Το παρακάτω κείμενο αποτελεί έναν εκ των δυο προλόγων του βιβλίου του κ. Ευάγγελου Γ. Σπύρου με τίτλο «Ασφαλιστές, Έμποροι και Ιστορία Ελληνικού Έθνους». Ο κάτωθι πρόλογος είναι του κ. του Μιλτιάδη Νεκτάριου Καθηγητή Ιδιωτικής Ασφάλισης στο Πανεπιστήμιο Πειραιώς.

Αναζητώντας το ρόλο των Ελλήνων ασφαλιστών στην προετοιμασία της Επανάστασης του 1821, ο κ. Ευάγγελος Σπύρου μάς παρουσιάζει μια πανοραμική εικόνα της οικονομικής γεωγραφίας των Παραδουνάβιων περιοχών και, κυρίως, των παραλίων της Μαύρης Θάλασσας. Στις περιοχές αυτές, εκτός της τουρκοκρατούμενης Ελλάδας, δημιουργήθηκαν οι προϋποθέσεις για την υλική υποστήριξη της Επανάστασης.
Το ιστορικό σκηνικό επιβεβαιώνει, για μια ακόμα φορά, το γεγονός ότι οι «σύμμαχοι» είναι χρήσιμοι και κινητοποιούνται μόνον όταν εξυπηρετούνται πρωτίστως τα δικά τους συμφέροντα. Στη συγκεκριμένη περίοδο, μεταξύ της Γαλλικής Επανάστασης και της Ελληνικής Επανάστασης, η Αυτοκράτειρα της Ρωσίας Αικατερίνη Β΄ με τα «ορλωφικά» (προσφορά εξωτερικής διάσωσης) επιδιώκει τον αντιπερισπασμό των τουρκικών δυνάμεων για να επιτύχει στρατιωτικά οφέλη στον Α΄ Ρωσοτουρκικό πόλεμο. Με τη συνθήκη Κιουτσούκ-Καϊναρτζή (1774) δίνει ιδιαίτερα προνόμια σε χριστιανικούς και άλλους πληθυσμούς για να μετοικήσουν στις κατακτηθείσες περιοχές της νότιας Ρωσίας, στα παράλια της Μαύρης Θάλασσας. Με τον Β΄ Ρωσο- τουρκικό πόλεμο, οι παραπάνω μετακινήσεις λαμβάνουν μεγάλη έκταση. Μεταξύ των νέων εποίκων, σημαντική παρουσία έχουν οι Έλληνες, είτε επειδή διώκονται από τους Τούρκους είτε επειδή αναζητούν μια καλύτερη τύχη.
Στη Δυτική Ευρώπη, ο Διαφωτισμός έχει συμβάλει στην επικράτηση των ιδεών της Γαλλικής Επανάστασης (1789) και στην έναρξη της βιομηχανικής επανάστασης. Η επακόλουθη αστικοποίηση των πληθυσμών δημιουργεί μεγάλες ανάγκες εισαγωγών προϊόντων διατροφής. Οι αχανείς εκτάσεις της νότιας Ρωσίας (Ουκρανία) μετατρέπονται στο σιτοβολώνα της Ευρώπης. Αναπτύσσεται τεράστιας έκτασης εμπορική δραστηριότητα για την εμπορία και τη μεταφορά των σιτηρών από τα λιμάνια της Μαύρης Θάλασσας στη Δυτική Ευρώπη. Οι Έλληνες της διασποράς, με κέντρο την Οδησσό, κυριαρχούν, έναντι των άλλων εθνοτήτων, τόσο στην οργάνωση εμπορικών οίκων για την εμπορία των σιτηρών, όσο και στη μεταφορά των σιτηρών με πλοία.
