Οι ασφαλιστές είναι άνθρωποι καλόκαρδοι, επικοινωνιακοί, ανοιχτόκαρδοι, κοινωνικοί, «έξω καρδιά», χαμογελαστοί, εύκολοι στον εθελοντισμό και αλληλεγγύη, στην προσφορά. Διαφορετικά, δε μπορούν να αντέξουν στο επάγγελμα. Είναι εξωστρεφείς. Καλοκοιτάζουν τον κόσμο. Καλολογαριάζουν για το καλό των άλλων. Είναι γλυκομίλητοι. Καλοπροαίρετοι. Με καλή διάθεση, δουλεύουν με καρδιά. Αυτό είναι το όπλο τους στις πωλήσεις. Δεν είναι σκληροί, έχουν καρδιά…

Όμως, δυστυχώς, «έχουν καρδιά» και με την άλλη σημασία, που δίνει ο λαός. Είναι καρδιακοί. Πάσχουν από καρδιά. Έχουν καρδιοπάθειες από το πολύ στρες, από το καρδιοχτύπι των πωλήσεων. Οι καρδιές του χτυπούν περισσότερο από το μέσο όρο, που σε ηρεμία χτυπούν 60 φορές το λεπτό, πάνω από 86.000 φορές την ημέρα και πάνω από 2 δισεκατομμύρια φορές στη ζωή. Η καρδιά αντλεί 90 γραμμάρια αίμα σε κάθε παλμό, 5,5 λίτρα το λεπτό, 9.000 λίτρα την ημέρα, δηλαδή γεμίζει σε τρεις μέρες μια πισίνα 600 μέτρων, με σχεδόν 29.000 λίτρα αίμα… Σε έντονη άσκηση όμως, όπως είναι καθημερινά η ζωή των ασφαλιστών, αυτό αυξάνεται 5-7 φορές!

Αυτό έχει συνέπεια, η καρδιά των ασφαλιστών να δουλεύει πιο σκληρά και να χρειάζεται συχνή επίσκεψη στο γιατρό. Η καρδιά τους θέλει περισσότερο οξυγόνο, περισσότερη προσοχή. Σύμφωνα με τις μελέτες, το άγχος και στρες ισοδυναμεί –σαν παράγων κινδύνου– με το πάχος και το κάπνισμα.

Τα πολλά ΟΧΙ στους ασφαλιστές φέρνουν άγχος και στρες και έντονη επιθυμία για ευχαρίστηση ΕΚΤΟΣ δουλειάς (φαγητό, σεξ, παιχνίδι, σπορ, απολαύσεις) που δεν την βρίσκει ο ασφαλιστής, αφού συνεχώς εργάζεται, όλη μέρα… Έτσι μπαίνει σε απαράδεκτους φαύλους κύκλους, που τον οδηγούν στην υπερβολή, υπερφαγία, απαγγελία ανεκδότων, απογοήτευση, καθιστική ζωή, πάχυνση, κάπνισμα και… ντοπάρισμα, εύκολο από τους «από πάνω» του.

Μέρες που μπαίνει για καλά στο τέλος της η Άνοιξη και αρχίζει το Καλοκαιράκι, δεν έχω κάτι άλλο να πω σ’ όλα τα φιλαράκια γύρω, που βλέπω να παχαίνουν, να καπνίζουν, να λένε ανέκδοτα συνέχεια, να κοντοανασαίνουν και να είναι συνέχεια στην «πρίζα», από το «να προσέξουν επειγόντως τον εαυτό τους». Σταματήστε τα σκληρά ωράρια, τους άπιαστους στόχους, τα «ψεύτικα κύπελλα» και τα «καμμένα χαρτιά ψευτοεπαίνων για τον τοίχο».

Κάντε ένα ανθρώπινο ωράριο, πάτε ένα σινεμά, βγείτε μια βόλτα, κάντε ένα μπανάκι, βγείτε για ένα κρασάκι με φίλους ΕΚΤΟΣ δουλειάς. Τα ταξείδια των εταιρειών και οι καλοκαιρινές διακοπές τους, είναι μέσα στο στρες. Το ψωμί είναι αγχωμένο. Αποφασίστε να φροντίσετε τον εαυτό σας εσείς! Δείξτε λίγο ανθρωπιά, με καρδιά πριν λένε για σας ότι «έχετε καρδιά»!

Γράφει ο Ευάγγελος Γ. Σπύρου

Στην Ουάσιγκτον  το Pew Research Forum έκανε μια έρευνα για την θρησκεία και τη δημόσια ζωή και βρήκε ότι ο Χριστιανισμός είναι η μεγαλύτερη θρησκεία σήμερα με 2,2 δισεκατομμύρια πιστούς και δεύτερη είναι η θρησκεία του Ισλάμ με 1.6 δισεκατομμύρια πιστούς. Στην Κίνα το 5% είναι Χριστιανοί (67 εκ.). Οι μεγαλύτεροι Χριστιανικοί πληθυσμοί βρίσκονται στην Ευρώπη , ΗΠΑ, Βραζιλία, Μεξικό και Ρωσία. Οι ορθόδοξοι είναι ένα μέρος και φυσικά όσοι δηλώνουν Χριστιανοί δεν γνωρίζουν καλά την θρησκεία τους. Για τις μέρες των Μεγάλων εορτών Σταυρώσεως και Αναστάσεως αντί δικών μας σχολίων διάλεξα να μοιραστούμε τα λόγια ενός από τα Ευαγγέλια που διαβάζονται την Μεγάλη Παρασκευή και ένα πασχαλινό ύμνο της Κυριακής του Πάσχα.  

Εύχομαι σε όλους Χρόνια Πολλά , Καλή Ανάσταση! Ίσως έχουν αρκετά μηνύματα για όλους και κάτι για τον καθ’ένα.

Εὐαγγέλιον ΙΒ’

Κατὰ Ματθαῖον

Τῇ ἐπαύριον, ἥτις ἐστὶ μετὰ τὴν Παρασκευήν συνήχθησαν οἱ ἀρχιερεῖς καὶ οἱ Φαρισαῖοι πρὸς Πιλᾶτον λέγοντες, Κύριε, ἐμνήσθημεν ὅτι ἐκεῖνος ὁ πλάνος εἶπεν ἔτι ζῶν. Μετὰ τρεῖς ἡμέρας ἐγείρομαι. Κέλευσον οὖν ἀσφαλισθῆναι τὸν τάφον ἕως τῆς τρίτης ἡμέρας, μήποτε ἐλθόντες οἱ μαθηταὶ αὐτοῦ κλέψωσιν αὐτὸν καὶ εἴπωσιν τῷ λαῷ, ᾽Ηγέρθη ἀπὸ τῶν νεκρῶν, καὶ ἔσται ἡ ἐσχάτη πλάνη χείρων τῆς πρώτης. Ἔφη δε αὐτοῖς ὁ Πιλᾶτος, ῎Εχετε κουστωδίαν· ὑπάγετε ἀσφαλίσασθε ὡς οἴδατε. Οἱ δὲ πορευθέντες ἠσφαλίσαντο τὸν τάφον, σφραγίσαντες τὸν λίθον μετὰ τῆς κουστωδίας.

Αναστάσεως ημέρα και λαμπρυνθώμεν τη πανηγύρει και αλλήλους περιπτυξώμεθα. Είπωμε αδελφοί και τοις μισούσι ημάς συγχωρήσωμεν πάντα τη Αναστάσει και ούτω βοήσωμεν Χριστός Ανέστη εκ νεκρών, θανάτω θάνατον πατήσας και τοις εν τοις μνήμασι ζωήν χαρισάμενος.

