Ο σχεδιασμός των ρυθμίσεων συνταξιοδοτικής αποταμίευσης δεν πρέπει να επιδεινώνει τις ανισότητες των φύλων στη συνταξιοδότηση, υποστηρίζει η Stéphanie Payet, αναλύτρια του ΟΟΣΑ για τις συντάξεις, σε άρθρο της που περιλαμβάνεται στην ετήσια έκθεση της Παγκόσμιας Ομοσπονδίας Ασφαλιστικών Ενώσεων (GFIA). 

Αναλυτικά αναφέρει: 

Η διαφορά στο συνταξιοδοτικό εισόδημα που λαμβάνουν οι άνδρες και οι γυναίκες -το συνταξιοδοτικό χάσμα μεταξύ των δύο φύλων- παραμένει σημαντική, στο 26% κατά μέσο όρο στις χώρες του ΟΟΣΑ. Πηγάζει από τις ανισότητες των φύλων καθ' όλη τη διάρκεια του κύκλου ζωής. 

Οι ρυθμίσεις για τις ιδιωτικές συνταξιοδοτικές αποταμιεύσεις συμβάλλουν σε αυτό το κενό. Η δημοσίευση του ΟΟΣΑ τον Μάρτιο του 2021 που αφορά τη συνταξιοδοτική αποταμίευση των γυναικών παρουσιάζει στοιχεία ότι οι εν λόγω ρυθμίσεις διαδραματίζουν ρόλο στο συνολικό συνταξιοδοτικό χάσμα μεταξύ των φύλων. Πράγματι, οι γυναίκες είναι λιγότερο πιθανό από τους άνδρες να συμμετάσχουν σε ένα συνταξιοδοτικό πρόγραμμα αποταμίευσης και, όταν το κάνουν, συνεισφέρουν επίσης λιγότερα. Ως αποτέλεσμα, οι γυναίκες συγκεντρώνονται λιγότερο στα σχέδιά τους. Το χάσμα στα συνταξιοδοτικά περιουσιακά στοιχεία μεταξύ ανδρών και γυναικών εμφανίζεται στην ηλικιακή ομάδα 25-34 και διευρύνεται στη συνέχεια (βλ. σχήμα παρακάτω). Επιπλέον, το μεγαλύτερο μέσο προσδόκιμο ζωής των γυναικών σημαίνει ότι πολλά προγράμματα καθορισμένων εισφορών θα πρέπει να βασίζονται στα περιουσιακά τους στοιχεία για μεγαλύτερο χρονικό διάστημα.

Οι διαφορές στην αγορά εργασίας προκαλούν το κενό 

Το κλείσιμο του συνταξιοδοτικού κενού μεταξύ των φύλων για τις συνταξιοδοτικές αποταμιεύσεις αποτελεί ιδιαίτερη πρόκληση, δεδομένου ότι το εισόδημα από αυτές τις ρυθμίσεις συνδέεται στενά με τις μορφές απασχόλησης και εισοδήματος. Οι διαφορές στην αγορά εργασίας μεταξύ ανδρών και γυναικών είναι πράγματι ο κύριος μοχλός του συνταξιοδοτικού κενού μεταξύ των φύλων. Οι γυναίκες συμμετέχουν λιγότερο στην αγορά εργασίας από τους άνδρες, πράγμα που σημαίνει ότι λιγότερες γυναίκες θα έχουν συνταξιοδοτικά προγράμματα αποταμίευσης που σχετίζονται με την απασχόληση. 

Οι γυναίκες τείνουν επίσης να έχουν μικρότερη σταδιοδρομία, καθώς κάνουν διαλείμματα για να φροντίσουν παιδιά ή συγγενείς. Αυτό σημαίνει ότι μπορούν να συνεισφέρουν για λιγότερα χρόνια σε ένα πρόγραμμα και να συσσωρεύουν λιγότερα δικαιώματα συνταξιοδοτικών παροχών, όπως φαίνεται στο παραπάνω σχήμα. Επιπλέον, ένας υπερβολικά μεγάλος αριθμός γυναικών εργάζεται με μερική απασχόληση. Η μερική απασχόληση μπορεί να καταστήσει έναν εργαζόμενο μη επιλέξιμο να συμμετάσχει σε συνταξιοδοτικό αποταμιευτικό πρόγραμμα, αλλά επίσης συνεπάγεται χαμηλότερους μισθούς και δικαιώματα συνταξιοδοτικών παροχών. Τέλος, το μέσο μισθολογικό χάσμα μεταξύ των φύλων για τους εργαζόμενους πλήρους απασχόλησης στον ΟΟΣΑ ανέρχεται επί του παρόντος σε περίπου 13%. Για ένα δεδομένο ποσοστό εισφοράς, οι γυναίκες θα συνεισφέρουν επομένως χαμηλότερα ποσά από τους άνδρες στο συνταξιοδοτικό αποταμιευτικό τους πρόγραμμα. 