Η κυρίαρχη παρουσία των Ελλήνων στη διενέργεια των ναυτικών μεταφορών στη Μαύρη Θάλασσα και τη Μεσόγειο αποτελεί τη βάση για τη δημιουργία ναυτασφαλιστικών εταιρειών. Οι πρώτες τέτοιες εταιρείες δημιουργούνται στην Τεργέστη το 1780, ως ένα είδος αλληλασφαλιστικών συνεταιρισμών μεταξύ εφοπλιστών, καπετάνιων και πληρωμάτων. Αντίστοιχες εταιρείες ιδρύθηκαν στην Οδησσό: η Γραικορωσική Συντροφία Ασφαλιστών (1808), το Σύστημα των Γραικών Ασφαλιστών (1814), η Νέα Γραικική Εταιρεία Ασφαλειών (1817). Οι Έλληνες ασφαλιστές παρέχουν το 10-30% των κερδών τους για την ενίσχυση σχολείων, νοσοκομείων, εκκλησιών, με σκοπό τη συμβολή στη συντήρηση των κοινοτήτων του ελληνισμού.
Τα παραπάνω γεγονότα αποδεικνύουν ότι στην περίοδο που προηγήθηκε της Επανάστασης, οι Έλληνες της διασποράς είχαν προσεγγίσει το μέγιστο σημείο της οικονομικής τους ακμής. Διέθεταν τους πόρους για δημιουργία θετικής προπαγάνδας υπέρ του ελληνισμού καθώς και για την προετοιμασία των συνθηκών του εθνικοαπελευθερωτικού αγώνα. Το 1814 ιδρύεται στην Οδησσό η Φιλική Εταιρεία. Σε αυτήν συσπειρώνεται η εμπορική τάξη της Οδησσού, στην αρχή, και στη συνέχεια τα μέλη της εξαπλώνονται στα Βαλκάνια, τη Δυτική Ευρώπη και τη τουρκοκρατούμενη Ελλάδα. Ο ασφαλιστής Ιωάννης Αμβροσίου ορίστηκε ταμίας της Φιλικής Εταιρείας, τύγχανε δε γενικής αναγνώρισης στην Οδησσό, της οποίας χρημάτισε και δήμαρχος.
Συνοψίζοντας, η συμβολή της νεοδημιουργημένης αστικής τάξης των Ελλήνων (έμποροι της διασποράς, μεταξύ αυτών και ασφαλιστές, καθώς και ναυτικοί) υπήρξε καθοριστική στη δημιουργία των υλικών προϋποθέσεων (συγκέντρωση πόρων για τις οικονομικές ανάγκες της Επανάστασης καθώς και τη χρηματοδότηση δραστηριοτήτων θετικής προπαγάνδας) για την επιτυχή έκβαση της Επανάστασης.
Θα μπορούσε να λεχθεί ότι αυτή ήταν η ικανή συνθήκη για την ευόδωση του εθνικού αγώνα. Η αναγκαία συνθήκη, βέβαια, είχε προκύψει από τη διάχυση των ιδεών του Διαφωτισμού και της Γαλλικής Επανάστασης, καθώς και την ωρίμανση των συνθηκών για εθνικοαπελευθερωτικά κινήματα στην Ευρώπη και στα Βαλκάνια. Ιδιαίτερα στην Ελλάδα, που ήταν η πρώτη χώρα που επαναστάτησε στο πλαίσιο της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας, η ιδεολογική προετοιμασία του λαϊκού κινήματος είχε γίνει από τους λόγιους και τους διανοούμενους.
