακίου παρέμειναν σταθερές κατά το β και γ τρίμηνο του 2010. Τέλος, τους υψηλότερους δείκτες κεφαλαιακής επάρκειας έχουν ΤΤ και η ΕΤΕ , ενώ, Τ Bank, Εμπορική Τράπεζα, Marfin Εγνατία (όμιλος Marfin Popular) και ΑΤΕ έχουν τους χαμηλούς δείκτες Tier 1 κάτω από το όριο του 8% που έχει θέσει η ΤτΕ.

Αναλυτικά σύμφωνα με την MERIT ΧΑΕΠΕΥ: Oι μετά φόρων ζημιές για τους 14 τραπεζικούς ομίλους που είναι εισηγμένοι στο ελληνικό χρηματιστήριο ανήλθαν στο 9μηνο σε 553, 1 εκ. ευρώ. Υπάρχει μια μικρή διεύρυνση των ζημιών σε σχέση με το εξάμηνο (ζημιές 492,2 εκ.) λόγω κυρίως των διευρυμένων ζημιών της Εμπορικής και της Γενικής παρόλο που οι περισσότερες τράπεζες βελτιώθηκαν σε σχέση με τη συγκρινόμενη περίοδο. Συνεπώς, εξαιρώντας τις 2 ΄Ελληνογαλλικές τράπεζες΄΄ (Γενική, Εμπορική) τα κέρδη πλέον των τραπεζών εμφανίζουν σημαντική άνοδο που μπορεί να εξηγηθεί από τα εξής: α) Η έκτακτη εισφορά επιβάρυνε τα αποτελέσματα του Α Εξαμήνου, β) Οι περεταίρω ζημιές από ομόλογα ήταν μηδαμινές στο Γ Τρίμηνο, γ) Την περικοπή κόστους που έχουν εφαρμόσει αρκετές τράπεζες, δ) Τη σταθεροποίηση των επισφαλειών και ε) Τα  βελτιωμένα μεγέθη σε ορισμένες ξένες αγορές.

Σύγκριση με το 9Μ:09 (κέρδη 1,92 δις ευρώ)  δεν μπορεί να γίνει καθώς οι επισφάλειες άρχισαν να διογκώνονται μετά το Γ Τρίμηνο του 2009, η έκτακτη εισφορά πέρυσι συμπεριλήφθηκε στο Δ Τρίμηνο ενώ, τέλος, η πτώση των spreads είχε φέρει κέρδη από αποτίμηση ομολόγων στην περυσινή αντίστοιχη περίοδο σε αντίθεση με τις φετινές ζημιές. Τα κέρδη από τις ξένες αγορές περιόρισαν τις ζημιές από την ελληνική αγορά κάτι που αποτελεί επιβράβευση για την εξωστρέφεια ορισμένων τραπεζών. Τέλος, τα καθαρά έσοδα από τόκους εμφανίζονται αυξημένα κατά 9,5% σε σχέση με το 9Μ:09 με τους αυξημένους τόκους από ομόλογα να παίζουν σημαντικό ρόλο.

Οι επισφάλειες για τους 13 τραπεζικούς ομίλους (τα νούμερα της τράπεζας Marfin Εγνατία δεν υπολογίζονται πλέον στο σύνολο καθώς ανήκει στον όμιλο της Marfin Popular) ανέρχονται σε 5,06 δις ευρώ, αυξημένες κατά 36,5% σε σχέση με το 9Μ:09 ενώ οι καινούριες επισφάλειες για το Γ τρίμηνο μειώθηκαν κατά 6,2% σε σχέση με το αμέσως προηγούμενο τρίμηνο. Αν εξαιρέσουμε τις επισφάλειες της Εμπορικής και Γενικής που στο Α εξάμηνο ήταν διογκωμένες, οι επισφάλειες των υπόλοιπων αυξήθηκαν κατά 1% σε σχέση με το Β Τρίμηνο. Γενικά, σε καμιά τράπεζα δεν παρατηρήθηκαν σημαντικά αυξημένες επισφάλειες σε σχέση με το προηγούμενο τρίμηνο. Η εικόνα αυτή δεν αντικατοπτρίζει την τρέχουσα κατάσταση ύφεσης της ελληνικής οικονομίας (ετήσια μείωση ΑΕΠ Γ τριμήνου στο 4,5%) και δεν προβλέπεται άμεσα μείωση του ρυθμού αύξησης των επισφαλειών.