Γράφει ο Ευάγγελος Γ. Σπύρου*,

Στις 24 Σεπτεμβρίου 1983 έγιναν τα εγκαίνια των Κεντρικών Γραφείων της τότε INTERAMERICAN (σημερινή ACHMEA INTERAMERICAN, πρώην EURECO που είναι κάτι άλλο από εκείνο του τότε) στην Κύπρο.
Πρώτος Διευθυντής ο Ευριπίδης Νεοκλέους, που μαζί με τον Βασίλη Καλτσά του Μιχαλάκη Μιχαηλίδη και Πέτρο Αδαμίδη είχαν έρθει και στο υποκατάστημα που διατηρούσα τότε στην οδό Όθωνος 6 στην Πλατεία Συντάγματος για να πάρουν και ιδέες στο πώς λειτουργεί ένα καλό υπ/μα INTERAMERICAN στην Ελλάδα. Έχω φωτογραφίες και θυμάμαι ακόμα που οι δυο νέοι Δ/ντές τότε Πέτρος και Μιχαλάκης ρωτούσαν και σημείωναν διάφορα… Ποτέ δεν ξέχασα τη σεμνότητα και αγνότητα αυτών των νέων παιδιών από την Κύπρο ως σήμερα και πάντα διατηρώ κάτι λίγο περισσότερο απ’ την επαγγελματική σχέση… Ήταν τότε ακόμα εποχή συναισθημάτων. Σε όλους ο Δημ. Κοντομηνάς μετέδωσε μια Ελληνική άποψη: Πάμε στην Κύπρο μας, την Ελληνική δεν πάμε για δουλειές. Η Κύπρος δεν είναι απλώς Ελληνική, είναι η Ελλάδα μας, είναι Ελλάδα… Κάπου εκεί ξεκίνησε ένα κλίμα δημιουργίας σχέσεων με την Κύπρο… «Φρονούμε ότι είναι αφετηρία, ξεκίνημα για επέκταση της ασφαλιστικής αγοράς μας στον Μεσανατολικό χώρο…» έγραψε ο Γεράσιμος Ρουχωτάς στην «Ασφαλιστική Αγορά» που βρήκε τρόπο να εξάρει την «πλουσιοπάροχα εμπνευσμένη από υψηλά ιδανικά και υψηλότερα επιτεύγματα ηγεσία» του Δ. Κοντομηνά…
«Η κυβέρνησή μας βλέπει ευνοϊκά τη λειτουργία στην Κύπρο προοδευτικών ασφαλιστικών οργανισμών όπως η INTERAMERICAN» δήλωσε ο τότε έντιμος υπουργός Εμπορίου-Βιομηχανίας κ. Γ. Ανδρέου.
Ο Δ. Κοντομηνάς ήρθε να τονίσει την εμπιστοσύνη στο οικονομικό και πολιτικό μέλλον της χώρας μας, είπε ο κ. Ανδρέου που είχε την ικανότητα να βλέπει λίγο παραπέρα από τα Λογιστήρια, τα κέρδη και τα ασφάλιστρα…
Τι ήταν η Κύπρος τότε.. Ένα ματωμένο «πράσινο φύλλο» στο πέλαγος, ένα παιδάκι γεμάτο πληγές «οκτάχρονο» μετά την εισβολή των Μογγόλων του Αττίλα… Ήταν ταυτόχρονα η εποχή που το ΡΙΚ (ραδιόφωνο Κύπρου) μετέδιδε κάθε μέρα την εκπομπή «Προσέξτε την υγεία σας» και θυμούνται οι Κύπριοι ακόμα.
Αυτήν την εκπομπή με τις 1622 εκπομπές από την ΕΡΤ 2 και το κόστος στην INTERAMERICAN 30 εκ. δραχμών τότε την έκοψαν το 1984 οι «μαλλιάδες» με τα ζιβάγκο του ΠΑΣΟΚ και του Πάγκαλου που ήθελαν να κλείσουν τις ιδιωτικές ασφαλιστικές εταιρείες.
Τότε ήταν που 150 Βέλγοι ασφαλιστές ήρθαν στην Ελλάδα να δουν ποιος είναι τελικά αυτός ο Κοντομηνάς που μπήκε επικεφαλής της LIMRA που σαν επικεφαλής της στην Ευρώπη αυτός ο Έλληνας την έκανε εκπαιδευτικό μοχλό ανάπτυξης σε Ελλάδα-Κύπρο… Έφερε ο Κοντομηνάς την LIMRA και όταν τη μεγάλωσε σε προσφορά την παρέδωσε σε «ΕΛΛΗΝΟΚΥΠΡΙΑΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ» όλων των εταιρειών, αλλά η Κίρκη της βλακείας δημιούργησε πολλά «γουρουνάκια» που στη λάσπη της αμορφωσιάς τους την έκαναν παζάρι στρατολόγησης ανταγωνιστών και τέλος την «έκλεισαν»!
Ήταν τότε που άρχισαν ανταλλαγές σε συνέδρια μια χρονιά στην Κύπρο, μια στην Ελλάδα… Από κοντά και οι σύλλογοι διαμεσολαβούντων… Και η Εθνική αλληλοϋποστήριξη… Ήμουν και στο ΔΣ των συντονιστών και θυμάμαι αυτά που είδα…
Ένα χρόνο μετά τα εγκαίνια, σε συνέδριο της INTERAMERICAN στην Κρήτη (Σεπτέμβριος 1984) ακούστηκε η φωνή από την Κύπρο του Ευριπίδη Νεοκλέους που ανακοίνωνε την πρωτιά και εκεί.
Τρεις χιλιάδες Κυπριακές οικογένειες είχαν διαλέξει Κοντομηνά.
Εκατό νέοι συνεργάτες είχαν ενταχθεί στο δυναμικό INTERAMERICAN αμέσως. Οι καλύτεροι ήταν παρόντες στο συνέδριο στην Ελλάδα και όρθιοι σκορπούσαν ρίγη συγκινήσεως στο άκουσμα «Κύπρος» και στο κάλεσμα το επόμενο συνέδριο να γίνει στην Κύπρο!
Ένα άλλο σημαντικό γεγονός έγινε στις 7 Μάρτη 1985 στο ξενοδοχείο INTERCONTINENTAL όπου σε χώρο 1485 τμ (όπως σημείωνε ο Μάκης Ρουχωτάς) μπροστά σε 800 συνέδρους, στην έναρξη νέου συνεδρίου μπήκε ΚΥΠΡΙΟΣ ασφαλιστής κρατώντας την Κυπριακή σημαία δίπλα σε Έλληνα συνάδελφο που κρατούσε την Ελληνική! Μουσική μπάντα από 21 άτομα έπαιξε τον Εθνικό Ύμνο Ελλάδος-Κύπρου… Ανεπανάληπτες στιγμές. Για αετούς γαλάζιων ουρανών και όχι για χοντροσπουργίτια λογιστηρίων… Αυτήν την ημέρα μίλησε στο συνέδριο ο Μιχ. Μιχαηλίδης… Λίγο αργότερα ο Κώστας Μπερτσιάς με τον Γ. Ψαρά ξεκίνησαν τη βοήθειά τους και στους Γενικούς κλάδους.
Επισκέφθηκα πολλές φορές την Κύπρο σε πολλά συνέδρια διαφορετικών εταιρειών ως ασφαλιστής στη δεκαετία του ’80 και ως δημοσιογράφος από το 1990 μέχρι σήμερα…
Γνωρίζω καλά ότι ο Δημ. Κοντομηνάς την Κύπρο την αγάπησε, την αγαπά και της πρόσφερε αρκετά. Δεν με χωρά το χαρτί να γράψω τι λένε οι άνθρωποι στην αγορά… Γνωρίζω τι σημαίνει ανταγωνισμός και τι ανθρώπινη ματαιοδοξία ή ανικανότητα… Δυστυχώς γνωρίζω και τα πρόσωπα που διοικούν σήμερα εταιρείες και υπηρεσίες και την πορεία τους και την αφετηρία τους… Γνωρίζω και κάποιους που ήρθαν Ελλάδα και δεν ωφέλησαν τη σχέση ΚΥΠΡΟΣ-ΕΛΛΑΣ…
Γνωρίζω και ποιοι δούλεψαν να βγουν επαγγελματίες ασφαλιστές, που τους ενθάρρυναν να πετύχουν, ποιοι πλήρωσαν με πολλούς «συνδυασμούς» ασφαλιστικούς και μη να δημιουργηθεί μια βάση σχέσεων… Γνωρίζω και τους γαμβρούς και τους «σύγαμπρους» και τους κουμπάρους… Γνωρίζω και τη δύναμη βοήθειας που μπορούν να δώσουν.
Η συμπτωματική μου αυτή αναφορά γίνεται σε μια κρίσιμη στιγμή για Ελλάδα-Κύπρο και μαζί μ’ όλα τα άλλα και την ασφαλιστική της αγορά.
Η Ελλάδα «ξενοκρατείται» ασφαλιστικά. Οι Έλληνες μέτοχοι και οι Κύπριοι Έλληνες είναι μια ΝΕΑ ΔΥΝΑΜΙΣ που μπαίνει στην Ελληνική Ασφαλιστική Αγορά. Είναι ένα ΝΕΟ ΣΤΟΙΧΕΙΟ που μπορεί να παίξει ένα μεγαλύτερο ρόλο αν κάποιοι δείξουν «εξυπνάδα» ηγετική και δεν μείνουν «υπαλληλάκια» και «δουλάκια» ξένων…
Είναι πολλοί αυτοί που περιμένουν να δουν τι θα κάνει ο Δ. Κοντομηνάς. Προσωπικά του «συστήνουμε» να δει ότι έχει ΜΙΑ ΑΠΟ ΤΙΣ ΛΙΓΕΣ ΕΥΚΑΙΡΙΕΣ να επιστρέψει και στο «σπίτι» του. Στον κόσμο των ασφαλειών. Ας κάνει και άλλες εφτακόσιες εταιρείες και δουλειές. Η τηλεόραση μετρά ως μια «ασωτία»… Ίσως και να ζει, ασώτως σε χώρα μακράν σπαταλώντας την περιουσία του «πατέρα» του του ασφαλιστικού θεσμού που του έδωσε τόσα πολλά αλλά αυτός τα έδωσε «αφρόνως» για ένα «άδειο πουκάμισο», για «φο» καταστάσεις για αγορά «τενεκέδων» γεμάτων «τηλεθέαση» του αέρα…
Δεν γνωρίζω, απλώς πονάω, μπορεί να τον αδικώ, αλλά καταλαβαίνει ότι «κάτι» θέλω να πω, όχι να τον αδικήσω…
Ας μην αναφέρω πόσα έργα ευποιΐας θα έκανε με τα λεφτά αμοιβών αστερίσκων… Αγαπητοί τα γράφω γιατί ίσως αισθανθώ τύψεις στο γήρας μου αναλογιζόμενος την τόση λαχτάρα προσφοράς τόσων ανθρώπων και τώρα που τα ερείπια σωριάζονται να τους κρατήσεις δεν είσαι παρών.
Ναι είναι η ΚΑΤΑΛΛΗΛΗ ΣΤΙΓΜΗ. Να αγκαλιάσουμε και τους Κυπρίους σ’ αυτήν την ιστορική στιγμή που αναλαμβάνει την προεδρία της Ευρωπαϊκής Ένωσης… Μαζί τους. Θα πεισθούν και οι άνθρωποι της ΕΘΝΙΚΗΣ να γίνει μια Ελληνική πανστρατιά… Τι λέτε δεν ξέρουμε ποιοι είναι να «πεταχθούν» έξω αν κάνουν νάζια και δεν συμμετάσχουν… Έχουν όλοι κι ένα (ή πολλά) τόσο δα «κουμπάκι» να το ξεφουσκώσουμε να καταλάβουν τι είναι.
Οι ηγέτες τώρα ΑΠΟΔΕΙΚΝΥΟΥΝ τη διαφορά τους…
Έχει να βρει μιμητές ο Δ. Κοντομηνάς διαβάζοντας για το πώς Έλληνες ασφαλιστές βοήθησαν στη δημιουργία Ανεξάρτητου Ελληνικού Κράτους (Ασφαλιστές, Έμποροι και Ιστορία Ελληνικού Έθνους, Ευ. Σπύρου, 2011).
Όπως τότε υπήρξε συγκέντρωση δυνάμεων το ίδιο μπορεί να υπάρξει και τώρα. Έλληνες ασφαλιστές γνώστες της αγοράς που διέπρεψαν και διεθνώς υπάρχουν. Να αίφνης ένας ο Ανδρέας Βασιλείου, αλλά και πολλοί άλλοι. Κεφάλαια υπάρχουν όπως τουλάχιστον φαίνεται από διάφορες «σκόρπιες» κινήσεις ιδιωτών επενδυτών, αλλά και τραπεζικών ιδρυμάτων είτε «κρατικών» είτε γιατί όχι και ιδιωτικών. Μπορεί να υπάρξει μια «μαγιά» ικανή να σταθεί απέναντι με αξιώσεις απέναντι σε πολυεθνικά κεφάλαια.
Την 20ετία 1990-2010 ελληνικά κεφάλαια δεν ήταν αυτά που διέπρεψαν στις χώρες του πρώην υπαρκτού σοσιαλισμού;
Η "Eθνική Ασφαλιστική" δεν είναι αυτή που έχει παρουσία στα βαλκάνια, τι θα αλλάξει π.χ. αν αποτελέσει «πόλο έλξης» ελληνικών επενδυτικών κεφαλαίων και έχει και μία χρηστή διοίκηση. Δεν θα είναι η ανάπτυξη της προς όφελος όλων επενδυτών, εργαζόμενων, Ελλήνων ασφαλισμένων, εθνικής οικονομίας;
Γιατί οι Αμερικάνοι τα πρώην αφεντικά του κ. Βασιλείου πούλησαν την Alico του AIG, στην MetLife (ή μήπως το AIG έγινε μεγαλύτερος μέτοχος στη Metlife) και αρνήθηκαν να την δώσουν για δυο δολάρια την μετοχή, στην Allianz όπως έγραφαν τότε τα διεθνή πρακτορεία ειδήσεων. Οι Αμερικάνοι ξέρουν καλύτερα από τους έλληνες να διαχειρίζονται τα του οίκου τους;
Υπάρχει ένα ωραίο ποίημα του Κύπριου ποιητή Βασίλη Μιχαηλίδη και επιτρέψτε με να το χαρίσω στον Δημ. Κοντομηνά και τους Κύπριους επιχειρηματίες του χώρου.
Και στον κ. Φειδία της CNP MARFIN που τώρα ξεκινά στην Ελλάδα.
Ο Κοντομηνάς έκανε πολλά για την Ελλάδα και δικαιούται να ζει μέσα στον Ελληνικό κόσμο Ελλήνων ευεργετών και όχι κάτι άλλο.
Η πατρίδα μας είναι «ασκλάβωτη σκλάβα» έγραφε ο ποιητής. Μια σκλάβα αλύτρωτη που διάβηκε μαύρη σκλαβιά σε τόσα ξένα χέρια… Οι άνθρωποί της κάνουν τη διαφορά από άλλους λαούς. Ας διαβάσουν το ποίημα κάποιοι και ας εμπνευστούν να κάνουν κάτι αν θέλουν να «καταδεχθεί» η ιστορία να ασχοληθεί μαζί τους:

«Η Ρωμιοσύνη εν’ φυλή συνότζαιρη του κόσμου.
Κανένας δεν ευρέθητζεν για να την ηξηλείψη
Κανένας, γιατί σιέπει την ‘που τ’ άψη ο Θεός μου
Η Ρωμιοσύνη εν αν χαθή, όντας ο κοσμος λείψη!
…..
Το ‘νιν αυτάν να τρώει την γην, τρώει την
Γην θαρκιέται, μα πάντα τζείνον τρώεται
Τζιαί τζείνον καταλυέται»
(Το υνί καθώς σκάφτει τη γη, τη γη νομίζει πως τρώει, μα πάντα εκείνο τρώγεται και κείνο καταστρέφεται)

Γράφει ο Ευάγγελος Γ. Σπύρου*,

Στις 24 Σεπτεμβρίου 1983 έγιναν τα εγκαίνια των Κεντρικών Γραφείων της τότε INTERAMERICAN (σημερινή ACHMEA INTERAMERICAN, πρώην EURECO που είναι κάτι άλλο από εκείνο του τότε) στην Κύπρο.
Πρώτος Διευθυντής ο Ευριπίδης Νεοκλέους, που μαζί με τον Βασίλη Καλτσά του Μιχαλάκη Μιχαηλίδη και Πέτρο Αδαμίδη είχαν έρθει και στο υποκατάστημα που διατηρούσα τότε στην οδό Όθωνος 6 στην Πλατεία Συντάγματος για να πάρουν και ιδέες στο πώς λειτουργεί ένα καλό υπ/μα INTERAMERICAN στην Ελλάδα. Έχω φωτογραφίες και θυμάμαι ακόμα που οι δυο νέοι Δ/ντές τότε Πέτρος και Μιχαλάκης ρωτούσαν και σημείωναν διάφορα… Ποτέ δεν ξέχασα τη σεμνότητα και αγνότητα αυτών των νέων παιδιών από την Κύπρο ως σήμερα και πάντα διατηρώ κάτι λίγο περισσότερο απ’ την επαγγελματική σχέση… Ήταν τότε ακόμα εποχή συναισθημάτων. Σε όλους ο Δημ. Κοντομηνάς μετέδωσε μια Ελληνική άποψη: Πάμε στην Κύπρο μας, την Ελληνική δεν πάμε για δουλειές. Η Κύπρος δεν είναι απλώς Ελληνική, είναι η Ελλάδα μας, είναι Ελλάδα… Κάπου εκεί ξεκίνησε ένα κλίμα δημιουργίας σχέσεων με την Κύπρο… «Φρονούμε ότι είναι αφετηρία, ξεκίνημα για επέκταση της ασφαλιστικής αγοράς μας στον Μεσανατολικό χώρο…» έγραψε ο Γεράσιμος Ρουχωτάς στην «Ασφαλιστική Αγορά» που βρήκε τρόπο να εξάρει την «πλουσιοπάροχα εμπνευσμένη από υψηλά ιδανικά και υψηλότερα επιτεύγματα ηγεσία» του Δ. Κοντομηνά…
«Η κυβέρνησή μας βλέπει ευνοϊκά τη λειτουργία στην Κύπρο προοδευτικών ασφαλιστικών οργανισμών όπως η INTERAMERICAN» δήλωσε ο τότε έντιμος υπουργός Εμπορίου-Βιομηχανίας κ. Γ. Ανδρέου.
Ο Δ. Κοντομηνάς ήρθε να τονίσει την εμπιστοσύνη στο οικονομικό και πολιτικό μέλλον της χώρας μας, είπε ο κ. Ανδρέου που είχε την ικανότητα να βλέπει λίγο παραπέρα από τα Λογιστήρια, τα κέρδη και τα ασφάλιστρα…
Τι ήταν η Κύπρος τότε.. Ένα ματωμένο «πράσινο φύλλο» στο πέλαγος, ένα παιδάκι γεμάτο πληγές «οκτάχρονο» μετά την εισβολή των Μογγόλων του Αττίλα… Ήταν ταυτόχρονα η εποχή που το ΡΙΚ (ραδιόφωνο Κύπρου) μετέδιδε κάθε μέρα την εκπομπή «Προσέξτε την υγεία σας» και θυμούνται οι Κύπριοι ακόμα.
Αυτήν την εκπομπή με τις 1622 εκπομπές από την ΕΡΤ 2 και το κόστος στην INTERAMERICAN 30 εκ. δραχμών τότε την έκοψαν το 1984 οι «μαλλιάδες» με τα ζιβάγκο του ΠΑΣΟΚ και του Πάγκαλου που ήθελαν να κλείσουν τις ιδιωτικές ασφαλιστικές εταιρείες.
Τότε ήταν που 150 Βέλγοι ασφαλιστές ήρθαν στην Ελλάδα να δουν ποιος είναι τελικά αυτός ο Κοντομηνάς που μπήκε επικεφαλής της LIMRA που σαν επικεφαλής της στην Ευρώπη αυτός ο Έλληνας την έκανε εκπαιδευτικό μοχλό ανάπτυξης σε Ελλάδα-Κύπρο… Έφερε ο Κοντομηνάς την LIMRA και όταν τη μεγάλωσε σε προσφορά την παρέδωσε σε «ΕΛΛΗΝΟΚΥΠΡΙΑΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ» όλων των εταιρειών, αλλά η Κίρκη της βλακείας δημιούργησε πολλά «γουρουνάκια» που στη λάσπη της αμορφωσιάς τους την έκαναν παζάρι στρατολόγησης ανταγωνιστών και τέλος την «έκλεισαν»!
Ήταν τότε που άρχισαν ανταλλαγές σε συνέδρια μια χρονιά στην Κύπρο, μια στην Ελλάδα… Από κοντά και οι σύλλογοι διαμεσολαβούντων… Και η Εθνική αλληλοϋποστήριξη… Ήμουν και στο ΔΣ των συντονιστών και θυμάμαι αυτά που είδα…
Ένα χρόνο μετά τα εγκαίνια, σε συνέδριο της INTERAMERICAN στην Κρήτη (Σεπτέμβριος 1984) ακούστηκε η φωνή από την Κύπρο του Ευριπίδη Νεοκλέους που ανακοίνωνε την πρωτιά και εκεί.
Τρεις χιλιάδες Κυπριακές οικογένειες είχαν διαλέξει Κοντομηνά.
Εκατό νέοι συνεργάτες είχαν ενταχθεί στο δυναμικό INTERAMERICAN αμέσως. Οι καλύτεροι ήταν παρόντες στο συνέδριο στην Ελλάδα και όρθιοι σκορπούσαν ρίγη συγκινήσεως στο άκουσμα «Κύπρος» και στο κάλεσμα το επόμενο συνέδριο να γίνει στην Κύπρο!
Ένα άλλο σημαντικό γεγονός έγινε στις 7 Μάρτη 1985 στο ξενοδοχείο INTERCONTINENTAL όπου σε χώρο 1485 τμ (όπως σημείωνε ο Μάκης Ρουχωτάς) μπροστά σε 800 συνέδρους, στην έναρξη νέου συνεδρίου μπήκε ΚΥΠΡΙΟΣ ασφαλιστής κρατώντας την Κυπριακή σημαία δίπλα σε Έλληνα συνάδελφο που κρατούσε την Ελληνική! Μουσική μπάντα από 21 άτομα έπαιξε τον Εθνικό Ύμνο Ελλάδος-Κύπρου… Ανεπανάληπτες στιγμές. Για αετούς γαλάζιων ουρανών και όχι για χοντροσπουργίτια λογιστηρίων… Αυτήν την ημέρα μίλησε στο συνέδριο ο Μιχ. Μιχαηλίδης… Λίγο αργότερα ο Κώστας Μπερτσιάς με τον Γ. Ψαρά ξεκίνησαν τη βοήθειά τους και στους Γενικούς κλάδους.
Επισκέφθηκα πολλές φορές την Κύπρο σε πολλά συνέδρια διαφορετικών εταιρειών ως ασφαλιστής στη δεκαετία του ’80 και ως δημοσιογράφος από το 1990 μέχρι σήμερα…