Ερχόμενοι στη σημερινή εποχή, έχει ενδιαφέρον να δούμε πώς αντέδρασαν οι Έλληνες στο άνοιγμα των συνόρων στα Βαλκάνια και στις πρώην σοβιετικές δημοκρατίες, μετά τη διάλυση της Σοβιετικής Ένωσης. Στις περιοχές αυτές είχε μακρόχρονη παρουσία το ελληνικό στοιχείο, και αποσύρθηκε μετά την επικράτηση της Οκτωβριανής Επανάστασης. Στη μετασοβιετική εποχή, σε οικονομικό επίπεδο, αναπτύχθηκαν αξιόλογα ελληνικά επιχειρηματικά σχήματα σε πολλούς τομείς. Ακόμα και στον ασφαλιστικό τομέα, αναπτύχθηκαν περιορισμένης κλίμακας ασφαλιστικές δραστηριότητες, οι οποίες θα μπορούσαν να ήσαν πολύ ευρύτερες, εάν υπήρχε στοιχειώδης σχεδιασμός και συνεργασία των ελληνικών ασφαλιστικών εταιρειών. Το παράδειγμα της ALICO είναι χαρακτηριστικό: κάτω από ελληνική διοίκηση, αναπτύχθηκαν σε όλες τις χώρες της Ανατολικής Ευρώπης ακμάζουσες ασφαλιστικές εταιρείες. Η πιο αρνητική εξέλιξη στην περιοχή αυτή για τα μακροχρόνια ελληνικά συμφέροντα συντελέστηκε στο χώρο της εκπαίδευσης. Τα ελληνικά πανεπιστήμια είχαν την ιστορική ευκαιρία να εκπαιδεύσουν τις νέες γενιές των Βαλκανίων και της Ανατολικής Ευρώπης στα οικονομικά και στη διοίκηση επιχειρήσεων. Εάν είχε συμβεί αυτό, σήμερα θα είχα- με χιλιάδες «πρεσβευτών» των ελληνικών συμφερόντων στις χώρες αυτές. Αντ’ αυτού, μεταβαίνουν κάθε χρόνο δεκάδες χιλιάδες Έλληνες φοιτητές στις χώρες αυτές για να φοιτήσουν στα κατά τόπους πανεπιστήμια, ενώ στην Ελλάδα καλά κρατεί, για τρεις δεκαετίες, η συζήτηση για την ίδρυση ιδιωτικών πανεπιστημίων, τα οποία, εάν είχαν θεσπιστεί, θα είχαν, χωρίς καμία αμφιβολία, αντιστρέψει τη ροή των πραγμάτων.
Και μια τελευταία παρατήρηση. Υπάρχει κάποιο ηθικό δίδαγμα από την παραπάνω ανάλυση για τη σημερινή Ελλάδα του «Μνημονίου του 2010»; Στην περίοδο της Μεταπολίτευσης, οι δύο κύριες πολιτικές παρατάξεις της χώρας κατάφεραν να μετατρέψουν το ιστορικό πλεονέκτημα της ένταξης στην Ευρωπαϊκή Ένωση και στη Νομισματική Ένωση του ευρώ, σε ένα τριπλό αδιέξοδο: εξαιρετικά χαμηλή ανταγωνιστικότητα της οικονομίας-ασυγκράτητα ελλείμματα των ετησίων κρατικών προϋπολογισμών-τεράστιο δημόσιο χρέος. Ανεπαρκείς πολιτικές ηγεσίες παραιτούνται, διαδοχικά, από την ευθύνη διαχείρισης των προβλημάτων που οι ίδιες δημιούργησαν και εναποθέτουν τις ελπίδες τους στην «εξωτερική βοήθεια», αγνοώντας την ιστορική εμπειρία που δείχνει ότι οι εξωτερικοί παράγοντες ενδιαφέρονται αποκλειστικά για τα δικά τους συμφέροντα.
Η παραπάνω ανάλυση υποδεικνύει ότι για να μη συνοδευτεί το τέλος της Μεταπολίτευσης από την οικονομική
καταστροφή της χώρας, χρειάζεται η συγκρότηση μιας
«Νέας Φιλικής Εταιρείας» (ενδεχομένως με τη ταξική συγκρότηση της αρχικής), η οποία θα διαπραγματευτεί με τους «συμμάχους» μια συμφωνία που θα είναι αμοιβαίως επωφελής. Αλλά αυτό δεν είναι αρκετό. Η υπέρβαση της «κρίσης αξιών» που προκάλεσε στη χώρα η Μεταπολίτευση είναι εξίσου επείγουσα και σημαντική. Οι λόγιοι και οι διανοούμενοι πρέπει, πάλι, να αναλάβουν την ιδεολογική ανασυγκρότηση της χώρας.