Χαρακτηριστικό στοιχείο που ενισχύει το παραπάνω συμπέρασμα είναι η μεγάλη διαφορά που παρατηρείται στο ποσοστό των καθυστερούμενων δανείων μεταξύ των 2 ελληνογαλλικών τραπεζών και των υπολοίπων 11 ομίλων όσον αφορά την ελληνική αγορά. Η μεγάλη αυτή διαφορά μέσα στα πλαίσια της ίδιας αγοράς μπορεί να οφείλεται είτε σε υπερεκτίμηση των επισφαλειών από τις πρώτες  είτε σε συντηρητικότερη πολιτική από τις δεύτερες ή και σε συνδυασμό των δυο μαζί.

Στην ελληνική αγορά το καλύτερο χαρτοφυλάκιο δανείων φαίνεται να εξακολουθεί να έχει το TT, ενώ σε επίπεδο ομίλων πέρα από το ΤΤ αρκετά καλό χαρτοφυλάκιο έχουν η Τράπεζα Κύπρου και η Marfin Popular, που είναι και οι 2 όμιλοι με τη μικρότερη ποσοστιαία έκθεση σε δάνεια στην Ελλάδα. Από τις μικρότερες τράπεζες τις σημαντικότερες επισφάλειες παρουσιάζουν η Αγροτική και η Τ Bank. Συνολικά, οι δραστηριότητες στα Βαλκάνια παρουσιάζουν χειρότερη συμπεριφορά από την Ελλάδα ως προς τα μη εξυπηρετούμενα δάνεια ενώ καλύτερα φαίνονται τα χαρτοφυλάκια σε Τουρκία, Κύπρο και Πολωνία. Οι δραστηριότητες στις χώρες της Πρώην Σοβιετικής Ένωσης παρουσιάζονται αρκετά επισφαλείς προς το παρόν, κρίνοντας από τους υψηλούς δείκτες μη εξυπηρετούμενων δανείων αν και αυτές οι αγορές δίνουν υψηλές προσδοκίες για το μέλλον.

Οι ζημιές από αποτίμηση ομολόγων και άλλων στοιχείων εμπορικού χαρτοφυλακίου και από πωλήσεις ομολόγων επενδυτικού χαρτοφυλακίου παρέμειναν σταθερές μεταξύ Β και Γ τριμήνου του 2010 (318 εκατ. ευρώ έναντι ζημιών 325 εκατ. ευρώ στο τέλος του Β τριμήνου). Για κάποιες τράπεζες το αποτέλεσμα ήταν βελτιωμένο ενώ για κάποιες άλλες ήταν χειρότερο. Τα νούμερα αυτά ήταν αναμενόμενα από τη στιγμή που τα spreads των ομολόγων δεν μεταβλήθηκαν ιδιαίτερα μεταξύ 30/6 και 30/9 (για παράδειγμα τα spreads των δεκαετών αυξήθηκαν στις 817 μονάδες βάσης από 785 στις 30/6). Παράλληλα, το μεγαλύτερο μέρος των ελληνικών ομολόγων έχει μεταφερθεί στο χαρτοφυλάκιο διακρατούμενων ως τη λήξη επενδύσεων και στο χαρτοφυλάκιο επενδύσεων ταξινομημένων ως δάνεια και απαιτήσεις, όπου και στα δυο η αποτίμηση γίνεται στο κόστος κτήσεως.

Το αποτέλεσμα αυτό δεν μπορεί να συγκριθεί με το αποτέλεσμα του 9Μ:09 (1,43 δις ευρώ κέρδη) καθώς πραγματοποιήθηκε σε μια εποχή που τα spreads ήταν ανοδικά. Τις μεγαλύτερες ζημιές από αυτές τις αποτιμήσεις παρουσίασε η Εθνική, ακολουθούμενη από την Αγροτική Τράπεζα και το Ταχυδρομικό Ταμιευτήριο. Αντίθετα, σημαντικά κέρδη εμφάνισε η Eurobank.