Γνωρίζω καλά ότι ο Δημ. Κοντομηνάς την Κύπρο την αγάπησε, την αγαπά και της πρόσφερε αρκετά. Δεν με χωρά το χαρτί να γράψω τι λένε οι άνθρωποι στην αγορά… Γνωρίζω τι σημαίνει ανταγωνισμός και τι ανθρώπινη ματαιοδοξία ή ανικανότητα… Δυστυχώς γνωρίζω και τα πρόσωπα που διοικούν σήμερα εταιρείες και υπηρεσίες και την πορεία τους και την αφετηρία τους… Γνωρίζω και κάποιους που ήρθαν Ελλάδα και δεν ωφέλησαν τη σχέση ΚΥΠΡΟΣ-ΕΛΛΑΣ…
Γνωρίζω και ποιοι δούλεψαν να βγουν επαγγελματίες ασφαλιστές, που τους ενθάρρυναν να πετύχουν, ποιοι πλήρωσαν με πολλούς «συνδυασμούς» ασφαλιστικούς και μη να δημιουργηθεί μια βάση σχέσεων… Γνωρίζω και τους γαμβρούς και τους «σύγαμπρους» και τους κουμπάρους… Γνωρίζω και τη δύναμη βοήθειας που μπορούν να δώσουν.
Η συμπτωματική μου αυτή αναφορά γίνεται σε μια κρίσιμη στιγμή για Ελλάδα-Κύπρο και μαζί μ’ όλα τα άλλα και την ασφαλιστική της αγορά.
Η Ελλάδα «ξενοκρατείται» ασφαλιστικά. Οι Έλληνες μέτοχοι και οι Κύπριοι Έλληνες είναι μια ΝΕΑ ΔΥΝΑΜΙΣ που μπαίνει στην Ελληνική Ασφαλιστική Αγορά. Είναι ένα ΝΕΟ ΣΤΟΙΧΕΙΟ που μπορεί να παίξει ένα μεγαλύτερο ρόλο αν κάποιοι δείξουν «εξυπνάδα» ηγετική και δεν μείνουν «υπαλληλάκια» και «δουλάκια» ξένων…
Είναι πολλοί αυτοί που περιμένουν να δουν τι θα κάνει ο Δ. Κοντομηνάς. Προσωπικά του «συστήνουμε» να δει ότι έχει ΜΙΑ ΑΠΟ ΤΙΣ ΛΙΓΕΣ ΕΥΚΑΙΡΙΕΣ να επιστρέψει και στο «σπίτι» του. Στον κόσμο των ασφαλειών. Ας κάνει και άλλες εφτακόσιες εταιρείες και δουλειές. Η τηλεόραση μετρά ως μια «ασωτία»… Ίσως και να ζει, ασώτως σε χώρα μακράν σπαταλώντας την περιουσία του «πατέρα» του του ασφαλιστικού θεσμού που του έδωσε τόσα πολλά αλλά αυτός τα έδωσε «αφρόνως» για ένα «άδειο πουκάμισο», για «φο» καταστάσεις για αγορά «τενεκέδων» γεμάτων «τηλεθέαση» του αέρα…
Δεν γνωρίζω, απλώς πονάω, μπορεί να τον αδικώ, αλλά καταλαβαίνει ότι «κάτι» θέλω να πω, όχι να τον αδικήσω…
Ας μην αναφέρω πόσα έργα ευποιΐας θα έκανε με τα λεφτά αμοιβών αστερίσκων… Αγαπητοί τα γράφω γιατί ίσως αισθανθώ τύψεις στο γήρας μου αναλογιζόμενος την τόση λαχτάρα προσφοράς τόσων ανθρώπων και τώρα που τα ερείπια σωριάζονται να τους κρατήσεις δεν είσαι παρών.
Ναι είναι η ΚΑΤΑΛΛΗΛΗ ΣΤΙΓΜΗ. Να αγκαλιάσουμε και τους Κυπρίους σ’ αυτήν την ιστορική στιγμή που αναλαμβάνει την προεδρία της Ευρωπαϊκής Ένωσης… Μαζί τους. Θα πεισθούν και οι άνθρωποι της ΕΘΝΙΚΗΣ να γίνει μια Ελληνική πανστρατιά… Τι λέτε δεν ξέρουμε ποιοι είναι να «πεταχθούν» έξω αν κάνουν νάζια και δεν συμμετάσχουν… Έχουν όλοι κι ένα (ή πολλά) τόσο δα «κουμπάκι» να το ξεφουσκώσουμε να καταλάβουν τι είναι.
Οι ηγέτες τώρα ΑΠΟΔΕΙΚΝΥΟΥΝ τη διαφορά τους…
Έχει να βρει μιμητές ο Δ. Κοντομηνάς διαβάζοντας για το πώς Έλληνες ασφαλιστές βοήθησαν στη δημιουργία Ανεξάρτητου Ελληνικού Κράτους (Ασφαλιστές, Έμποροι και Ιστορία Ελληνικού Έθνους, Ευ. Σπύρου, 2011).
Όπως τότε υπήρξε συγκέντρωση δυνάμεων το ίδιο μπορεί να υπάρξει και τώρα. Έλληνες ασφαλιστές γνώστες της αγοράς που διέπρεψαν και διεθνώς υπάρχουν. Να αίφνης ένας ο Ανδρέας Βασιλείου, αλλά και πολλοί άλλοι. Κεφάλαια υπάρχουν όπως τουλάχιστον φαίνεται από διάφορες «σκόρπιες» κινήσεις ιδιωτών επενδυτών, αλλά και τραπεζικών ιδρυμάτων είτε «κρατικών» είτε γιατί όχι και ιδιωτικών. Μπορεί να υπάρξει μια «μαγιά» ικανή να σταθεί απέναντι με αξιώσεις απέναντι σε πολυεθνικά κεφάλαια.
Την 20ετία 1990-2010 ελληνικά κεφάλαια δεν ήταν αυτά που διέπρεψαν στις χώρες του πρώην υπαρκτού σοσιαλισμού;
Η "Eθνική Ασφαλιστική" δεν είναι αυτή που έχει παρουσία στα βαλκάνια, τι θα αλλάξει π.χ. αν αποτελέσει «πόλο έλξης» ελληνικών επενδυτικών κεφαλαίων και έχει και μία χρηστή διοίκηση. Δεν θα είναι η ανάπτυξη της προς όφελος όλων επενδυτών, εργαζόμενων, Ελλήνων ασφαλισμένων, εθνικής οικονομίας;
Γιατί οι Αμερικάνοι τα πρώην αφεντικά του κ. Βασιλείου πούλησαν την Alico του AIG, στην MetLife (ή μήπως το AIG έγινε μεγαλύτερος μέτοχος στη Metlife) και αρνήθηκαν να την δώσουν για δυο δολάρια την μετοχή, στην Allianz όπως έγραφαν τότε τα διεθνή πρακτορεία ειδήσεων. Οι Αμερικάνοι ξέρουν καλύτερα από τους έλληνες να διαχειρίζονται τα του οίκου τους;
Υπάρχει ένα ωραίο ποίημα του Κύπριου ποιητή Βασίλη Μιχαηλίδη και επιτρέψτε με να το χαρίσω στον Δημ. Κοντομηνά και τους Κύπριους επιχειρηματίες του χώρου.
Και στον κ. Φειδία της CNP MARFIN που τώρα ξεκινά στην Ελλάδα.
Ο Κοντομηνάς έκανε πολλά για την Ελλάδα και δικαιούται να ζει μέσα στον Ελληνικό κόσμο Ελλήνων ευεργετών και όχι κάτι άλλο.
Η πατρίδα μας είναι «ασκλάβωτη σκλάβα» έγραφε ο ποιητής. Μια σκλάβα αλύτρωτη που διάβηκε μαύρη σκλαβιά σε τόσα ξένα χέρια… Οι άνθρωποί της κάνουν τη διαφορά από άλλους λαούς. Ας διαβάσουν το ποίημα κάποιοι και ας εμπνευστούν να κάνουν κάτι αν θέλουν να «καταδεχθεί» η ιστορία να ασχοληθεί μαζί τους:

