Από την 1^η Ιουλίου του 2013, όταν η Κροατία προσχώρησε στην Ευρωπαϊκή Ένωση, η πολιτική διεύρυνσης της ενωμένης Ευρώπης «πάγωσε» για ένα μεγάλο χρονικό διάστημα. Δώδεκα και πλέον χρόνια η κατάσταση παραμένει ρευστή και παρά τη διακηρυγμένη πρόθεση των Βρυξελλών να προχωρήσουν τη διαδικασία, εντούτοις κανείς δεν μπορεί να προβεί σε ασφαλείς προβλέψεις για το πότε ακριβώς θα ανάψει το πράσινο φως. Οι λόγοι της καθυστέρησης των περασμένων ετών είναι πολλοί. Από τη μία πλευρά, η ένταξη πολλών χωρών από την πρώην ανατολική Ευρώπη πριν από περίπου δύο δεκαετίες άλλαξε πολλά δεδομένα για τα παλαιότερα μέλη και δη τις πιο ανεπτυγμένες χώρες, οι οποίες κλήθηκαν να επιτρέψουν την καταβολή τεράστιων κονδυλίων προς τα νέα μέλη, ώστε αυτά να μπορέσουν να ακολουθήσουν τις υψηλές ταχύτητες των υπολοίπων. Την ίδια ώρα, την τελευταία δεκαετία η Ευρώπη αντιμετώπισε τεράστιες προκλήσεις που όχι μόνο επιβράδυναν τις όποιες σκέψεις για το επόμενο βήμα, αλλά προκάλεσαν και αναταράξεις στο εσωτερικό της Ένωσης. Για παράδειγμα, λόγω του μεταναστευτικού και της ανάγκης υιοθέτησης μιας πιο αυστηρής πολιτικής, η Βουλγαρία και η Ρουμανία πέρασαν από χίλια κύματα για να μπορέσουν να ενταχθούν στη Συνθήκη Σένγκεν. Η ανάγκη αντιμετώπισης της παράνομης μετανάστευσης έπληξε ουσιαστικά και σημαντικές κατακτήσεις της Ενωμένης Ευρώπης, όπως είναι η ανεμπόδιστη διέλευση των πολιτών της στα σύνορα των κρατών-μελών. Η εικόνα σήμερα είναι εντελώς διαφορετική. Από το 2022 και έπειτα, η ρωσική εισβολή την Ουκρανία άλλαξε άρδην τα δεδομένα με τα βλέμματα να στρέφονται σε άλλα πεδία, παρά στη σημαντική στόχευση της ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης. Αν και για γεωπολιτικούς λόγους, οι επικεφαλής των ευρωπαϊκών θεσμών παραχώρησαν σε Ουκρανία, Μολδαβία και Γεωργία καθεστώς υποψήφιας προς ένταξη χώρας, εντούτοις η διαδικασία των διαπραγματεύσεων και της εκπλήρωσης των κριτηρίων αναμένεται να καθυστερήσουν. Είναι διαφορετικό πράγμα η στήριξη της Ουκρανίας σε έναν άνισο πόλεμο που επηρεάζει και την Ευρώπη και άλλο η ένταξη σε έναν κοινό πολιτικό σχηματισμό, χωρίς να υπάρχουν οι απαραίτητες προϋποθέσεις.

Σύμφωνα με εκτιμήσεις πολιτικών αναλυτών, προτεραιότητα σε αυτό το πλάνο έχουν στην τρέχουσα συγκυρία οι χώρες των Δυτικών Βαλκανίων, ένα project που ενδιαφέρει πολύ το γερμανόφωνο κόσμο και όχι μόνο. Ειδικά σ’ αυτην την ευαίσθητη  περιοχή που ασκούν επιρροή και τρίτες χώρες όπως η Ρωσία και η Κίνα, ενώ με αμείωτη ένταση παρακολουθεί τις εξελίξεις και η Ελλάδα.

Εχει μεγάλη σημασία να αναφέρουμε πως για την περίπτωση των Δυτικών Βαλκανίων ακολουθείται μια ειδική διαδικασία που ξεπερνά τα όρια των κριτηρίων της Κοπεγχάγης και λέγεται διαδικασία σταθεροποίησης και σύνδεσης (ΔΣΣ). Σε αυτό συμμετέχουν χώρες, όπως είναι η Αλβανία, η Βοσνία και Ερζεγοβίνη, το Κόσοβο, το Μαυροβούνιο, η Βόρεια Μακεδονία και η Σερβία. Στόχος της ΔΣΣ είναι να σταθεροποιηθούν αυτοί οι εταίροι σε πολιτικό και οικονομικό επίπεδο, ενώ η Ε.Ε συνδράμει με παροχή χρηματοδοτικής βοήθειας, διευκόλυνση της πρόσβασης στις αγορές της ΕΕ, προώθηση της συνεργασίας μεταξύ των χωρών της περιοχής. Αξίζει να σημειωθεί ότι πρόσφατα η η Ευρωπαϊκή Επιτροπή ενέκρινε το νέο σχέδιο ανάπτυξης για τα Δυτικά Βαλκάνια. Στόχος του σχεδίου αυτού είναι να προετοιμάσει τις συγκεκριμένες χώρες για την προσχώρηση μέσω οικονομικών μεταρρυθμίσεων και επενδύσεων και να αποφέρει στους πολίτες της περιοχής ορισμένα από τα οφέλη της προσχώρησης στην ΕΕ. Από την μέχρι στιγμής αξιολόγηση των δεδομένων θα μπορούσε να πει κανείς ότι το Μαυροβούνιο έχει κάνει τα περισσότερα βήματα προς αυτήν την κατεύθυνση. Σύμφωνα με την ετήσια έκθεση διεύρυνσης της Ευρωπαϊκής Επιτροπής που δημοσιεύτηκε την περασμένη εβδομάδα, «το Μαυροβούνιο είναι η πιο προχωρημένη χώρα στη διαδικασία ένταξης στην ΕΕ, ενώ η Αλβανία έχει πρωτοφανή δυναμική».

θα είναι άραγε το επόμενο μέλος της Ε.Ε το 2028; Αυτό είναι το πιο πιθανό σενάριο σύμφωνα με τα όσα είχε δηλώσει προ διμήνου και η αρμόδια Ευρωπαία Επίτροπος για το θέμα κα. Μάρτα Κος.  

Εν κατακλείδι, η πολιτική διεύρυνσης της Ε.Ε πρέπει να συνεχιστεί με σταθερά βήματα που θα επιτρέψουν την ομαλή μετάβαση των υποψήφιων χωρών σε μία νέα πραγματικότητα, που θα προετοιμάσουν τα υπόλοιπα μέλη για την πρόσθεση, αλλά και θα αποτρέψουν εσωτερικές έριδες και συγκρούσεις στο μέλλον. Το εγχείρημα αυτό είναι τόσο πολύπλοκο και σύνθετο, όσο ακούγεται, αλλά συνιστά μονόδρομο στο δρόμο για την ευρωπαϊκή ολοκλήρωση, την ειρήνη, τη σταθερότητα και την ευημερία στην Ε.Ε.