Παράλληλα, σύμφωνα με την MERIT παρατηρούναι σημαντικές υποαξίες από μεταβολές στοιχείων του χαρτοφυλακίου διαθεσίμων προς πώληση οι οποίες επιβαρύνουν την καθαρή θέση. Υπήρξε βέβαια ένας περιορισμός αυτών των υποαξιών στο 9μηνο (2,35 δις ευρώ έναντι 2,73 δις ευρώ στο 6μηνο). Οι υποαξίες αυτές δεν απεικονίζονται στα αποτελέσματα χρήσεως αλλά παίζουν σημαντικό ρόλο στη μείωση των δεικτών κεφαλαιακής επάρκειας αρκετών τραπεζών, κάτι που συνέβη μέσα στο 2010. Οι ζημιές αυτές θα ήταν μεγαλύτερες αν δεν είχαν προηγηθεί μεγάλες μεταφορές ομολόγων στο χαρτοφυλάκιο διακρατούμενων ως τη λήξη μέσα στο 2010. Παρά τη συρρίκνωση των εμπορικών χαρτοφυλακίων οι τράπεζες συνεχίζουν να έχουν μεγάλες ποσότητες ομολόγων, ιδίως κρατικών ελληνικών, που ανέρχονται σε πάνω από 80 δις ευρώ. Από αυτά τα ελληνικά κρατικά ομόλογα ανέρχονται σε περίπου 55 δις ευρώ. Τη μεγαλύτερη έκθεση σε ελληνικά κρατικά ομόλογα  έχει η Εθνική Τράπεζα ακολουθούμενη από τη Eurobank, την Πειραιώς, το ΤΤ, την Alpha Bank, την Αγροτική τράπεζα και τον όμιλο της Marfin. Παράλληλα, η Τράπεζα Κύπρου δε διαθέτει σημαντικές ποσότητες ελληνικών ομολόγων σε σχέση με το σύνολο του ενεργητικού της, όπως και οι ‘’Ελληνογαλλικές τράπεζες΄΄. Από τις υπόλοιπες τράπεζες μόνο η Proton Bank διαθέτει σημαντικό χαρτοφυλάκιο ομολόγων σε σχέση με το ενεργητικό της.  

1.    Οι δείκτες κεφαλαιακής επάρκειας Tier 1 δε μεταβλήθηκαν σημαντικά σε σχέση με το Β τρίμηνο του 2010. Είναι όμως αρκετά μειωμένοι σε σχέση με το τέλος του 2009, ιδίως στις τράπεζες που δεν έχουν προχωρήσει πρόσφατα σε αύξηση μετοχικού κεφαλαίου. Πολλές τράπεζες έχουν ήδη προχωρήσει σε αύξηση μετοχικού κεφαλαίου (Εθνική, Γενική, Κύπρου), άλλες την έχουν δρομολογήσει (Marfin Popular και Πειραιώς),  ενώ άλλες σκέφτονται εναλλακτικές λύσεις για την ενίσχυση των κεφαλαίων τους όπως η πώληση θυγατρικών και η έκδοση υβριδικών κεφαλαίων.  Εν όψει των μελλοντικών stress tests που θα υποβληθούν,  κρίνεται σκόπιμο οι τράπεζες να ενισχύσουν τα κεφάλαια τους, ιδίως αυτές που έχουν μεγάλη έκθεση σε ελληνικά ομόλογα ενώ και οι επισφάλειες αναμένονται αυξημένες.  Η λύση των συγχωνεύσεων μεταξύ τραπεζών δεν εξετάζεται προς το παρόν για την αντιμετώπιση προβλημάτων κεφαλαιακής επάρκειας.

Τους υψηλότερους δείκτες κεφαλαιακής επάρκειας διαθέτουν η Τράπεζα Αττικής, το ΤΤ και η Εθνική μετά το πέρας της κεφαλαιακής ενίσχυσης της. Αντίθετα, χαμηλούς δείκτες Tier 1 κάτω από το όριο του 8% που έχει θέσει η ΤτΕ  παρουσιάζουν η Τ Bank με άμεση την ανάγκη για κεφαλαιακή ενίσχυση, η Εμπορική Τράπεζα παρά τη μεγάλη ΑΜΚ του Μαρτίου, η Marfin Εγνατία (όμιλος Marfin Popular) και η Αγροτική για την οποία έχει ήδη ανακοινωθεί το αναγκαίο σχέδιο κεφαλαιακής ενίσχυσης.  Να θυμίσουμε επίσης ότι οι 8 ελληνικής ιδιοκτησίας εισηγμένες τράπεζες έχουν δεχθεί κρατική ενίσχυση μέσω προνομιούχων μετοχών, κεφάλαια τα οποία θα πρέπει να επιστραφούν κάποια στιγμή στο κράτος. Το σύνολο των Ιδίων κεφαλαίων του ελληνικού τραπεζικού συστήματος εμφανίζεται αρκετά μειωμένο σε σχέση με τις 31/12/2009.