«Η Ρωμιοσύνη εν’ φυλή συνότζαιρη του κόσμου.
Κανένας δεν ευρέθητζεν για να την ηξηλείψη
Κανένας, γιατί σιέπει την ‘που τ’ άψη ο Θεός μου
Η Ρωμιοσύνη εν αν χαθή, όντας ο κοσμος λείψη!
…..
Το ‘νιν αυτάν να τρώει την γην, τρώει την
Γην θαρκιέται, μα πάντα τζείνον τρώεται
Τζιαί τζείνον καταλυέται»
(Το υνί καθώς σκάφτει τη γη, τη γη νομίζει πως τρώει, μα πάντα εκείνο τρώγεται και κείνο καταστρέφεται)

Πολλά ήταν τα επαναστατικά κινήματα ως το 1821 που απέτυχαν εξαιτίας έλλειψης οργάνωσης και χρημάτων που ήταν απαραίτητα για τον εφοδιασμό σε πολεμικό υλικό. Οι έμποροι της Οδησσού, αναμέσά τους πρωταγωνιστές οι ασφαλιστές, προσέφεραν αυτό το χρήμα και την οργάνωση για να πετύχει η επανάσταση, η οποία ήταν και το πρώτο βήμα προς τη δημιουργία του ελληνικού κράτους.
Ολόκληρη η ταξική ιεραρχία –έμποροι, κλήρος και λαός- προσέφερε την ενίσχυση που μπορούσε και η οποία ήταν απαραίτητη για την επιτυχία του μεγάλου σκοπού τους. Είχε πλέον γίνει αντιληπτό από τους Έλληνες πως η επανάσταση θα γινόταν με όσες δυνάμεις διέθεταν οι ίδιοι και πως ήταν ανώφελο να προσμένουν σε κάποια εξωτερική βοήθεια. Είχε προηγηθεί το Συνέδριο της Βιέννης (1814), στο οποίο ήταν προφανές πως οι μεγάλες δυνάμεις επιθυμούσαν τη διατήρηση του status quo και της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας, και πως θα αντιτίθεντο μάλιστα στις εθνεγερτικές προσπάθειες των Ελλήνων (Παπουλίδης, 2000: 20). Ο πατέρας του Αλέξανδρου Υψηλάντη, ο ίδιος διωκόμενος συνεχώς από τους Τούρκους, παρά το διορισμό του ως ηγεμόνα της Μολδοβλαχίας, λίγο πριν πεθάνει, έγραψε στο γιο του Αλέξανδρο: «Υιέ μου μη λησμονήσεις ότι οι Έλληνες μόνο εις εαυτούς πρέπει να στηρίζονται όπως γίνουν ελεύθεροι».
Η ίδρυση της Φιλικής Εταιρείας έγινε στην Οδησσό. Η επιλογή αυτή δεν ήταν καθόλου τυχαία, αφού η Οδησσός, χάρη στην πλεονεκτική γεωγραφική της θέση, προσέφερε ευκολία στην επικοινωνία των ιδρυτών της και των μελών της τόσο με τις παραδουνάβιες ηγεμονίες, όσο και με τις περιοχές της Ευρώπης που αναφέραμε παραπάνω – όπου, δηλαδή, είχαν αναπτυχθεί ανάλογες με τη Φιλική Εταιρεία πρωτοβουλίες (Κουμαριανού, 1994: 53). Εξάλλου, η ίδια η Οδησσός συνιστούσε μια ακμαία πόλη της διασποράς, στην οποία ζούσαν και αρκετοί Έλληνες μεγαλέμποροι, οι οποίοι εμπράκτως είχαν δείξει το ενδιαφέρον τους για την ελληνική παιδεία και τις τέχνες. Ακόμη, η Οδησσός βρισκόταν σε έδαφος της Ρωσικής Αυτοκρατορίας, η ηγεσία της οποίας ασφαλώς και δεν ήταν σύμφωνη με την ίδρυση και τη λειτουργία μιας τέτοιου είδους εταιρείας. Η περίοδος, άλλωστε, εκείνη για τη Ρωσική Αυτοκρατορία χαρακτηριζόταν από την έντονη τσαρική απολυταρχία, η οποία είχε οδηγήσει σε κοινωνικό αναβρασμό, με κύρια έκφραση το κίνημα των Δεκεμβριστών. Παράλληλα, όμως, ήδη σε σημαίνουσες στρατιωτικές και διοικητικές θέσεις βρίσκονταν Έλληνες, οι οποίοι αναμφίβολα μπορούσαν να επηρεάσουν θετικά την Πετρούπολη. Χαρακτηριστική τέτοια περίπτωση αποτελεί ο Ιωάννης Καποδίστριας, ο οποίος διατελούσε υπουργός Εξωτερικών της Ρωσίας.
Ιδρυτές της Φιλικής Εταιρείας ήταν ο Νικόλαος Σκουφάς, ο Αθανάσιος Τσακάλωφ και ο Εμμανουήλ Ξάνθος. Και οι τρεις ήταν έμποροι, χωρίς όμως να έχουν μεγάλη οικονομική επιφάνεια ή κοινωνική επιρροή. Αντίθετα από ό,τι θα περιμέναμε, αφού η ιδεολογική προετοιμασία για την επανάσταση είχε γίνει από τους κύκλους των λογίων και των διανοουμένων, τα ιδρυτικά στελέχη της Φιλικής Εταιρείας προέρχονταν από την εμπορική τάξη και, μάλιστα, όχι την ανώτερη. Σύμφωνα με τον Κρεμμυδά, αυτό ήταν αναπόφευκτο, εφόσον ιδιαίτερα σε εκείνο το κομμάτι της αστικής τάξης οι συνέπειες της οθωμανικής κυριαρχίας, αλλά και της παρακμής της, ήταν περισσότερο έντονες (1988: 193-196). Ο Νικόλαος Σκουφάς καταγόταν από το Κομπότι της Άρτας, ενώ το αληθινό όνομά του δεν έχει διασωθεί. Αρχικά, άνοιξε εμπορικό κατάστημα στην Άρτα, την οποία, όμως, αναγκάστηκε να εγκαταλείψει εξαιτίας της τυρρανίας και των διώξεων του Αλή Πασά (Μαζαράκης-Αινιάν, 1994: 71). Φθάνοντας στην Οδησσό, σύστησε κι εκεί μικρό εμπορικό κατάστημα, το οποίο, όμως, αργότερα χρεοκόπησε. Παρόλ’ αυτά, ο Σκουφάς θεώρησε τη συγκυρία αυτή «Θεία Ευλογία», αφού έτσι μπορούσε να αφοσιωθεί απερίσπαστος στη Φιλική Εταιρεία και στην προετοιμασία του αγώνα για την ελευθερία. Τα πρώτα του σχέδια αποσκοπούσαν στο να κερδηθεί η εύνοια και μύηση εμπόρων, αφού η συγκατάθεση των οπλαρχηγών και των λογίων θεωρούνταν δεδομένη και, με τον τρόπο αυτόν θα λυνόταν το μείζον θέμα της εύρεσης πόρων. «Πέθανε φτωχός και περιφρονημένος από τους μεγαλεμπόρους, αλλά μέχρι την τελευταία μέρα της ζωής του κατάρτιζε τον πίνακα των Αποστόλων και έγραφε οδηγίες προς αυτούς» (Παπουλίδης, 2000:22). Ο Αθανάσιος Τσακάλωφ καταγόταν από τα Ιωάννινα και ήταν γιος εμπόρου γουναρικών στη Μόσχα. Γνώριζε γαλλικά, ιταλικά και ρωσικά. Κατά τη διάρκεια των σπουδών του στο Παρίσι, μυήθηκε στην οργάνωση Ελληνόγλωσσο Ξενοδοχείο, ενώ ο Μαζαράκης-Αινιάν υποστηρίζει πως ήταν κι ένας εκ των ιδρυτών της Φιλανθρώπου Εταιρείας (1994: 72). Ο Εμμανουήλ Ξάνθος είχε γεννηθεί στην Πάτμο και από νωρίς πήγε στη Σμύρνη όπου ασχολήθηκε με το εμπόριο. Στη Λευκάδα μυήθηκε στην Εταιρεία των Ελεύθερων Τεκτόνων, και «συνέλαβεν αμέσως την ιδέαν ότι ηδύνατο να ενεργηθεί μια φυσική εταιρεία, κατά τους κανόνες ταύτης της των ελευθέρων τεκτόνων, βάσιν έχουσα την ένωσιν όλων των εν Ελλάδι και εις τα άλλα μέρη ευρισκομένων...» (Παπουλίδης, 2000: 22-23). Στην Οδησσό, τον συναντούμε αργότερα υπάλληλο στον εμπορικό οίκο του Βασίλειου Ξένη.
