Γράφει ο Ευάγγελος Γ. Σπύρου, Εκδότης του «Ασφαλιστικό ΝΑΙ» - Άρθρο εκδότη (Τεύχος 219)

Μεγάλη έκπληξη δοκίμασα ψάχνοντας στις εγκυκλοπαίδειες να βρω τι σημαίνει χρώμα, επηρεασμένος από τα πολλά χρώματα που είδα περπατώντας κοντά σ’ ένα χωράφι, μέρες που η άνοιξη μας χαμογελά, κάπου σ’ ένα χωριό, το Δίστρατο Άρτας.

Χρώμα είναι η οπτική εντύπωση που προέρχεται από την αντανάκλαση ορισμένων ακτίνων ή όλου του ηλιακού φωτός πάνω στην επιφάνεια των σωμάτων. Χρώμα είναι και η χροιά του δέρματος του ανθρώπου. Χρώμα είναι η βαφή, η μπογιά. Στον προφορικό ή γραπτό λόγο, χρωματισμός, έκφραση, ποικιλία. Λέμε η ομιλία δεν είχε χρώμα. Χρώμα είναι και η φράση «άλλαξε το χρώμα του» ή «κιτρίνισε από φόβο». Στα λεξικά, πολλές λέξεις ακολουθούν μετά τη λέξη χρώμα: χρωματίζω, χρωματοπωλείο, χρωματοπώλης, χρωματουργία, χρωμομετρία, χρώμιο, χρωμόμετρο, χρωμόσφαιρα, χρωστήρας, χρωματισμός, χρωμόσωμα, χρωστικά, χρώματα ίριδας, χρωματική κλίμακα κ.λπ.

Οι Πυθαγόριοι χροιάν και χρώμα εκάλουν την επιφάνεια του δέρματος (Γαληνός). Χρως = επιδερμίς.

Ο Θεόφραστος αναφέρει ότι ο Δημόκριτος απλά χρώματα ονόμαζε τέσσερα: «λευκόν τε και μέλαν και ερυθρόν και ωχρόν».

Ο Αριστοτέλης, στο έργο «Περί Χρωμάτων», έγραφε: «Τα δε άλλα χρώματα εκ τούτων των απλών τη κράσσει… γιγνόμενα, πολλάς και ποικίλας ποιεί χρωμάτων φαντασίας», ενώ ο Πλάτων στον Τίμαιο γράφει: «Λευκόν εις μέλαν εμπεσόν, κυανούν χρώμα αποτελείται».

ΧΡΩΜΑ: Το λευκό φως, περνώντας από ένα πρίσμα, αναλύεται στα χρώματα που το αποτελούν, από το άκρο κόκκινο ως το ιώδες. Το σύνολο των χρωμάτων που προκύπτει αποτελεί το ορατό φάσμα. Από τα χρώματα, περισσότερο εκτρέπεται κατά τη διάθλαση το κόκκινο και λιγότερο το ιώδες. Οι ακτινοβολίες με μήκος κύματος ενδιάμεσο υφίστανται εκτροπές που κυμαίνονται μεταξύ των δύο αυτών ορίων. Αν τώρα συλλεχθεί το φάσμα σ’ έναν συγκλίνοντα φακό και οι ακτίνες των διαφόρων χρωμάτων συγκεντρωθούν σε ένα σημείο, θα ανασυντεθεί το λευκό φως της πηγής (Λεξικό Νέα Δομή – Χρώμα). Η παρατήρηση αυτή έγινε από τον Νεύτωνα, το 1666. Ο δίσκος του Νεύτωνα είναι ένα πείραμα, όπου σε έναν δίσκο που έχει διαιρεθεί σε τομείς με τα επτά γνωστά χρώματα της ίριδας (κόκκινο, πορτοκαλί, κίτρινο, πράσινο, μπλε, βαθύ μπλε και ιώδες-ουράνιο τόξο), αν περιστραφεί γρήγορα, θα δώσει την εντύπωση του λευκού, γιατί με την ταχύτατη διαδοχή των χρωμάτων στον αμφιβληστροειδή, οι εντυπώσεις από τα επτά χρώματα αθροίζονται και έχουμε την υποκειμενική αντίληψη αυτού του αθροίσματος. Αυτό είναι η απόδειξη για τη σύνθετη φύση του λευκού φωτός.

Στη ζωγραφική, οι καλλιτέχνες αξιοποιούν αυτές τις παρατηρήσεις. Παρόμοιες σκέψεις εφαρμόστηκαν και στη μουσική, όπου η διαδοχή ήχων ονομάζεται χρωματισμός, όπου ο όρος προέρχεται από το «χρωματικό γένος» της αρχαίας ελληνικής μουσικής, με τη διαδοχή φθόγγων και ημιτονίων.