2.    Οι 8 από τους 13 τραπεζικούς ομίλους εμφάνισαν μειωμένες καταθέσεις στις 30/9/2010 σε σχέση με τις 30/6/2010, τη στιγμή που η μείωση στο σύνολο ανέρχεται στο οριακό 0,44% που δίνει ελπίδες για περιορισμό της μεταφοράς καταθέσεων στο εξωτερικό. Η σύγκριση βέβαια με το τέλος του 2009 δείχνει μια μείωση καταθέσεων στους 10 από τους 13 ομίλους και μια μείωση καταθέσεων στο σύνολο κατά 3,3%. Οι μοναδικές τράπεζες με αύξηση των καταθέσεων στο 9μηνο ήταν οι 2 κυπριακές και η Proton Bank. H μείωση αυτή που έλαβε χώρα κυρίως στα 2 πρώτα τρίμηνα του έτους οφείλεται σε μεταφορές κεφαλαίων στο εξωτερικό και σε χρησιμοποίηση της υπάρχουσας ρευστότητας από νοικοκυριά και επιχειρήσεις. Η συνολική πτώση στις καταθέσεις μετριάζεται βέβαια από την αύξηση των καταθέσεων στις αγορές εκτός Ελλάδας καθώς εντός Ελλάδας τα τελευταία στοιχεία της Τραπέζης της Ελλάδας δείχνουν μια πτώση των καταθέσεων κατά 11-12% στο 11-μηνο του 2010.

3.    Η πιστωτική επέκταση σε επίπεδο ομίλων (καθαρά δάνεια) ανήλθε μόλις στο 0,4% στο εννιάμηνο του έτους με την Proton και τις κυπριακές τράπεζες να πρωταγωνιστούν θετικά, την Εθνική να σημειώνει αύξηση στα δάνεια λόγω της μεγάλης επέκτασης της Finanzbank, ενώ υπήρξε σχετική ισορροπία μεταξύ των ομίλων με αύξηση των δανείων και αυτών με μείωση (8-5). Μεταξύ Β και Γ τριμήνου του 2010 παρατηρήθηκε μια μείωση των καθαρών δανείων κατά 1,47%, το οποίο είναι αρκετά ενδεικτικό της συντηρητικής πολιτικής που ακολουθούν οι τράπεζες στην εγχώρια αγορά. Ανάλογα είναι τα επίσημα στοιχεία για την πιστωτική επέκταση της εγχώριας αγοράς που δείχνουν ότι η πιστωτική επέκταση για τον Οκτώβρη (ΥοΥ) ανήλθε στο 2,2% ενώ σε μηνιαίο επίπεδο (ΜοΜ) ανήλθε μόλις στο 1%. Η ενίσχυση της διεθνούς παρουσίας των ομίλων βοήθησε στο να μετριαστεί η μείωση του ρυθμού επέκτασης.

4.    Ένας από τους βασικότερους δείκτες ρευστότητας των τραπεζών (δείκτης καταθέσεις προς δάνεια) εμφανίζεται στο σύνολο μειωμένος στο 0,88 από 0,91 στο τέλος του 2009, ενώ αντίθετα εμφανίζεται βελτιωμένος σε σχέση με το εξάμηνο. Η τράπεζα με τις υψηλότερες καταθέσεις σε σχέση με τα καθαρά δάνεια της εξακολουθεί να είναι το ΤΤ, ακολουθούμενο από την Τράπεζα Κύπρου, τον όμιλο Marfin και την Proton Bank. Αντίθετα οι τράπεζες με την χαμηλότερη ρευστότητα είναι εκείνες υπό γαλλική ιδιοκτησία. Από τις τέσσερις μεγάλες ελληνικές τράπεζες η Εθνική διαθέτει ισχυρές καταθέσεις στην Ελλάδα και παρά τη σημαντική πιστωτική της επέκταση στην Τουρκία έχει ένα δείκτη ρευστότητας πάνω από το μέσο όρο.  Οι υπόλοιπες (Alpha, Eurobank, Πειραιώς) έχουν σχετικά χαμηλή ρευστότητα λόγω σημαντικής δανειακής επέκτασης στην Ανατολική Ευρώπη.