Σύμφωνα με τα απομνημονεύματα του Ξάνθου, η ίδρυση της Φιλικής Εταιρείας τοποθετείται χρονικά το Σεπτέμβριο του 1814. Ακριβώς, όμως, εξαιτίας του συνωμοτικού χαρακτήρα της οργάνωσης και του κινδύνου να αποκαλυφθούν τα σχέδιά τους, γεγονός που θα οδηγούσε και στην αποτυχία του όλου εγχειρήματος, οι ιδρυτές και τα μέλη της Φιλικής Εταιρείας ήταν πολύ προσεκτικοί γύρω από οποιοδήποτε έγγραφο το οποίο θα μπορούσε να συσχετιστεί με μια τέτοια οργάνωση, με αποτέλεσμα τα περισσότερα σχετικά ιστορικά ντοκουμέντα είτε να μην έχουν διασωθεί είτε να έχουν σκοπίμως καταστραφεί. Εξαιτίας, μάλιστα, αυτής της απουσίας, στοιχεία που αφορούν την ίδρυση της εταιρείας, αλλά και την ίδια την ταυτότητα των ιδρυτών της είναι ελλιπή κι έχουν προκαλέσει αμφισβητήσεις και διαφωνίες, τόσο ανάμεσα στους πρωταγωνιστές των γεγονότων, όσο και ανάμεσα στους ιστορικούς.
Σε ό,τι αφορά τους ίδιους τους πρωταγωνιστές των γεγονότων, υπάρχει διαφωνία, μεταξύ των Παναγιώτη Αναγνωστόπουλου και του Εμμανουήλ Ξάνθου, σχετικά με το ποιος αποτελούσε το τρίτο ιδρυτικό στέλεχος της Φιλικής Εταιρείας (Ανεμοδουρά, 2008). Από την άλλη, ο Σβολόπουλος (2001), ελλείψει, μάλιστα, συγκεκριμένης πράξης ίδρυσης της Φιλικής Εταιρείας, αμφισβητεί μία σειρά από στοιχεία σχετικά με αυτήν, ξεκινώντας, πρώτα πρώτα, από τη 14η Σεπτεμβρίου, που φέρεται ως η ημερομηνία ίδρυσης της οργάνωσης. Επιπλέον, υποστηρίζει πως η πρωτοβουλία για την ίδρυση της Εταιρείας ανήκει στον Σκουφά και στον Τσακάλωφ, οι οποίοι, σύμφωνα με εκείνον, ενώ ήταν στην Οδησσό, ήρθαν σε επαφή με τον Ξάνθο και τον Αναγνωστόπουλο και συζήτησαν τις θέσεις τους.
Σημειώνει, μάλιστα, πως δεν είναι απαραίτητη η από κοινού συνάντηση και των τεσσάρων, αλλά θεωρεί πως οι δύο πρώτοι, ο Σκουφάς δηλαδή και ο Τσακάλωφ, αφού ανέπτυξαν ένα ολοκληρωμένο σχέδιο οργάνωσης και δράσης για τη Φιλική Εταιρεία, ξεκίνησαν τη δράση τους.
Ο Κυριάκος Παπουλίδης, πάντως, υποστηρίζει πως «τον Ιούνιο του 1814 τέθηκαν οι βάσεις της ίδρυσης της Φιλικής Εταιρείας», εφόσον για εκείνη τη χρονική περίοδο γνωρίζουμε πως σίγουρα δύο από τους τρεις –ο Σκουφάς και ο Τσακάλωφ– βρίσκονταν στην Οδησσό (ό.π.: 25).
Τα πρώτα χρόνια λειτουργίας της, η Φιλική Εταιρεία είχε κάνει πολύ διστακτικά βήματα, με αποτέλεσμα, στις αρχές του 1817, να αριθμεί μόλις είκοσι μέλη (ό.π.: 24). Ο πρώτος που μυήθηκε στη Εταιρεία ήταν ο Γεώργιος Σέκερης –αδερφός των μεγαλεμπόρων Παναγιώτη Σέκερη στην Κωνσταντινούπολη και του Αθανάσιου Σέκερη στην Οδησσό- το Δεκέμβριο του 1814, από τον Σκουφά (Μαζαράκης-Αινιάν, 1994: 74). Στις αρχές του 1816, ο Σκουφάς πηγαίνει στην Οδησσό, όπου φιλοξενείται στο σπίτι του Αθανάσιου Σέκερη και μυεί αυτόν και τον Παναγιώ- τη Αναγνωστόπουλο –υπάλληλο στον εμπορικό οίκο του Αθανάσιου Σέκερη– στη Φιλική Εταιρεία. Το Μάρτιο του 1818 θα μυηθεί στη Φιλική Εταιρεία ο Γεώργιος Λασσάνης, που είδαμε πρωτύτερα, ως καθηγητή στην Ελληνεμπορική Σχολή, αλλά και θεατρικό συγγραφέα και ηθοποιό στις παραστάσεις του ελληνικού θιάσου στην Οδησσό. Μερι- κούς μήνες μετά, θα προσέλθουν στον κύκλο των Φιλικών οι έμποροι και ιδρυτές ασφαλιστικών εταιρειών Ηλίας Μάνεσης και Ιωάννης Αμβροσίου -το Μάιο του 1818, και τον Απρίλιο του 1819, αντίστοιχα. Ο τελευταίος, μάλιστα, μύησε στη Φιλική Εταιρεία τον Αλέξανδρο Κουμπάρη, το 1820– νωρίτερα είχαν μηυθεί και οι αδερφοί του, Κυριακός και Σταμάτης. Επίσης, στη Φιλική μυήθηκε και ο μεγαλέμπορος Αλέξανδρος Μαύρος. Τόσο αυτός, όσο και οι Ηλίας Μάνεσης, Ιωάννης Αμβροσίου, και Αλέξανδρος Κουμπάρης ενίσχυσαν και οικονομικά την οργάνωση (ό.π.: 81). Συγκεκριμένα, για τον Αλέξανδρο Κουμπάρη γνωρίζουμε πως διέθεσε τότε στη Φιλική Εταιρεία τριακόσιες χιλιάδες ρούβλια (Αυγητίδης, 1994: 114).
Μεταφέροντας τα λόγια του Καρδάση για τους Έλληνες αυτούς της διασποράς, «είχαν απόλυτη συνείδηση της ανάγκης του ελληνισμού για μόρφωση και αγώνα. Συνδύαζαν τη χρηματοδοτική στήριξη για την εξάπλωση της ελληνικής παιδείας σε όλους τους Έλληνες, με την ενεργό ανάμειξη στην εθνικοαπελευθερωτική κίνηση του Γένους» (1997: 81). Άλλωστε, ο σημαντικός τους ρόλος στην οργάνωση της Φιλικής Εταιρείας καταδεικνύεται και από τη θέση που είχαν σε αυτή -ως στελέχη της Εφορίας της Οδησσού- και στην οποία ο ίδιος ο Αλέξανδρος Υψηλάντης τους διόρισε. «Ιδιαιτέραν δραστηριότητα επέδειξεν η Εφορία της Οδησσού, την οποίαν συνέστησεν ο Υψηλάντης εκ των επιφανών Φιλικών της πόλεως Αλεξάνδρου Μαύρου, Αλεξάνδρου Κουμπάρη, Ιωάννη Αμβροσίου και Ηλία Μάνεσι, και η οποία προΐστατο όλων των άλλων εις την Ρωσίαν» (Πρωτοψάλτης, 1964: 79). Επιπλέον, στον Ιωάννη Αμβροσίου ανατέθηκε η διαχείριση των οικονομικών της Φιλικής Εταιρείας, ενώ αυτός ήταν μόλις 25 χρόνων.
Ο ασφαλιστής Ιωάννης Αμβροσίου γεννήθηκε το 1794 και καταγόταν από τη Τρίπολη. Είναι σε μας άγνωστο το πότε έφθασε στην πόλη της Οδησσού. Είναι το πιο ευυπόληπτο πρόσωπο Έλληνα μεγαλέμπορου στην Οδησσό και σε ηλικία μόλις 22 ετών χρημάτισε δήμαρχος της Οδησσού, αφού τον έχρισε ο ίδιος ο διοικητής της πόλης, ο Richelieu. Σε αναφορά του ο Σταμάτης Κουμπάρης γράφει πως, όταν έφθασε στην Οδησσό, βρήκε τρεις μεγαλέμπορους μυημένους στη Φιλική Εταιρεία: τον Ιωάννη Αμβροσίου (ασφαλιστή), τον Ηλία Μάνεση (ασφαλιστή), και τον Αθανάσιο Σέκερη. Φαίνεται ότι η προσωπικότητα του Αμβροσίου ενέπνεε μεγάλη εμπιστοσύνη στους αρχηγούς της Φιλικής, αφού σε αυτόν ανέθεσαν το ταμείο της Εταιρείας. Είναι πάμπολλα τα αρχεία που αναφέρουν το όνομά του και πολλές οι αποδείξεις συνδρομών του για τη Φιλική Εταιρεία, για εκδόσεις βιβλίων, για σχολεία, για την ιδιαίτερη πατρίδα του... Το 1819 ήταν 25 ετών και ασφαλιστής στα τέσσερα σημεία της Γης... Αλήθεια, τον γνωρίζει η Πελοπόννησος ως ιδιαίτερη πατρίδα του; Η Βουλή; Η Προεδρία; η Ακαδημία; Το Πανεπιστήμιο; Η έδρα Ασφαλιστικής Επιστήμης; Η Ένωση Ασφαλιστών; Το ΕΙΑΣ; Το Υπουργείο Παιδείας; Από εκείνο το ταμείο της Φιλικής Εταιρείας που ο νεαρός ασφαλιστής διύθηνε, πληρώθηκαν αποστολές, φιλανθρωπίες, βιβλία, επαναστατικά σώματα, πολεμοφόδια, οπλαρχηγοί για τα έξοδα παλικαριών που πολεμούσαν, για πλοία, για σφαίρες, για μπαρούτι, για έξοδα ένοπλου αγώνα... δεν ήταν δάνεια. Ήταν προσφορά πλούτου για την Ελλάδα. Οι άλλοι, οι ξένοι και οι τωρινοί, βούλιαξαν την Ελλάδα στα δάνεια και τα χρέη. Από το τίποτα έφτιαξαν την Ελλάδα και μόλις το... 1824 αυτοί που ανέλαβαν υποθήκευσαν τη χώρα στον ξένο δανεισμό.