Η αρχαία ελληνική γλώσσα μάς έδωσε και ωραίες περιγραφές των χρωμάτων με την ετυμολογία τους: Ερυθρό χρώμα από το ρήμα ερεύθω = βλάπτω, που θυμίζει κόκκινο αίμα και οίνον ερυθρόν. Ρόδινο χρώμα από το χρώμα του ρόδου και τη «ροδοδάκτυλο ηώ». Κόκκινο χρώμα από το έντομο «κόκκος ο βαφικός», που ζει στη βελανιδιά. Λευκόν, αλφόν, λαμπρό από της αλός και αλίον – θάλασσα, μαρμαίρουσα, λάμπουσα. Ώχρα, χρώμα από την οξείδωση του σιδήρου. Αργυρούν από τον άργυρο, εκ του αργός = λευκός, λάμπων. Σίδηρος από το ρ. σίζω = συρίζω και ίδη = λάμψη μετάλλου (ο σίδηρος συρίζει όταν επεξεργάζεται και μπαίνει στο νερό). Το μολυβί, μόλυβος, που βυθίζεται λόγω βάρους. Αντίθετο του μαύρου σκότους, το φωτεινό, το λευκό, το ροδόχρουν, το χρυσό και χρυσόχροο. Από τα χρώματα των πολύτιμων λίθων, ο αδάμας (α+δαμάζω, αδάμαστος, πολύ σκληρός), ο μαργαρίτης που αναπτύσσεται εντός του όστρεου, «μάργαρος» = που λάμπει, μαρμαίρει, το έγχρωμο κοράλλι που είναι κόρη αλός, παιδί της θάλασσας, ζων οργανισμός, ανθόζωον, ο γαλακτίτης που ρέει σαν γάλα υγρό.

Χρώματα, χρώματα παντού στην Ελλάδα του φωτός, στην εποχή της άνοιξης, τότε που όλοι ταξιδεύουμε σαν σε όχημα, εποχούμενοι, στο έαρ, στην άνοιξη, που όλα ανοίγουν, οι καρποί, οι μέρες, ο καιρός, οι ώρες. Έαρ, από το έω = πέμπω, όπου εκπέμπονται οι καρποί, στις ηλιόλουστες ημέρες χρωμάτων και ζωής, τότε που «κυκλούνται νύκτες τε και ημέρες» και «η ημέρα, ήμερα ποιεί» (Πλάτων), αφού τίποτα δεν μας αγριεύει, μας «ξημερώνει» και μας οδηγεί να βαδίσουμε, να πορευθούμε και να δημιουργήσουμε!

Στην Αργοναυτική Εκστρατεία αναφέρεται από σχολιογράφο στον «Πλούτο» του Αριστοφάνη ότι υπήρξε ένας Αργοναύτης με το όνομα Λυγκέας (εύς). Αυτός, σημειώνεται, είναι ο πρώτος που ηύρε μέταλλα χρυσού και σιδήρου. Φημιζόταν, λένε, για την καλή του όραση και ότι έβλεπε ανάμεσα από τοίχους, πέτρες και δένδρα και ότι «ως και τα υπό γην θεωρείν». Οι Αργοναύτες, που ήταν 10 στην αρχή, έφτασαν να γίνουν 55 στους μύθους τοπικών ηρώων, ξεκίνησαν να φέρουν το Χρυσόμαλλο Δέρας από την Κολχίδα. Ο μύθος του πλοίου των Αργοναυτών πήρε τη σημασία του μυθικού συλλογικού εγχειρήματος των Ελλήνων. Το χρώμα του χρυσού από τότε μάγευε τους πάντες.

Ίσως τούτη την άνοιξη των Χρωμάτων είναι ευκαιρία να μας παραδειγματίσει ο Λυγκέας, που έβλεπε και όσα ήταν κάτω από τη γη, που πρώτος βρήκε «χρυσόν» και να μπούμε στην «ΑΡΓΩ» της δικής μας «Αργοναυτικής Εκστρατείας», της δικής μας ζωής, να καταλάβουμε το νόημα που κρύβεται «κάτω απ’ όλα», στην πορεία να βρούμε τον δικό μας «χρυσό». Πολλά από αυτά τα χρωματιστά που κυνηγάμε καθημερινά μοιάζουν σαν χρυσός που λάμπει, όμως ό,τι λάμπει δεν είναι χρυσός και δυστυχώς δεν έχουμε την όραση του Λυγκέα να βλέπουμε καθαρά τα πάνω από την γην και τα κάτω από την γην.

Μήπως μπερδευτήκαμε με τα πολλά χρώματα του ουράνιου τόξου, κρίνοντας επιπόλαια και ξεχάσαμε το ένα, το λευκό, που τα έχει όλα; Και ποιο είναι; Είμαστε συνετοί στους στοχασμούς μας και, σύμφωνα με όσα λέει ο Σοφοκλής, «θνητά φρονείν χρη θνητήν φύσιν» (Η θνητή φύση πρέπει θνητά να στοχάζεται). Παρά τα πολλά χρώματα, «άνθρωπος ωσεί χόρτος αι ημέραι αυτού, ωσεί άνθος του αγρού, ούτως εξανθήσει». Τι είναι «χρυσός» για μας, μέσα στα τόσα χρώματα που λάμπουν γύρω μας;

Τυχεροί όσοι βρουν «τα καλά και συμφέροντα», γι’ αυτούς και τα αγαπημένα τους πρόσωπα.

Ευάγγελος Γ. Σπύρου

Διαβάστε παρακάτω το άρθρο εκδότη του «Ασφαλιστικό ΝΑΙ» (Τεύχος 219) που κυκλοφορεί και σε ηλεκτρονική μορφή (πατήστε κάτψ δεξιά για μεγέθυνση)