Πολλοί δευτερεύοντες παράγοντες επίσης 

Πέρα από τους παράγοντες της αγοράς εργασίας, παράγοντες συμπεριφοράς, πολιτιστικοί και κοινωνικοί παράγοντες είναι σημαντικά δευτερεύοντα στοιχεία που προκαλούν το συνταξιοδοτικό χάσμα μεταξύ των δύο φύλων και αξίζει να αναγνωριστούν. Οι γυναίκες συχνά επιδεικνύουν υψηλότερα επίπεδα αποστροφής κινδύνου από τους άνδρες, γεγονός που μπορεί να μεταφραστεί σε προτίμηση για επενδύσεις χαμηλότερου κινδύνου και επομένως χαμηλότερες αποδόσεις κατά μέσο όρο για τις συνταξιοδοτικές αποταμιεύσεις τους. Οι γυναίκες, κατά μέσο όρο, έχουν χαμηλότερα επίπεδα οικονομικών γνώσεων από τους άνδρες, γεγονός που καθιστά πιο δύσκολο για τις γυναίκες να λαμβάνουν τεκμηριωμένες αποφάσεις σχετικά με τις συνταξιοδοτικές αποταμιεύσεις. 

Επιπλέον, οι συνέπειες ενός διαζυγίου ή του θανάτου ενός συζύγου, όσο αφορά τις συνταξιοδοτικές αποταμιεύσεις, μπορεί να είναι χειρότερες για τις γυναίκες παρά για τους άνδρες, δεδομένου ότι οι οικονομικές αποφάσεις εντός των ζευγαριών μπορεί να δίνουν προτεραιότητα στο σύζυγο με το μεγαλύτερο εισόδημα,  που τις περισσότερες φορές είναι ο άνδρας. Τα στερεότυπα για το φύλο και οι έμφυλες προσδοκίες μπορεί επίσης να εξηγούν εν μέρει γιατί οι γυναίκες εξακολουθούν να είναι οι κύριοι φροντιστές της οικογένειας, επηρεάζοντας το εργασιακό ιστορικό αλλά και το ιστορικό των αποδοχών τους. Τέλος, οι επικοινωνιακές εκστρατείες ενδέχεται να αποτύχουν να εμπλέξουν τις γυναίκες στον προγραμματισμό της συνταξιοδότησης επειδή δεν λαμβάνουν υπόψη το γεγονός ότι οι γυναίκες αντιδρούν διαφορετικά στο πλαίσιο και στον τρόπο με τον οποίο πλαισιώνονται οι πληροφορίες. 

Οι υπεύθυνοι χάραξης πολιτικής μπορούν να βοηθήσουν 

Οι υπεύθυνοι χάραξης πολιτικής μπορούν να αναλάβουν δράση για να μειώσουν το χάσμα μεταξύ των δύο φύλων στις συνταξιοδοτικές αποταμιεύσεις. Μπορούν να βελτιώσουν τον σχεδιασμό των ρυθμίσεων για να διασφαλίσουν ότι δεν θα επιδεινωθούν οι ανισότητες που προκύπτουν από την αγορά εργασίας: 

• Προώθηση της πρόσβασης των γυναικών σε συνταξιοδοτικές ρυθμίσεις αυξάνοντας τη διαθεσιμότητα τέτοιων ρυθμίσεων σε βιομηχανίες που απασχολούν κυρίως γυναίκες και χαλαρώνοντας τις απαιτήσεις επιλεξιμότητας για ένταξη σε ένα πρόγραμμα. 

• Ενθάρρυνση της συμμετοχής των γυναικών σε αυτές τις ρυθμίσεις μέσω προωθητικών στρατηγικών (π.χ. αυτόματη εγγραφή), οικονομικών κινήτρων και εξατομικευμένων προγραμμάτων χρηματοοικονομικής εκπαίδευσης. 

• Βελτίωση του επιπέδου και της συχνότητας των εισφορών των γυναικών μέσω εισφορών που χρηματοδοτούνται από εργοδότες ή συζύγους, επιδοτήσεις μητρότητας και φροντίδας, οικονομικά κίνητρα και στοχευμένη επικοινωνία. 

• Προσαρμογή του σχεδιασμού των ρυθμίσεων συνταξιοδοτικής αποταμίευσης στα πρότυπα σταδιοδρομίας των γυναικών, δείχνοντας μεγαλύτερη ευελιξία ως προς τα επίπεδα εισφορών και βελτιώνοντας τη δυνατότητα μεταφοράς των επαγγελματικών προγραμμάτων. 

• Βελτίωση των αποδόσεων των επενδύσεων στις συνταξιοδοτικές αποταμιεύσεις των γυναικών χρησιμοποιώντας μη συντηρητικές επενδυτικές στρατηγικές αθέτησης υποχρεώσεων για να ξεπεραστεί η αποστροφή κινδύνου και παρέχοντας αντικειμενικές αξιολογήσεις της ατομικής ανοχής κινδύνου. 

• Αύξηση της οικονομικής ανεξαρτησίας των γυναικών επιτρέποντας στους συζύγους να μοιράζουν τα συνταξιοδοτικά δικαιώματα είτε κατά τη συσσώρευσή τους είτε μετά το διαζύγιο, και επικοινωνώντας σχετικά με τις διαθέσιμες επιλογές για τον διαχωρισμό των συνταξιοδοτικών περιουσιακών στοιχείων μετά το διαζύγιο. 

• Αντιμετώπιση του μεγαλύτερου μέσου προσδόκιμου ζωής των γυναικών εξισώνοντας τις ηλικίες συνταξιοδότησης μεταξύ των δύο φύλων, υπολογίζοντας το συνταξιοδοτικό εισόδημα με βάση τα ποσοστά θνησιμότητας όπου χρειάζεται, προωθώντας τα επιδόματα εισοδήματος επιζώντων και ενθαρρύνοντας τη διαθεσιμότητα επιλογών πληρωμής που αυξάνουν τα συνταξιοδοτικά οφέλη με την πάροδο του χρόνου.