Πώς να μη δικαιούνται «χώρο» ευλαβικό στα ελληνικά βιβλία αυτοί οι Έλληνες ασφαλιστές που έφτιαξαν ελληνικό κράτος; Κύριοι καθηγητές, όσοι δεν περιμένετε κομματική γραμμή, κάντε κάτι για την ανάδειξή τους! Αργότερα, τον Ηλία Μάνεση, ο οποίος αποχώρησε από την Εφορία της Οδησσού, για άγνωστη σε εμάς αιτία, διαδέχτηκε ο Γρηγόριος Μαρασλής, ο οποίος, μάλιστα, διέθεσε το σπίτι του στην οδό Κράσνι Περεούλοκ για να γίνει το σπίτι των Φιλικών, «ένα απλό σπίτι στο κέντρο της πόλης, σε ένα κάθετο στενό προς την οδό των Ελλήνων, του οποίου το πίσω μέρος βλέπει προς την πλατεία των Ελλήνων» (Καρδάσης, 1997: 85). Είχα τη μεγάλη τιμή να μ’ αξιώσει ο Θεός και να επισκεφθώ την Οδησσσό στη δεκαετία του 1990, να δω με τα μάτια μου αυτό το σπίτι και την κυρίαρχη θέση των Ελλήνων στους δρόμους, στα μαγαζιά, στα κτήρια, στην τέχνη, στην αρχιτεκτονική και ό,τι άφησαν αυτοί οι μεγάλοι Έλληνες. Εκεί μου «μπήκε» η ιδέα ενός φόρου τιμής με την έκδοση βιβλίου.
Στην Οδησσό, ιδιαίτερα μετά την επίσκεψη του Αλέξανδρου Υψηλάντη και την προτροπή του προς τον Σταμάτη Κουμπάρη να μυήσει τους εκεί Έλληνες, η «προσχώρηση στην Εταιρεία είχε λάβει μαζικό χαρακτήρα» (ό.π.: 85). «Ιδιαιτέρως εις την Οδησσόν, εν μέσω της πολυπληθούς εληνικής παροικίας, η εταιριστική κίνησις επεξε- τάσθη πολύ μεταξύ των ομογενών, ιδίως όταν κατά το θέρος του 1820 ενεφανίσθη εκεί ο Αλ. Υψηλάντης. ‘Από σήμερον –είπεν εις τον ενθουσιώδη φιλικόν Σταμάτην Κουμπάρην άρχισε να εμβάζης κάθε Έλληνα εις την Φιλικήν Εταιρείαν, και εγώ ετοιμάζομαι να ανοίξω την σκηνήν του πολέμου...’. Έκτοτε η προσέλευσις εις την Εταιρείαν έλαβε μορφήν πανηγυρικήν και περιέλαβεν όλους τους ομογενείς» (Πρωτοψάλτης, 1964: 78). Και όπως χαρακτηριστικά λέει ο ίδιος ο Σταμάτης Κουμπάρης, «άρχισα, να εμβάζω κάθε Έλληνα εις την Φιλικήν Εταιρείαν, ο καθείς οπού έμβενε την ακόλουθον ημέραν έφερνε τους συγγενείς και τους φίλους του, οπού εις εικοσιτέσσερας ώρας έγινε κοινόν εις όλους τους εν Οδησσώ Έλληνας και έτρεχαν εις την κάμαράν μου και από μιας μαζύ όρκονα, όσοι τυχαίναν» (σε Καρδάση, 1997: 84). Ο Αυγητίδης αναφέρει πως σε εκείνη την επίσκεψη του Υψηλάντη στην Οδησσό, την επόμενη μέρα από τη συνάντηση του Μαύρου και του Σεραφίνου με τον Υψηλάντη, ο καθένας προσέφερε από δέκα χιλιάδες ρούβλια στο ταμείο της Φιλικής Εταιρείας (1994: 112).
Ακόμη, όμως, και μετά την αποτυχία των πολεμικών επιχειρήσεων στη Μολδοβλαχία και τη διάλυση του εκεί στρατεύματος, οι Έλληνες της Οδησσού δεν έμειναν άπραγες. Μετονόμασαν τη Φιλική Εταιρεία σε Γραικική Φιλανθρωπική Εταιρεία Οδησσού και, μέσω αυτής, προσπάθησαν να βοηθήσουν τους πολεμιστές που κατέφευγαν στην Οδησσό και χρειάζονταν τροφή και στέγη. Παρατήρησα τη θέρμη και τον πατριωτικό ενθουσιασμό του καθηγητή μου Εμμανουήλ Πρωτοψάλτη όταν ήμουν φοιτητής στην Πάντειο Σχολή, και δίδασκε τα σχετικά με τη Φιλική Εταιρεία και την Οδησσό. Ήταν ένας από τους σημαντικότερους καθηγητές μου στη Σχολή. Μου ενέπνευσε την αγάπη για την πατρίδα και την επαφή με τις ελληνικές ρίζες. Στην αγάπη μου αυτή συνετέλεσαν και οι καθηγητές και δάσκαλοί μου στο Δημοτικό και Γυμνάσιο Γρηγόρης Κωσταράς, η Ουρανία Λαναρά, ο Κώστας Καλογεράς, ο Ανδρέας Κωστακιώτης, ο δάσκαλος Βουζούκης, ο Κατσιμπόκης, ο Ευστάθιος Μπάστας, ο φιλόλογος Νικολακόπουλος, η Λένα Μανούσου κ.α. Δάσκαλός μου ήταν και ο αξιωματικός Κώστας Θεοχάρης, που τόσα μου δίδαξε για στρατιωτική δύναμη πατρίδας και διοίκηση. Στο μάθημά του έγραψα μια εργασία για το παιδομάζωμα. Κρατάω ακόμη επιστολές του που μου έστελνε στο στρατό και αναμνήσεις από τις συζητήσεις μας, στο σπίτι του στην οδό Ευτυχίδου, για ακαδημαϊκή σταδιοδρομία μου στην έδρα της Νεοελληνικής Ιστορίας (κάτι που τελικά δεν έγινε, αν και ο τότε Πρύτανης Παναγιώτης Δημάκης το επιθυμούσε, κρατώντας κι εκείνος επαφή μαζί μου μέσα από διάφορες επιστολές του).
Είχε διακρίνει την αγάπη μου για τα ιστορικά γεγονότα της Φιλικής Εταιρείας και σε αλληλογραφία μας την εποχή που υπηρετούσα έφεδρος αξιωματικός στα Ιωάννινα, με παρότρυνε να ακολουθήσω πανεπιστημιακή καριέρα πάνω στη νεότερη πολιτική ιστορία της Ελλάδος. Είχα, εκείνη την εποχή, κάνει ανακοίνωση γύρω από το παιδομάζωμα και τις επιπτώσεις του στον Ελληνισμό. Στο έργο του για τη Φιλική Εταιρεία, αναφέρει σχετικά με τη σχέση της Οδησσού με τους Έλληνες αγωνιστές. «Όταν δε διελύθη το ελληνικόν στρατόπεδον εν Μολδοβλαχία και πλήθη ρακενδύτων αγωνιστών κατέφυγον εις την Οδησσόν και εις το Κισνόβιον, οι Έλληνες της Οδησσού, συνελθόντες εις γενικήν συνέλευσιν την 1 Αυγούστου 1821, μετωνόμασαν την Φιλικήν Εταιρείαν εις ‘Γραικικήν Φιλανθρωπικήν Εταιρείαν Οδησσού’ και εξέλεξαν νέα Εφορίαν, η οποία, αναγνωρισθείσα ως κεντρική από όλας τας ελληνικάς κοινότητας της Ρωσίας, ειργάσθη μετά ζήλου διά την ανακούφισιν των προσφύγων και την οικονομικήν ενίσχυσιν του εν Ελλάδι αγώνος» (Πρωτοψάλτης, 1964: 79). Κι αυτήν τη φορά, οι έμποροι και ασφαλιστές Ιωάννης Αμβροσίου, ο Αλέξανδρος Κουμπάρης, ο Αλέξανδρος Μαύρος και ο Γρηγόριος Μαρασλής ηγήθηκαν της προσπάθειας και όχι μόνο κατάφεραν να συγκεντρώσουν αρκετά χρήματα από τους Έλληνες ομογενείς, αλλά και οι ίδιοι προσέφεραν δικά τους, καθώς και στέγη σε πολλούς από τους πρόσφυγες (Καρδάσης, 1997: 84, 89).
Ο Ιωάννης Αμβροσίου, μάλιστα, συνέχισε το έργο του ως ταμίας και στην οργάνωση αυτή, γεγονός που ατράνταχτα φανερώνει την εμπιστοσύνη που έτρεφαν για το πρόσωπό του οι υπόλοιποι εταιριστές (ό.π.: 82).
