Κατά τη διάρκεια του απελευθερωτικού αγώνα της ΕΟΚΑ 1955-1959 για την απαλλαγή της Κύπρου από τον Αγγλικό ζυγό, οι αποικιοκράτες κατασκεύασαν στις Κεντρικές Φυλακές της Λευκωσίας ένα μικρό κοιμητήριο που έμεινε στην Ιστορία με την ονομασία ΦΥΛΑΚΙΣΜΕΝΑ ΜΝΗΜΑΤΑ.

Είναι ένας στενός χώρος δίπλα από τα κελιά των μελλοθανάτων και την αγχόνη,περιτριγυρισμένος από ψηλούς τοίχους με τεμάχια γυαλιών στο πάνω μέρος τους.
Εδώ αποφασίστηκε, επί Κυβερνήτη Τζών Χάρντιγκ, να θάβουν τους απαγχονιζόμενους της ΕΟΚΑ που σκοτώνονταν σε μάχες, για να μην μετατρέπονται οι κηδείες τους σε μαζικά συλλαλητήρια και μαχητικές διαδηλώσεις.

Στα Φυλακισμένα Μνήματα είναι θαμμένοι δεκατρείς (13) Ηρωομάρτυρες από τους οποίους οι εννιά (9) εκτελέστηκαν με απαγχονισμό στις Κεντρικές Φυλακές της Λευκωσίας. Τρεις (3) έπεσαν  στο πεδίο της μάχης και ένας (1) πέθανε σε στρατιωτικό νοσοκομείο.
Οι Ηρωομάρτυρες της αγχόνης, παρά τα φρικτά και απάνθρωπα σωματικά και ψυχικά μαρτύρια από την ώρα της σύλληψης μέχρι την ώρα της εκτέλεσης, δε λύγισαν.
Βάδισαν προς την αγχόνη ευθυτενείς και αγέρωχοι, ψάλλοντας Θρησκευτικά άσματα και τον Εθνικό Ύμνο.

Η κηδεία γινόταν αμέσως μετά τον απαγχονισμό. Μοναδική παρουσία του ιερέα των φυλακών πού έψαλλε την νεκρώσιμη ακολουθία.
Ύστερα οι Άγγλοι τούς έθαβαν, χωρίς να παρευρίσκεται κανένας Ελληνοκύπριος, ούτε Μάνα, ούτε Πατέρας. Οι γονείς προσκύνησαν τούς τάφους των παιδιών τους, μετά το τέλος του αγώνα.

Οι εννιά (9) απαγχονισθέντες, όλοι τους νέοι ηλικίας 19-24 ετών, είναι με την σειρά που εκτελέστηκαν :

1. ΜΙΧΑΛΑΚΗΣ   ΚΑΡΑΟΛΗΣ
2. ΑΝΔΡΕΑΣ       ΔΗΜΗΤΡΙΟΥ
3. ΙΑΚΩΒΟΣ        ΠΑΤΑΤΣΟΣ
4. ΑΝΔΡΕΑΣ       ΖΑΚΟΣ
5. ΧΑΡΙΛΑΟΣ      ΜΙΧΑΗΛ
6. ΜΙΧΑΗΛ          ΚΟΥΤΣΟΦΤΑΣ
7. ΣΤΕΛΙΟΣ        ΜΑΥΡΟΜΜΑΤΗΣ
8. ΑΝΔΡΕΑΣ       ΠΑΝΑΓΙΔΗΣ
9. ΕΥΑΓΟΡΑΣ     ΠΑΛΛΗΚΑΡΙΔΗΣ

Στα Φυλακισμένα Μνήματα αναπαύονται ακόμα τέσσερα (4) παλληκάρια της ΕΟΚΑ :

1. ΜΑΡΚΟΣ            ΔΡΑΚΟΣ
2. ΓΡΗΓΟΡΗΣ       ΑΥΞΕΝΤΙΟΥ
3. ΣΤΥΛΙΑΝΟΣ        ΛΕΝΑΣ
4. ΚΥΡΙΑΚΟΣ          ΜΑΤΣΗΣ

Σε τέσσερις τάφους οι Άγγλοι έθαψαν οκτώ νεκρούς, για εξοικονόμηση χώρου.
Στον ίδιο τάφο βρίσκονται ανά δύο οι :

• Ανδρέας Δημητρίου και Στυλιανός Λένας
• Ανδρέας Ζάκος και Κυριάκος Μάτσης
• Ανδρέας Παναγίδης και Μιχαήλ Κουτσόφτας
• Γρηγόρης Αυξεντίου και Ευαγόρας Παλληκαρίδης

Με το τέλος του αγώνα τα Φυλακισμένα Μνήματα έγιναν τόπος ιερού προσκυνήματος,  μνημείο ηρωισμού και αντίστασης κατά των δυνάμεων της βίας, Ναός ιερός της Ελευθερίας, θεμελιωμένος στα κόκαλα των ΑΘΑΝΑΤΩΝ ΠΑΛΙΚΑΡΙΩΝ ΤΗΣ ΕΟΚΑ.

Την Αθανασία τους δηλώνει επιγραφή στον τοίχο του κοιμητηρίου:

ΤΟΥ ΑΝΔΡΕΙΩΜΕΝΟΥ Ο ΘΑΝΑΤΟΣ,
ΘΑΝΑΤΟΣ ΔΕΝ ΛΟΓΙΕΤΑΙ

Ακούστε το συγκλονιστικό τραγούδι "ΕΝΑ ΤΟΝ ΕΙΧΕ Η ΜΑΝΑ ΤΟΥ", με τον Μιχάλη Βιολάρη

Ακούστε επίσης το τραγούδι "ΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ ΑΓΑΠΩ ΑΛΛΑ ΚΑΙ ΣΕΝΑ", σε στίχους του Ήρωα ΕΥΑΓΌΡΑ ΠΑΛΛΗΚΑΡΙΔΗ (Μουσική: Μάριος Τόκας, Τραγούδι: Κώστας Χατζηχριστοδούλου)

Χρήστος Προδρόμου, τ. Πρόεδρος Κυπρίων Προσφύγων Ελλάδας

Δείτε περισσότερες φωτογραφίες παρακάτω