Οι ρωσικές αρχές, όμως, αυτήν τη φορά, δεν κράτησαν ουδέτερη θέση, αλλά με εντολή του υπουργού Εξωτερικών κόμη Nesselrode, διαλύθηκε η Γραικική Φιλανθρωπική Εταιρεία της Οδησσού, εκληφθείσα ως πολιτική και όχι φιλανθρωπική οργάνωση (Καρδάσης, 1998: 89). Στη θέση της, η ρωσική κυβέρνηση σύστησε το Ελληνικό Επικουρικό Κομιτάτο, το οποίο λειτούργησε με κρατική συνδρομή, κι εποπτευόταν από Ρώσο διοικητή, ενώ είχε αμιγώς φιλανθρωπικό χαρακτήρα. Στο παρακάτω απόσπασμα βλέπουμε αυτήν ακριβώς την πρόθεση των Ελλήνων της Νότιας Ρωσίας για προσφορά στον αγώνα, ακόμη και το 1823, αλλά και τη ρωσική επέμβαση στις πρωτοβουλίες αυτές, με την ίδρυση του Κομιτάτου. «Αρχομένου του 1823, οι Έλληνες της Ν. Ρωσίας και αι μετονομασθείσαι οργανώσεις των επεδόθησαν εις την συγκέντρωσιν χρημάτων προοριζομένων διά την απελευθέρωσιν ‘των εις διαφόρους πόλεις και χώρας της ευρωπαϊκής και ανατολικής Τουρκίας ανδραποδισθέντων ομογενών’. Διά την σωτηρίαν των αιχμαλώτων τούτων συνεστήθη δι’ αυτοκρατορικού ουζακίου από 8 Φεβρουαρίου 1823 εν Κισνοβίω ‘Κομιτάτον υπέρ εξαγοράς των αιχμαλώτων Γραικών’, αποτελεσθέν εκ του αρχιεπισκό- που Κισνοβίου και Χοτινίου Δημητρίου ως προέδρου, εκ του μητροπολίτου Ειρηνουπόλεως και Βατοπεδίου Γρηγορίου, του επισκόπου Μπουζαίου Κωνσταντίου και του Ιωάννου Σχινά ως μελών, και του Χρυσάνθου ιερομανάχου Βατοπεδινού ως γραμματέως. Εις τας πόλεις της Νότιας Ρωσίας, όπου ελειτούργουν μέχρι των μέσων του 1821 αι διαλυθείσαι οργανώσεις της Φιλικής Εταιρείας, συνεστήθησαν τώρα εκ νέου υπό των Ελλήνων, δι’ ενεργειών του Κομιτάτου, Εφορίαι υπό νέαν μορφήν, αι οποίαι εισέπραττον συνδρομάς διά λογαριασμόν του Κομιτάτου χάριν του νέου φιλανθρωπικού σκοπού» (Πρωτοψάλτης, 1964: 79).
Η Οδησσός ήταν το στρατηγικό κέντρο των δραστηριοτήτων της Φιλικής Εταιρείας. Από εκεί ξεκινούσαν κι εκεί κατέληγαν τα αποτελέσματα των ενεργειών των Ελλήνων που προετοίμαζαν την απελευθέρωση του έθνους. Η διατροφή και στέγη όλων αυτών που έφευγαν για αποστολές στις οποίες άλλοι αποτύγχαναν και άλλοι τα κατάφερναν ήταν φροντίδα των εφόρων της Οδησσού. Οι επικεφαλής ασφαλιστές έπαιρναν σπουδαίες αποφάσεις και τα έγγραφα μαρτυρούν ότι συνεισέφεραν σημαντικά ποσά για περίθαλψη όλων εκείνων που κατέφευγαν στην Οδησσό κυνηγημένοι από τον κατακτητή Τούρκο. Αυτοί οι ασφαλιστές ενέπνευσαν τη συνέχιση του αγώνα μετά τις αποτυχίες του Αλέξανδρου Υψηλάντη και τις πιέσεις των Ρώσων διπλωματών που έβλεπαν όσα γίνονταν «κάτω από τα μάτια τους». Αν σταματούσαν μάλλον δεν θα υπήρχε τότε επανάσταση του 1821. Οι σπουδαίοι έμποροι της Οδησσού με τους πρωταγωνιστές ασφαλιστές της δε λογάριασαν περιουσίες και ατομικές συνέπειες στις σχέσεις τους με την εξουσία και τις δουλειές τους. Αντίθετα, οι σημερινοί Έλληνες της πλούσιας ιεραρχίας «τρέμουν το τομάρι» τους μέσα στην άνομη διαπλοκή και τα καθαρώς ατομικά τους συμφέροντα. Ευτυχώς η Ιστορία δεν πρόκειται να ασχοληθεί μαζί τους, ούτε καν να τους αναφέρει ως
κομπάρσους κακόγουστου έργου...
Από την άλλη, η Άρτα έδωσε στην πατρίδα Ελλάδα και το νεοελληνικό έθνος χρυσούς θεμέλιους λίθους για την ανοικοδόμηση του νέου κράτους. Έδωσε τον Μάξιμο Γραικό, τον Μακρυγιάννη, τον Σκουφά, τον Τσακάλωφ, τον Καραϊσκάκη, και χιλιάδες ακόμη. Ονειρεύομαι την ημέρα που οι δάσκαλοι και παππάδες της Άρτας θα μαθαίνουν τα νέα παιδιά να απαντούν όταν τους ρωτάνε «τι βγάζει ο τόπος σας;», ότι εδώ βγαίνουν μεγάλοι άνθρωποι! Τολμήστε πιο δυναμικά Σεβασμιότατε Άρτης Ιγνάτιε! Ηγηθείτε μιας αναγέννησης της Άρτας και της προσφοράς της!
Ας λένε άλλοι τόποι ότι βγάζουν τομάτες και πορτοκάλια και κάστανα και ελιές και σαρδέλες, που έτσι τους κατάντησαν με τις γιορτές και τα ανάλογα πανηγύρια!
Στην Άρτα, ας ξεκινήσουν γιορτές Σκουφά, Μακρυγιάννη, Μάξιμου Γραικού, Καραϊσκάκη, Τσακάλωφ, ευεργετών...! Στο Κομπότι της Άρτας προτείνουμε να γίνονται ετησίως γιορτές απελευθέρωσης, στη μνήμη του Νικόλαου Σκουφά, είτε την ημέρα του θανάτου του (31 Ιουλίου), είτε την ημέρα εθνικής ανεξαρτησίας, την 25η Μαρτίου. Αυτή εξάλλου είναι γενέθλιος ημέρα του νεοελληνικού κράτους και αυτή θα έπρεπε να τιμά ως πρώτη μεταξύ πάντων η ελληνική πολιτεία. Εκεί οφείλει να αποδώσει τιμές ολόκληρη η πολιτική, στρατιωτική, κι εκκλησιαστική ιεραρχία, με επικεφαλής τον Πρόεδρο της Ελληνικής Δημοκρατίας, και απευθείας μετάδοση από τα κρατικά Μέσα Ενημέρωσης. Εκεί έπρεπε να ζητηθούν πιστώσεις για έργα ευποιίας, Μουσείο Φιλικής Εταιρείας (εθνικού επιπέδου), για ίδρυση πολιτιστικού κέντρου κι έδρα Νεώτερης Ιστορίας του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων, ο Αγρινιώτης Αθανάσιος Παληούρας θα μπορούσε να πρωτοστατήσει και σε αυτό, όπου και να γίνονται μελέτες, έρευνες, διαλέξεις, συμπόσια και επιστημονικές ανταλλαγές πάνω σε αυτά τα θέματα με τις εμπλεκόμενες τότε χώρες. Όλα αυτά προϋποθέτουν, όμως, ηγέτες ισχυρούς, και όχι «κομματικούς οσφυοκάμπτες» της μαζοποίησης προς τα κάτω... Ευθύνες βαραίνουν την Ελληνική Βουλή, την Προεδρία της Δημοκρατίας, Ευρωβουλευτές, αλλά και τους τοπικούς πολιτικούς και θρησκευτικούς άρχοντες, τους Ηπειρώτες βουλευτές, περιφερειάρχες, δημάρχους, μητροπολίτες, και το λαό της Άρτας και της Ηπείρου συνολικά για τη μέχρι τώρα παράλειψη. Ο Νικόλαος Σκουφάς εμπνεύστηκε την υλοποίηση της εθνικής ανεξαρτησίας μέσω των Φιλικών, και είναι ιστορικώς αποδεδειγμένο. Ούτε ο Παπάγος, ούτε ο Βενιζέλος, ούτε ο Τρικούπης, ούτε οι Καραμανλής και Παπανδρέου προσέφεραν έργο ισάξιο για να τιμώνται περισσότερο του Νικόλαου Σκουφά στη νεοελληνική ιστορία, και αυτό, οι μη φανατισμένοι μπορούν να το αποδείξουν και αποδεχθούν. Και δεν ήταν θέμα χρημάτων και κονδυλίων νομαρχίας. Ήταν «πλούτος ψυχής».

**Απόσπασμα από το βιβλίο του Ευάγγελου Γ. Σπύρου "Ασφαλιστές, Έμποροι και Ιστορία Ελληνικού Έθνους"